هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

بازي دوسرباخت تعامل يا تقابل با تلگرام

ریشه پیام‌رسان 40 میلیونی را یکشبه نمی‌توان خشکاند
ریشه پیام‌رسان 40 میلیونی را یکشبه نمی‌توان خشکاند

روزی که نهال تلگرام در ایران کاشته شد و با اظهارات مقامات دولتی که تاکید داشتند هر گونه تعرض به آن منتفی است، آبیاری شد، تلگرام نیز همچون گیاه پیچک و سریع بالارونده رشد کرد و به تمام خانه‌ها، ادارات و کسب‌وکار ایرانیان تنیده شد به نحوی که حالا زندگی، کسب‌وکار، اطلاع‌رسانی و سرگرمی بالغ بر 40 میلیون ایرانی به آن وابسته شده است.

اکنون تلگرام به دلیل آنچه که ترویج خشونت، ترور و تشویق به خرابکاری عنوان شد، دو هفته‌ای می‌شود که دوران فیلترینگ موقت را پشت سر می‌گذارد. اگرچه زمزمه‌هایی به گوش می‌رسد که فیلتر این گیاه تنومند در ایران احتمالا چندان موقت نیز نخواهد بود.

**‌در متن حاضر با یک سری محاسبات و با دو فرض رفع ‌فیلتر و فیلتر همیشگی تلگرام به بررسی این موضوع پرداخته‌ایم که دو راهی تقابل یا تعامل با تلگرام چه تبعاتی در پی خواهد داشت. **

بازگشت به روال عادی

در روزهای گذشته گراف‌هایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که در آن ادعا شده بود بررسي ميزان بازديد كاربران تلگرام نشان می‌دهد كه اگرچه در روزهاي اول فيلتر شدن با كاهش يكباره مخاطب روبه‌رو شده اما به مرور و با روي آوردن كاربران به استفاده از فيلترشكن توانسته بخش قابل ملاحظه‌ای از کاربران خود را پس بگیرد.

این ادعا اگرچه رسمی نیست اما در عین حال به شکلی قاطع نیز نمی‌توان صحت آن را زیرپا گذاشت. لذا هيچ بعيد نيست اگر همين روند ادامه يابد، در هفته‌هاي آتي با افزايش استفاده از فيلترشكن در ايران، بخش عمده‌ای از کاربران تلگرام مجددا فعال شده و شرايط به سمت وضعیت قبل از فيلترينگ برگردد و فيلتر شدن اين پيام‌رسان بي‌اثر شود.

این در حالی است که از سوي ديگر پاول دوروف مدیر تلگرام ادعا می‌کند كه تا یک ماه آینده، این پيام‌رسان با استفاده از فناوری Blockchain و برای همیشه ضد فیلتر خواهد شد. اتفاقی که اگر محقق شود، نه فقط به منزله بازگشت و استفاده از تلگرام حتی برای آن دسته که فیلترشکن ندارند خواهد بود، بلکه به عنوان مقدمه‌ای بر پایان بحث مدیریت و رگولاتوری فضای سایبری از سوی کشور خواهد بود.

بررسی یک پیش‌بینی و گمانه‌زنی

هفته قبل در مطلبي به تفصيل توضيح داديم كه حتي اگر تلگرام براي هميشه فيلتر شود، پیش‌بینی می‌شود با توجه به نبود جايگزين قابل اتکا، نبود زيرساخت فني نمونه‌های داخلی برای رقابت با اين پيام‌رسان و در راس این موارد نوعی بی‌اعتمادی از سوی کاربران به نمونه‌های داخلی، عملا 80 درصد كاربران ايراني در تلگرام باقي بمانند و این پیام‌رسان به سرنوشت توییتر و فیس‌بوکی دچار خواهد شد که همچنان میلیون‌ها ایرانی اعم از مسوولان و شهروندان عادی را از مسیر VPN و فیلترشکن‌ها در خود جای داده‌اند.

