کانال تلگرام هفته نامه عصر ارتباط

شُکوه و شِکوه «حکومت» الکترونیکی

  • 23 اردیبهشت 1396
  • عباس پورخصالیان



    تمام حسن و شکوه جامعه الکترونیکی در ضرورت بازنگری و اصلاح فرایندهای دستگاه‌های اجرایی پیش از الکترونیکی کردن خدمات؛ و پيش از اجرای مکانیزاسیون کارآمد ارايه خدمات در بستری الکترونیکی به شهروندان و کسب‌وکارها به‌صورت چابک، شفاف، سالم و کارآمد؛ برای تسریع در گذار از ارايه خدمات به شیوه دستی به الکترونیکی و رسیدن به جامعه اطلاعات مردم‌محور و پشت سر گذاشتن گذارهای زیر است:

    Ø گذار از حکومت متصدی به حکومت پیشران

    Ø گذار از حکومت خدمتگزار به حکومت کارآفرین

    Ø گذار از حکومت بسته به حکومت باز، پاسخگو و شفاف

    Ø گذار از حکومت تعامل‌ناپذیر به حکومت مشارکت‌جو

    Ø گذار از حکومت لَخت و کند به حکومت سریع و چابک

    Ø گذار از حکومت پالایه‌گذار به حکومت انسدادزدا و گشایش‌آفرین

    Ø گذار از حکومت کم‌اثر به حکومت کارآمد و اثربخش

    از این منظر، آنچه رسیدن به اهداف اقتصاد مقاومتی را در هر بخشی از اقتصاد ملی، تسریع و تسهیل می‌کند، بدون شک، اجرای کامل گذارهای مذکور است، به شرط آنکه تدابیر مهندسی رزیلینس در فاز طراحی هر نگارش حکومت الکترونیکی، پیش‌بینی و لحاظ شده باشد.

    این از شُکوه  eGovernment، اکنون می‌پردازم به شِکوه‌های مدل ایرانی آن:

    شکایت اول: «دولت الکترونیکی»، غلطی مصطلح است!

    اگر eGovernment زبان می‌داشت، به زبان حال از ایرانیان، حداقل در چهار مورد زیر شکایت می‌کرد.

    نخست، این شکایت که چرا «دولت الکترونیکی»ام نامیده‌اید؟ مگر در جهان، مقوله‌ای به نام eState یافت می‌شود؟ نام جهانشمول من‌ eGovernment است، یعنی «حکومت الکترونیکی»! مضمون State از مضمون Government  ماهیتا و کلا جدا و متفاوت است:

    ü حکومت، ساده و آسان فهمیده می‌شود، چون همیشه عیان و ملموس است؛ زیرا از صف و ستاد یا از ريیس‌جمهوری، هیات وزیران و دستگاه دیوان‌داری کشور تشکیل می‌شود.

    ü دولت اما مقوله‌ای انتزاعی و پیچیده ‌است که درک آن، مشکل 150 سال اخیر شما ایرانیان بوده و هست. دولت نوین، بزرگ‌ترین نظام سیاسی و مهم‌ترین سامانه حقوقی یک قلمروي حاکمیتی است و اگر این سامانه مفهومی بزرگ درست درک نشود، خوشه‌واژه‌های ذیل آن نیز که صف و ستاد حکومت از آن ‌جمله‌اند، درست درک نشده و درست چیده نمی‌شوند.»

    «در کجای جهان، جز ایران، این دو مقوله را خلط می‌کنند؟ شما ایرانیان، اکنون و هر چهار سال یک‌بار، نه State  (دولت) را بلکه بازوهای اجرایی آن یعنی Government و حکومت را انتخاب می‌کنید! آنچه در افق چشم‌انداز معاصران تثبیت شده و تغییرپذیر نیست، «دولت» است. دولت مفهومی محاط و انتزاعی است که حکومت‌های یک قلمروي سرزمینی را احاطه کرده و زیر چتر حقوقی خود حفظ می‌کند، به‌طوری که حکومت‌ها به‌عنوان بازوهای اجرایی موقت آن، فهمیده و به اقتضای زمان دست به دست و دگرگون می‌شوند، بی آنکه دولت دگرگون شود.

