هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

ایران در دوران پساتلگرام

مهاجرت سايبري ميليوني ايرانيان تكرار مي‌شود؟
مهاجرت سايبري ميليوني ايرانيان تكرار مي‌شود؟

سال‌ها قبل پیام‌رسان وایبر جایگاه امروزی تلگرام را داشت؛ البته نه از نظر جمعیت کاربری و کسب‌وکارهای شکل‌گرفته در آن، بلکه از نظر محبوبیت و داشتن سهم قالب. اما دست مسوولان سرانجام روی دکمه فیلترینگ رفت و این پیام‌رسان برای همیشه از فضای سایبری ایران حذف شد. از لحظات حذف این پیام‌رسان اما رقبای خارجی زیادی وجود داشتند و هیچ حرفی از نمونه‌های داخلی نیز نبود. با این وجود و درحالی‌که پیام‌رسان‌های به مراتب بزرگ‌تر و مطرح در دنیا وجود داشت، ناگهان قرعه به نام تلگرام افتاد.

**اينكه چرا تلگرام موفق شد از ميان تمام رقبايي كه برخي امتيازات بسيار بيشتري نسبت به آن داشتند، پیام‌رسان قالب ایرانیان شود و چه عواملی مهاجرت میلیونی ایرانیان در فضای سایبری را رقم زد، همچنان محل سوال و ابهام‌هاي فراوان است.**

حالا اما طبق آمارهاي موجود تعداد كاربران ايراني تلگرام از 23 ميليون نفر در سال 94 به 45 ميليون نفر در سال 96 رسيده كه نشان از رشد دو برابري اين پيام‌رسان ظرف اين مدت كوتاه دارد. همچنين طبق اعلام مركز ملي فضاي مجازي 60 درصد پهناي باند كشور در حال حاضر در اختيار تلگرام است. علاوه بر اين، در اين مدت كسب‌و‌كارهاي بسياري بر بستر اين پيام‌رسان موبايلي شكل گرفته و از خريد و فروش بازي انبوهی از محصولات گرفته تا طیف وسیعی از خدمات و بسياري مشاغل ديگر در حال فعاليت بر بستر تلگرام هستند كه طبيعتا حتي چند ساعت قطعي زيان مالي بالايي براي آنها به وجود مي‌آورد. کما اینکه **برخی گمانه‌های غیررسمی از اشتغال 30 هزار نفری تلگرام و زیان 500 میلیارد تومانی هر روز اختلال در آن حکایت دارند.**

حال اما با مسدود شدن اينستاگرام و حتي تلگرام با وجود مراوداتي كه ميان وزير ارتباطات و پاول دوروف، مدير تلگرام برقرار شد، شایعات و حدس و گمان‌هاي مختلفي در خصوص آينده پيام‌رسان‌هاي اين‌چنيني در ايران وجود دارد و برخي معتقدند كه در صورت تدوام فيلترينگ تلگرام، اگر نگوییم تمام مردم، اما بخش زیادی از ایرانی‌ها به‌ناچار و به‌سرعت به اپ‌هاي مشابه كوچ مي‌كنند.

با اين وجود** دولتي‌ها مي‌گويند كه قرار نيست تلگرام برای همیشه فيلتر بماند. این موضوع البته از جهاتی قابل اتکاست؛ چراکه در شرایطی كه بسياري از نمونه‌هاي مشابه مانند وايبر، لاین، وی‌چت، تانگو و... به‌سرعت با محدوديت‌ها و فیلتر مواجه شدند، اين موضوع كه چرا قرعه فيلتر نشدن از ابتداي امر گریبان تلگرام را هم نگرفت، محل پرسش است.**

جایگزین‌های احتمالی اينستاگرام و تلگرام

از وقتي دسترسي‌ها به تلگرام و اينستاگرام محدود و مسدود شده، بسياري از كاربران ايراني این روزها در پي جايگزين احتمالی اين اپ‌هاي موبايلي هستند. در خصوص اينستاگرام كه در عمل اپليكيشن جايگزيني كه قابليت‌هاي مشابه داشته باشد وجود ندارد و صحبت از نمونه‌ای رقیب و جدی برای این اپلیکیشن نیست.