** در اين ميان رفع فيلتر وي‌چت نيز مثل دوراني كه تلگرام جاي آن را گرفت نتوانسته باعث ايجاد موج جديد مهاجرت كاربران ايراني به يك پيام‌رسان حتی خارجی شود و كاربران ايراني تلگرام همچنان از اين پيام‌رسان دل نكنده‌اند. برخی به این دلیل که امیدوارند دوران فیلتر موقت کوتاه باشد، چراکه هنوز به شکل صریح آب پاکی روی دستشان ریخته نشده است. برخی نیز به علت سرمایه‌گذاری‌هایی که روی این بستر کرده‌اند امیدوارند با تداوم حضور در این بستر به جای مهاجرت به بستری جدید و شروع از صفر، حداقل بخش عمده‌ای از مخاطبان خود را که راه عبور از فیلترینگ را آموخته‌اند، حفظ کنند. **

با اين شرايط کشور در يك دوراهي در خصوص تلگرام قرار گرفته است که يا بايد به تقابل با تلگرام پرداخته و آن را برای همیشه فيلتر كرده و قيد تمام مشاغل و کاربری‌های ايجاد شده بر بستر آن را بزند و يا بتواند وارد راه تعامل شده و مدير تلگرام را مجاب به پذيرش شرايطش كند. موضوعی که حداقل تا کنون و از فحوای کلام مسوولان ایرانی و طرف خارجی بعيد به نظر می‌آید. بماند که در صورت تحقق شروط ایران نیز احتمال از دست رفتن اعتماد بخشي از كاربران ایرانی به اين پيام‌رسان چندان دور از ذهن نیست.

 

یک حساب و کتاب ساده

اصلی‌ترین موضوعی که تلگرام را به این روز انداخت، پناه‌گرفتن کانال‌های معاند و ضدانقلاب در آن بود که به وقایع اخیر کشور دامن زدند و نقش هماهنگی، تشویق و آموزش خرابکاران را ایفا کردند.

** به این ترتیب اگرچه شايد در نگاه اول اين طور به نظر برسد كه فعاليت‌هاي این قبیل كانال‌هاي تلگرام براي کشور مساله‌ساز شده اما واقعيت اين است كه اين تنها يك روي سكه است و تعداد كانال‌هاي رسمي تلگرامي كه قواعد كشور را رعايت كرده و بسيار هم پرطرفدار هستند به مراتب بيش از كانال‌هاي مساله‌دار است. **

اما بد نیست نگاهی دقیق‌تر به آمار و ارقام یکی از اصلی‌ترین کانال‌های معاند تلگرامی داشته باشیم. در حال حاضر شناخته‌شده‌ترین و پرمخاطب‌ترين كانال معاند حدود 1 ميليون و 300 هزار نفر عضو دارد. به‌طور متوسط هر پست تلگرامي اين كانال حدود 400 تا 600 هزار بار توسط مخاطبان ديده مي‌شود و صد البته نبايد فراموش كرد كه تمام اين افراد ساكن ايران نيز نيستند. اگر اين آمار را با تعداد 40 تا 45 ميليون كاربر ايراني عضو تلگرام مقايسه كنيم مي‌بينيم كه تعداد افرادي كه اين مطالب را مي‌خوانند حدود 1 درصد كل كاربران ايراني عضو تلگرام است.

**نکته دیگر آنکه نبايد از نظر دور داشت كه تمام كساني كه در كانال‌های معاند عضو مي‌شوند نيز قصد اغتشاش نداشته و گاه فقط براي كنجكاوي به عضويت در آنها در مي‌آيند. کمااینکه به کاربران این کانال‌ها نیز می‌توان حتی روزنامه‌نگاران و مسوولان داخلی را نیز اضافه کرد و احتمال وجود کاربران غیرواقعی یا اصطلاحا فیک نیز به کل منتفی نیست.**

به عبارت دیگر این کانال نقشی حداقلی در هماهنگی فعالیت‌های خرابکارانه ایفا می‌کند که این نقش بر هر بستر دیگری به علت محدودیت مخاطبان خاص آن قابل ارایه است.