    نخبگان در دیوان‌سالاری کشور چون عموما این دو مقوله را خلط کرده و می‌کنند، شما فن‌سالاران و فانویسان بی‌گناه نیز مرا «دولت الکترونیکی» نامیده‌اید. این خلط مبحث، حوزه فعالیت شما فن‌سالاران را به انحاي مختلف محدود و مخدوش کرده است؛ زیرا خطای نظری آنها در چیدمان دستگاه‌های حکومتی، رسوب کرده و منعکس شده است. پس اشکال اصلی در نامی که به «من» داده‌اید نیست، در عینیت مضمونی است که هنوز درست برساخته نشده، زیرا درست درک نشده است.»

    شکایت دوم: به جای نام ژنریک ‌eGov.‌، نامی خاص به من بدهید!

    «حکومت الکترونیکی» ایران اگر زبان می‌داشت، به زبان حال از متولیانش شکایت می‌کرد که:

    «نام‌گذاری شما چرا عموما ژنریک است؟ ایرانیان کمتر به نام‌گذاری خاص («نمانام» یا «برند») رو می‌آورند و مثلا به شرکت مخابراتشان می‌گویند «شرکت مخابرات»، به شرکت نفتشان می‌گویند «شرکت نفت»، به شرکت خودروسازی‌شان می‌گویند «شرکت خودروسازی»، در حالی که دیگران در سایر کشورهای جهان برای شرکت‌ها و حتی برای هر فرآورده یک شرکت، «نمانام‌سازی» خاص و در نتیجه: هویت‌سازی می‌کنند. به این ترتیب، اگر غلط مصطلح «دولت الکترونیکی» را به «حکومت الکترونیکی» تغییر دهید و اصلاح کنید، تازه باید نمانامی خاص برایم برگزینید (مثلا «ایرانـل‌2» یعنی نگارش دوم سامانه «ایران الکترونیکی»‌‌). سپس اگر «ایرانـل» را پسندیدید، برحسب گذار از یک مرحله توسعه به مرحله دیگر، می‌توانید «ایرانـل‌3» و «ایرانـل‌4» را برای نگارش‌های بعدی در نظر بگیرید. همچنین می‌توانید به جای آوردن شماره ترتیبی نگارش، تاریخ رخداد گذار را پس از «ایرانـل» بیاورید، یعنی «ایرانـل‌ 95» (به جای «ایرانـل‌2»)، «ایرانـل‌97» (به جای «ایرانـل‌3») و تا پايان.»

    شکایت سوم: امان از دیوان‌داری عقب‌افتاده کشور!

    «حکومت الکترونیکی» ایران اگر زبان می‌داشت، به زبان حال، معاصران را ارشاد می‌کرد که:

    «حکومت الکترونیکی دارای کارکرد اصلاح و نوسازی، یعنی بازآفرینی حکومت است و منظور از بازآفرینی، تغییر اساسی در نظام‌ها و سازمان‌های حکومتی به‌منظور افزایش كارآمدی، كارایی، قدرت تطابق و ظرفيت نوآوري آنها است. اين دگرگوني از طريق تغيير در هدف، انگيزه‌ها، مسووليت‌ها، ساختار قدرت و فرهنگ آنها به‌دست مي‌آيد. بازآفريني، جايگزيني نظام‌هاي دیوان‌سالارپایه با نظام‌هاي كارآفرين و تاب‌آور برای مقابله با چالش‌هاي غير قابل پيش‌بيني محيطي است. بازآفريني نه‌تنها پویایی را بالا می‌برد و كارآمدي حکومت را بهبود مي‌بخشد، بلكه سازمان سنتي آن را به سازماني با قابليت تطابق با شرايط محيطي تبدیل مي‌کند. [واژگونی بوروکراسی، دفتر: مطالعات ارتباطات و فناوري‌هاي نوين، كد موضوعي: 290، شماره مسلسل: 865، آبان‌ماه 1386]