در مورد تلگرام اما اوضاع کاملا فرق مي‌كند، چون آلترناتيوهاي زيادي براي جايگزيني با اين اپ موبايلي وجود دارد. به‌طور كلي گزينه‌هايي را كه به‌عنوان جايگزين تلگرام مطرح هستند مي‌توان به سه گروه كلي تقسيم كرد؛ گروه اول مربوط به نمونه‌هاي داخلي پيام‌رسان‌ها، گروه دوم پيام‌رسان‌هاي خارجي را شامل شده و گروه سوم مربوط به پيام‌رسان‌هاي موبايلي است كه منشا اصلي آنها نامعلوم و مبهم است.

 از ميان اين سه دسته پيام‌رسان، پيام‌رسان‌هاي با منشا مجهول و پيام‌رسان‌هاي داخلي شانس زيادي براي مطرح شدن در سطح وسيعي از جامعه را ندارند.

درواقع پيام‌رسان‌هاي داخلي به‌دليل زيرساخت فني ضعيف‌تر، نداشتن امكانات متنوع همچون رقباي خارجي و از همه مهم‌تر به‌دليل دغدغه‌هايي كه در خصوص حريم خصوصي وجود دارد چندان مورد توجه كاربران ايراني نيستند. **پيام‌رسان‌هاي مجهول‌الهويه نيز هرچند به لحاظ امكاناتي كه ارايه مي‌دهند تقريبا به‌روز بوده و ظرفيت كاربري بالايي نيز دارند، اما دغدغه‌ اصلي مردم براي رعايت شدن حريم خصوصي همچنان در خصوص آنها نیز وجود دارد.**

تحركات پيام‌رسان‌هاي داخلي و مجهول‌الهويه

اما همزمان با مسدود شدن تلگرام و اينستاگرام در هفته گذشته، تحركات تبليغي پيام‌رسان‌هاي داخلي و مجهول‌الهويه براي جذب مخاطبان اپ‌هاي مسدود‌شده افزايش بسیار چشمگیری پيدا كرد. ارسال پيامك براي فهرست مخاطبان كساني كه پيام‌رسان‌هاي ايراني را نصب كرده‌اند و دعوت از آنها براي نصب پيام‌رسان ايراني يكي از اين تحركات است. از سوي ديگر پيام‌رسان‌هاي ايراني و مجهول‌الهويه با ذكر امكانات خود در شبكه‌هاي اجتماعي و فضاي مجازي و تاکید بر خارجی بودن، در پي جذب مخاطبان تلگرام هستند. تبليغات رسانه‌اي در رسانه‌ها و به‌خصوص تبليغ پيام‌رسان‌هاي داخلي در صداوسيما و نيز تبليغ برخي پيام‌رسان‌هاي موبايلي مجهول‌الهويه و با منبع نامشخص در شبكه‌هاي ماهواره‌اي فارسي‌زبان نيز از جمله اقداماتي بوده كه در اين مدت صورت گرفته و نشان از فعال شدن بيش از پيش اين دسته از پيام‌رسان‌ها دارد. **در همين حال اما برخي از سايت‌ها و خبرگزاري‌ها نيز با اعلام انتشار اخبارشان در برخي از پيام‌رسان‌هاي داخلي و مجهول‌الهويه وارد بازار تبليغاتي شدند.**

از سوي ديگر از آنجايي كه بسياري از مشاغل در ايران مانند كسب‌وكارهاي اينترنتي بر بستر تلگرام بوده و حتي برخي كارمندان شركت‌هاي خصوصي و دولتي از طريق تلگرام پروژه‌هاي كاري را هر روز براي يكديگر ارسال مي‌كنند، بنابراين **در همین مدت کوتاه از فیلتر به‌ظاهر موقت تلگرام، اين افراد از روی اجبار و ناچاری با اين اميد كه اين پيام‌رسان‌ها در شرایط خاص دیگر مسدود و فيلتر نمي‌شوند، اقدام به نصب نمونه‌های داخلی کرده‌اند. **

در همین حال به دنبال مسدود شدن پیام‌رسان تلگرام و شبکه اجتماعی اینستاگرام، یک مقام در کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه نيز در گفت‌وگو با يكي از خبرگزاري‌ها اعلام كرد كه توصیه می‌کند خبرگزاری‌ها اکیدا از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی بومی استفاده كرده و مردم را به استفاده از آن ترغیب کنند.