روي روشن تلگرام

در حال حاضر فارغ از چهره‌هاي سرشناس هنري و ورزشي، بسياري از مسوولان كشور در شبكه‌هاي اجتماعي فیلتر شده حضور دارند. همچنين كانال‌هاي تلويزيوني صداوسيما از پرمخاطب‌ترین برنامه‌ها نظير 90 گرفته تا بخش‌هاي خبري مختلف و باشگاه خبرنگاران جوان در تلگرام كانال‌هايي با صدها هزار عضو دارند.

همچنين در مورد خبرگزاري‌هاي رسمي كشور نيز كه عموما به نهادهاي مختلف وابسته هستند و در چارچوب قوانین کشور فعالیت می‌کنند، كانال‌هاي پرطرفدار تلگرامي ايجاد شده است كه هر يك هزاران عضو دارند. از سوي ديگر روزنامه‌‌هاي مختلف هم از كيهان گرفته تا شرق و هفت صبح، كانا‌ل‌هاي تلگرامي خاص خود را ايجاد كرده‌اند كه كاربران پرتعدادي نيز دارند. به اين ترتيب جمع كانال‌هاي رسمي اصلاح‌طلبان، اصول‌گرايان و افراد مستقلي كه در چارچوب نظام فعالیت می‌کنند در تلگرام جمع است و اتفاقا باتوجه به پرتعداد بودن مخاطبانشان كار اطلاع‌رساني و بعضا تبليغي خوبي را انجام می‌دهند. نقشی که اگر بهای لازم به آن داده شود به سهولت می‌تواند اقدامات مخرب را نیز خنثی کند.

از سوي ديگر وجود 19 هزار كانال ثبت شده كه بيش از 5 هزار عضو دارند عملا ابعاد اطلاع‌رساني سريع و ارايه خدمات فراوان را براي كاربران موبايلي كشور راحت كرده است و این نیز چيزي نيست كه بتوان از آن به سادگي چشم‌پوشی کرد. به اين تعداد كانال رسمي و ثبت شده البته مي‌بايست تعداد بسيار بيشتري كانال‌هاي ثبت نشده را نيز كه از طريق تبليغات و فروش محصول كسب درآمد مي‌كنند، افزود. مجموع اين موارد اقتصاد عظيمي را حول محور تلگرام به وجود آورده كه طبيعتا با فيلترينگ آن همگي با مشكل مواجه مي‌شوند.

از ديگر نقاط مثبت تلگرام مي‌بايست به گروه‌هاي تخصصي شكل گرفته در اين پيام‌رسان اشاره كرد؛ گروه‌هايی نظير متخصصان حوزه‌هاي بانكي، فناوري، پزشكي، مهندسان و ... از جمله اين گروه‌ها هستند كه در آنها متخصصان با تبادل نظر با يكديگر در خصوص مسايل حوزه خود هم‌افزايي ايجاد مي‌كنند.

**در يك نمونه از اين گروه‌ها پزشكان متخصص آنكولوژيست گروهي ايجاد كرده‌اند كه در آن اطلاعات بیماران را با سایر همکاران و اساتید خود در داخل و خارج کشور به اشتراک می‌گذارند تا در یک شورای پزشکی آنلاین با اطلاع از نظر همكاران، ضريب خطاي خود در تشخيص و درمان بيماري را تا حد ممكن پايين بياورند.**

ایجاد انبوهی از گروه‌های هماهنگی از کانال تلگرامی مدیران ساختمان‌ها و استفاده از تلگرام به عنوان یک بیلبورد آنلاین گرفته تا ابزاری برای هماهنگی اولیا با مدارس، مهدکودک‌ها، نوبت‌دهی بیمارستان‌ها و ... نیز از دیگر کاربردهای تلگرام در ایران است.

به اين ترتيب و باتوجه به حجم گسترده فعاليت‌هاي متنوع و متفاوت صورت گرفته روي تلگرام بايد گفت كه فيلترينگ تلگرام محدود به چند كانال معاند نبوده و فيلتر شدن آن صدمات بسيار جدي را براي ارتباطات اجتماعي در كشور به دنبال خواهد داشت.

به عبارت دیگر حالا یک بازی دوسرباخت در تعامل یا تقابل با تلگرام ایجاد شده که می‌تواند تبعاتی فراتر از محدوده تلگرام را نیز متاثر کند.