    شکایت چهارم: پیشرفت اگر کند است، چرا موانع را نمی‌بینید؟

    «حکومت الکترونیکی» اگر زبان می‌داشت، به زبان حال از برخی نامزدهای انتخابات دوره دوازدهم ریاست‌جمهوری و در واقع از مشاورانشان انتقاد می‌کرد که: «درصد پیشرفت حکومت الکترونیکی را درست ارزیابی و سپس در رسانه‌ها اعلام کنید! در نظر داشته باشید که حکومت الکترونیکی در روند پیشرفت، به پشت سر گذاشتن مراحل بلوغ متعددی، به شرح زیر نیاز دارد:

    ۱.  ارایه خدمت الکترونیکی،

    ۲‌‌. تامین قابلیت بهره‌برداری متقابل یا تعامل‌پذیری دستگاه‌های دولتی با هم،

    ۳‌‌. تامین امکان اجرای تراکنش،

    ۴‌‌. تامین یکپارچگی، و

    ۵‌‌. به‌اشتراک‌گذاری منابع با ذی‌نفعان.

    کل تبادل اطلاعات ميان دولت و دولت و دولت با مردم و دولت با کسب‌وکارها باید الکترونیکی شود و به این منظور باید از مدلی واحد و متمرکز پیروی شود. برای هر مرحله نیز باید چند شاخص تعریف و پایش شوند.

    در فاز اول توسعه حکومت الکترونیکی، پیشرفت تا حد اجرای تراکنش کامل، هدف‌گیری شده بود. بنابراين با بررسی میزان پیشرفت پروژه‌های اجراشده، مشخص می‌شود که اکنون میزان پیشرفت در اجرای حکومت الکترونیکی حدود 35 درصد است. اما پرسش اصلی این است که آیا پیشرفت در اجرای دولت الکترونیکی اصلا به 100 درصد می‌رسد؟ ‌ پاسخ منفی است؛ زیرا برخی خدمات فاقد ماهیت الکترونیکی‌شدن به‌طور کامل هستند، ولی می‌توانند بعضی از مراحل الکترونیکی شدن را پشت سر بگذارند.

    پرسش احتمالی دیگر این است که اجرای صددرصدی برای آن دسته از خدمات که قابلیت الکترونیکی‌شدن صددرصدی را دارند یعنی چه؟ ‌ پاسخ این است که اگر کاربر به یک پنجره واحد مراجعه و کل فرایند را همان جا بدون نیاز به مراجعه به وبگاه دیگر برای اخذ سرویس پیش‌نیاز یا مکمل اجرا کند و همان جا خاتمه دهد، می‌توان گفت: این دسته از خدمات، صددرصد الکترونیکی شده‌اند؛ البته به این شرط که کاربر، قدرت مشارکت در بهسازی سرویس، ارزیابی سرویس و گاهی نیز بر عهده گرفتن بخشی از فرایند سرویس برای اعتمادپذیری را داشته باشد. در این صورت است که می‌توان گفت: پیشرفت صددرصدی حکومت الکترونیکی حاصل شده است.

    پس، معتقدم با وجود شرایط ناجوری که کژفهمی مفهوم دولت بانی آن است، تحقق 35 درصدی حکومت الکترونیکی، غنیمت است و اجرای صددرصدی آن در آینده عین تحقق جامعه اطلاعات مردم‌محور فراگیر است. چنین جامعه‌ای بر اساس توافق جهانی اعضای سازمان ملل بنا بود از سال 2005 تا 2015 در سراسر جهان به‌طور هماهنگ اجرا شود؛ اما آن وقفه‌ای که درست از سال 2005 تا اوایل 2014 در کشور ایران اتفاق افتاد، ضربه بزرگی بود که آثار آن علاوه بر موانع رایج در دیوان‌داری کنونی کشور، در عقب‌ماندگی جامعه اطلاعات کشور از کاروان جهانی دیده می‌شود.

    با این وجود، پس از اندکی بیش از سه سال یعنی از نیمه دوم سال 92 تا کنون، اكنون می‌توان مشاهده و تصدیق کرد: یکی از مواد مهم برنامه پنجم توسعه که اجرا شده، همان ماده 46 معروف است.

     

     

     

     

     

    دیدگاه خود را وارد کنید:

    ثبت دیدگاه

    ویژه نامه

    ویژه نامه الکامپ 2017 (4)

    تبلیغات

    گرین - Green
    SUHD TV SAMSUNG