**با اين وجود برخي از كارشناسان فضاي مجازي معتقدند كه مسدود بودن تلگرام نمي‌تواند باعث شود كه قاطبه مردم به پيام‌رسان‌هاي داخلي روي بياورند و اگر جايگزيني نيز براي تلگرام مطرح شود، احتمالا ايراني نخواهد بود؛ اگرچه در چنین شرایطی رویکرد مسوولان در این خصوص نیز تعیین‌کننده خواهد بود.**

اين گروه از كارشناسان يادآوري مي‌كنند زماني كه وایبر مسدود شد، با وجود حمايت واعظي، وزير ارتباطات وقت، مردم به سمت نمونه‌هاي داخلي نرفته و جذب تلگرام كه يك پيام‌رسان خارجي و کمتر شناخته‌شده بود رفتند.

صاحب‌نظران معتقدند بسياري از مردم همچنين باور دارند كه پيام‌رسان‌هاي مجهول‌الهويه نيز منشا داخلي دارند و به همين علت جذب آنها نخواهند شد. همچنين در خصوص مكان و سرورهاي ديتاي پيام‌رسان‌هاي مجهول‌الهويه نيز ابهام‌هاي زيادي وجود دارد و تبليغات آنها در شبكه‌هاي ماهواره‌اي فارسي‌زبان باعث شده برخي كاربران آنها را مرتبط با كشور بدانند.

**از سوي ديگر نبايد فراموش كرد كه میلیون‌ها نفر از ایرانی‌ها هنوز هم از تويیتر و فیس‌بوک با كمك فیلترشکن استفاده می‌کنند؛ پس هيچ بعيد نيست بسياري با نصب فيلترشكن‌هاي رايگان و ارزان‌قيمت همچنان به استفاده از تلگرام ادامه دهند.**

سهم پايين پيام‌رسان‌هاي داخلي

اما براي بررسي اين موضوع كه در صورت مسدود يا فيلتر شدن دايمي تلگرام كدام گروه از پيام‌رسان‌هاي موبايلي بيشتر مورد توجه قرار مي‌گيرند، به تحقيقي ميداني پرداختيم. نتايج اين تحقيق نشان داد كه به احتمال زياد تمركز 45 ميليون ايراني حاضر در تلگرام در هر سه گروه پيام‌رسان‌هاي داخلي، خارجي و مجهول‌الهويه مي‌شكند، اما در اين ميان سهم اصلي باز هم در اختيار نمونه‌هاي خارجي خواهد بود. بر اين **اساس پیش‌بینی می‌شود در صورت تداوم روند فعلی (فیلترماندن تلگرام) 10 تا 20 درصد مخاطبان فعلي تلگرام احتمالا جذب پيام‌ر‌سان‌هاي مجهول‌الهويه يا داخلي مي‌شوند و از 80 درصد باقي‌مانده برخي با نصب فيلترشكن به استفاده از تلگرام ادامه مي‌دهند و گروهي ديگر به پيام‌رسان‌هاي خارجي كوچ مي‌كنند.**

علت اصلي اقبال پيام‌رسان‌هاي خارجي نيز طبق نظرسنجي انجام‌گرفته حفظ اطلاعات شخصي و حريم خصوصي عنوان شده است.

اين موضوع كه كدام پيام‌رسان خارجي پرنده اقبال روي شانه‌اش خواهد نشست، البته هنوز معلوم نيست اما روشن است كه نحوه برخورد دولت با پيام‌رسان‌هاي خارجي مي‌تواند عاملي تعيين‌كننده باشد؛ چراکه همان‌طور که ذکر شد، در برهه‌اي كه وايبر فيلتر شد اگرچه مردم در ابتدا به اپ‌هايي چون لاين، وي‌چت و تانگو اقبال نشان دادند، اما به مرور با مسدود و محدود شدن فعاليت آنها همه كاربران جذب تلگرام شدند. در آن زمان گويا جمع‌بندي دولتي آن بود كه تلگرام مخاطرات امنيتي كمتري نسبت به ساير گزينه‌ها دارد و البته شايد دلايل ديگر كه هنوز مبهم هستند موجب چراغ سبز دولت به اين اپ شد. با اين تفاسير در صورت مسدود ماندن تلگرام بايد ديد كه چراغ سبز دولتي به كدام پيام‌رسان خارجي داده مي‌شود تا مقصد نهايي كوچ بعدي كاربران ايراني مشخص شود.

درج دیدگاه

بررسی بازی