 

نتايج تقابل با تلگرام

همان‌طور که ذکر شد **کشور با مواجهه دیرهنگام با تلگرام و فيلتر آن دست به ريسك بزرگي زده است.** به این ترتیب که اگر دولت به خواسته خود نرسیده و تلگرام شروط تعيين شده را نپذيرد نه تنها ديگر هيچ نظارتي بر اين پيام‌رسان وجود نخواهد داشت بلكه با گسترش استفاده از فيلترشکن، کنترل و نظارت نسبی بر بخش قابل ملاحظه‌ای از کاربران ایرانی را نیز از دست داده و آنها از نقاط ممنوعه دیگری در اینترنت نیز سر در می‌آورند. به این ترتیب **در چنين شرايطي خطر آنكه امكان كنترل فضاي سايبر به كلي از دست دولت خارج شده و هكرها و سارقان اطلاعات بدون هرگونه نظارت اقدام به سرقت اطلاعات افراد و انجام تخلفات ديگر كنند نيز وجود دارد، که این مساله نیز تبعات خاص خود را در پی خواهد داشت.**

علاوه بر اين‌ها بر اساس آمار رسمی، در حال حاضر 9 هزار كانال ثبت شده فقط در زمينه فروش محصول مشغول به كار هستند كه در شرايطي كه كشور با معضل بيكاري دست و پنجه نرم مي‌كند با فيلترينگ تلگرام آنها نيز به صف بيكاران مي‌پيوندند و کسب‌وکارهایی كه چند سال براي به بازده رساندن آن كار كرده‌اند (و البته مالیات نیز نمی‌پردازند!) در پی تداوم فيلترينگ تلگرام از دست مي‌رود.

این موضوع وقتی معنای دقیق‌تری می‌یابد که **اکنون برای ایجاد یک فرصت شغلی بین 100 تا 300 میلیون تومان هزینه مورد نیاز است و چنانچه این شغل در بخش‌های پتروشیمی ایجاد شود این هزینه تا 2 میلیارد تومان نیز افزایش می‌یابد.**

آمار اعلام شده توسط مرکز ملی فضای مجازی نشان مي‌دهد كه تعداد مطالب منتشر‌شده در کانال‌های تلگرامی فارسی‌زبان بسيار بيش از حد تصور است. این مرکز اعلام کرده در عرض يك شبانه‌روز حدود 3 میلیون مطلب در کانال‌های فارسی منتشر می‌شود که متوسط بازدید هر مطلب بیشتر از 700 بار است. به اين ترتيب بايد گفت كه هر روز 1 ميليارد و 600 ميليون پيام توسط ايرانيان در تلگرام خوانده مي‌شود كه گوياي يك انقلاب اطلاعاتي در كشور است و مي‌تواند در زمينه آگاه‌سازي مردم بسيار كارآمد باشد.

**کمااینکه در ماجرایی همچون زلزله اخیر تهران و حتی زلزله سرپل ذهاب، (فارغ از اخبار نادرستی که به مرور و با افزایش سواد رسانه‌ای مردم نادیده گرفته می‌شوند) تلگرام به اصلی‌ترین ابزار اطلاع‌رسانی، جذب کمک‌های مردمی و سرعت‌دهی به نهادهای امدادی کشور تبدیل شد.**

بماند که از جنبه سیاسی نیز این روزها سمت و سوی انتقادات دولت را نشانه گرفته و بخشی از حامیان دولت نیز نسبت به فیلتر تلگرام، لب به گلایه و انتقاد گشوده‌اند.

نتايج تعامل با تلگرام

اما نتایج تعامل احتمالی با تلگرام نیز می‌تواند تبعاتی حداقل برای بخشی از کاربران ایرانی به دنبال داشته باشد. به اين ترتيب كه اگر دولت بتواند با فشاري كه وارد مي‌كند مديران تلگرام را ناچار به پذيرش شرايطش بكند، اتفاقی که رخ می‌دهد این است که عملا اعتماد بخشی از كاربران ايراني به آن از دست مي‌رود. چراکه بخشی از **كاربران ايراني از آنجا كه نمي‌دانند محتوای مذاكرات و توافقات احتمالی ایران با تلگرام شامل چه مواردي خواهد بود، احتمالا در خصوص حفظ حريم خصوصي خود نگران مي‌شوند و به اعتماد آنها لطمه خواهد خورد.*

تجربه نشان داده كه حفظ حريم شخصي اولويت اول كاربران ايراني در استفاده از پيام‌رسان‌هاي موبايلي است و صد البته كه اگرچه اعتماد به سختي حاصل مي‌شود اما به راحتي نيز از دست مي‌رود.

**گواه این مساله عدم مهاجرت کاربران ایرانی به پیام‌رسان‌های داخلی است. اما این تمام ماجرا نیست چراکه حتی رفع فیلتر و بازگشت پیام‌رسان غیرایرانی وی‌چت نیز نتوانست تحرکی در کاربران ایرانی برای بازگشت به این پیام‌رسان چینی ایجاد کند.**

 

نادیده‌گرفتن یک راهکار میانه

**این واقعیت را نباید نادیده گرفت که اطلاق عنوان پیام‌رسان به تلگرام، دیگر عنوان جامعی محسوب نمی‌شود و این اپلیکیشن به ابزاری برای اطلاع‌رسانی، کار، تبلیغات، سرگرمی و انبوهی از امور دیگر کاری و اداری در ایران تبدیل شده است، مستند این مدعا نیز برخی آمار است که حکایت از بلعیدن 60 درصد پهنای باند کشور توسط تلگرام دارد. **

به شکل کوتاه نتيجه تقابل با تلگرام و فيلتر دايمي آن از يك سو افزايش استفاده از فيلترشكن و كاهش نظارت دولت بر فضاي مجازي را به دنبال دارد و از ديگر سو فضاي مناسب تبليغاتي ايجاد شده براي کشور كه تحت تاثير فعاليت طرفداران و سازمان‌هاي خبري وابسته در تلگرام ايجاد شده را نيز از بين مي‌برد. همچنين فيلتر تلگرام كسب‌وكارهاي اينترنتي مختلفي كه بر بستر آن ايجاد شده را هم با مشكل جدي مواجه كرده و حتي به نابودي مي‌كشاند.

لذا به نظر می‌رسد **شاید بهتر بود راهکار میانه‌ای در نظر گرفته می‌شد و دوراهی تقابل یا تعامل با تلگرام از سوی مسوولان مربوطه در این سطح رسانه‌ای نمی‌شد و با رفع فیلتر تلگرام همزمان با بازگشت آرامش به کشور، شرایط برای اقدامات آهسته، پیوسته و البته گسترده تشویقی برای فشار به مدیران تلگرام از یک سو و هدایت کاربران به سمت پیام‌رسان‌های دیگر از دیگر سو می‌رفت. **

لذا اگر مسوولان کشور (البته اندکی دیرهنگام)، به این جمع‌بندی نهایی رسیده‌اند که باید مانع گسترش فعالیت تلگرام در کشور شد، می‌بایست این اقدام را به شکلی فازبندی‌شده و صبورانه پیش ببرند و در این راه اقدامات گسترده‌ای برای جلب اعتماد عمومی از طریق وضع قوانین جدید اعم از تکیه به جریان آزاد اطلاعات، باز گذاشتن فضای رسانه‌ای کشور و تشدید موانع ورود به حریم خصوصی و ... به عمل آورند. کمااینکه در خصوص تلفن‌های سیار نیز امروز قاطبه مردم بدون هیچ دغدغه‌ای با یکدیگر از خصوصی‌ترین مسایل زندگی گرفته تا حساس‌ترین مسایل کشور در حال گفت‌وگو هستند.

**قدر مسلم اینکه ریشه‌های تلگرام حالا آنقدر در کشور نفوذ کرده و این گیاه پیچک آن‌چنان به عرصه‌های مختلف تنیده شده که یکشبه و با چند ضربه تبر نمی‌توان آن را مهار کرده و خشکاند. **

درج دیدگاه

بررسی بازی