هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

فراز و فرودهای برنامه فضایی ایران

از ارسال ماهواره در سال 1404 تا امید به مذاکره با ناسا
از ارسال ماهواره در سال 1404 تا امید به مذاکره با ناسا
برنامه فضایی ایران از سال ۸۵ تا به حال بر مبنای دو برنامه‌ریزی ۱۰ ساله پیش رفته؛ برنامه اول که برای سال‌های ۸۵ تا ۹۴ تدوین شده بود و برنامه ۱۰ ساله دوم که از سال ۹۴ آغاز شده و تا ۱۴۰۴ ادامه خواهد داشت؛ برنامه‌ای که البته با وجود چند متولی درگیر و دار نبود بودجه متمرکز فراز و فرودهای بسیاری به خود دیده است.
حاصل این برنامه‌های چندساله و پیاپی پرتاب چند ماهواره آزمایشی، اعزام موجود زنده به فضا و مواردی از این دست بوده که در مناسبت‌های مختلف به عنوان دستاوردهای سازمان فضایی از آنها یاد شده و البته حاصل برنامه‌ای که حداقل تا ۹ سال آینده قرار است ادامه داشته باشد انعقاد چند قرارداد بین‌المللی برای تحقق ماهواره‌های مخابراتی و سنجشی ملی، پیگیری برنامه اعزام انسان به فضا، پرتاب حداقل یک ماهواره حرفه‌ای تا سال ۱۴۰۴ و امیدواری به مذاکره با ناسا در فضای ایجاد شده پس از برجام است.
وعده در نظر گرفتن بودجه مجزای پژوهشی برای حوزه فضایی نیز وعده‌ای است که برای ضمانت برنامه‌های اعلامی، مطرح می‌شود.
سه نهاد درگیر حوزه فضایی
**در حال حاضر حداقل سه نهاد متولی برنامه فضایی کشور هستند؛ سازمان فضایی زیر نظر وزارت ارتباطات، مرکز ملی فضایی در مجموعه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و همچنین پژوهشگاه هوافضا که زیر مجموعه وزارت علوم است. **
 سازمان فضایی ایران که در دولت قبل از زیر مجموعه وزارت ارتباطات منفک شده و به نهاد ریاست جمهوری منتقل شده بود بار دیگر در سال 93 و یکسال و نیم بعد از روی کار آمدن دولت جدید به وزارت ارتباطات بازگشت.
پیش از بازگشت سازمان فضایی ایران به وزارت ارتباطات نیز، با حکم رییس جمهور اداره جلسات شورای‌عالی فضایی کشور به سورنا ستاری معاون علمی و فناوری رییس‌جمهور محول شد و از وی خواسته شد تا مرکز ملی فضایی را در ذیل شورای‌عالی فضایی کشور به عنوان نهاد بالادستی و حاکمیتی ایجاد کند و مسوولیت آن را نیز معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری عهده‌دار شود.
در همین حال پژوهشگاه هوافضا نیز که در زمان دولت قبل منحل و در قالب چند پژوهشکده اداره می‌شد باردیگر ایجاد و به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری سپرده شد.
از سوی دیگر «سند جامع توسعه هوافضای کشور» در دی ماه سال ۹۱ از سوی شورای‌عالی انقلاب فرهنگی با هدفگذاری تبدیل شدن به قطب منطقه در افق ۱۴۰۴ تصویب شده که نشان می‌دهد این شورا نیز دستی بر آتش دارد.
برنامه ۱۰ ساله اول و توجیهی برای عدم اجرا
برنامه فضایی در 10‌ ساله نخست در 9 سرفصل، شامل ماهواره، ماهواره‌بر و پایگاه پرتاب، ایستگاه‌های زمینی، امنیت فضایی، همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، توسعه منابع انسانی، زیرساخت‌ها، منابع مالی و اشتغال‌زایی تدوین شده بود.
اما **در توجیه اجرایی نشدن بسیاری از این برنامه‌ها اعلام شد که برنامه‌هایی که قبلا تدوین شده بود منابع زیادی نیاز داشت و با محدودیت منابع مواجه‌ایم و مرکز ملی فضایی برای این  ایجاد شده که با توجه به بودجه اولویت‌ها را شناسایی کند و بر این اساس برنامه‌ها تدوین ‌شود.**
نهادهای متولی تعدد نهادها را دلیلی برای عدم تحقق اهداف نمی‌دانند. رییس پژوهشگاه هوافضای ایران فعالیت سازمان‌ها و نهادهای مختلف در حوزه فضایی را مکمل یکدیگر می‌داند و می‌گوید: تحریم‌ها و عدم اعتبار، پیشرفت‌های بخش فناوری فضایی را اندکی به عقب انداخت که البته امیدواریم بتوانیم در شرایط جدید آن را جبران کنیم.

احتیاط در وعده دادن
در همین حال حتی در دادن وعده هم بنا بر آنچه رییس سازمان فضایی روایت می‌کند مشکلاتی وجود داشته است. محسن بهرامی می‌گوید: از زمان آغاز فعالیت در این سازمان اعلام کرده بودم که اخبار مربوط به پرتاب‌ها اعلام نشود، چرا که به یک دلیل این ماهواره‌ها در زمان مقرر پرتاب خواهند شد و به دلایل مختلف پرتاب صورت نمی‌گیرد.
**در مدار قرار گرفتن ماهواره‌های ‏‎امید، رصد و نوید و فجر از جمله برنامه‌های به سرانجام رسیده زه است که در زمره دستاوردهای این حوزه برشمرده می‌شود؛ ماهواره‌هایی که البته بیشتر جنبه آزمایشی داشته  و پرتاب ماهواره حرفه‌ای به حداقل ۱۰ سال دیگر وعده داده می‌شود. **
برنامه‌هایی برای ۱۰ سال دیگر
حالا آنچنان که مسوولان سازمان ملی فضایی می‌گویند برنامه ششم و توسعه ۱۰ ساله فضایی آماده شده است. محسن بهرامی رییس سازمان فضایی ایران می‌گوید: رفع نیازمندی‌های فضایی کشور از تاکیدات برنامه ششم در بخش فضایی است. او وعده می‌دهد که  برای سال جاری حداقل یک پرتاب ماهواره خواهیم داشت.
تمرکز بر ماهواره‌های مخابراتی و سنجشی و پروژه‌هایی برای بومی‌سازی این ماهواره‌ها از دیگر برنامه‌های اعلامی است. در خرداد ماه امسال رییس سازمان فضایی ایران از ادامه تلاش برای بازپس‌گیری ماهواره بلوکه‌شده «مصباح» از کشور ایتالیا و برنامه‌ریزی برای پرتاب این ماهواره ایرانی به مدار زمین خبر داد. ماهواره‌ای که از نخستین پروژه‌های ماهواره‌ای ایران پس از انقلاب محسوب می‌شود اما به دلیل عدم همکاری کشورهای روسیه و ایتالیا، پرتاب آن به تاخیر افتاد و اکنون  چند سالی است که در مصادره کشور ایتالیا قرار دارد.
پرتاب ماهواره حرفه‌ای تا ۱۴۰۴
در همین حال معاون سازمان فضایی ایران، هدف نهایی حوزه فناوری فضایی را ساخت ماهواره بومی سنجشی حرفه‌ای و در کلاس ماهواره‌های جهانی عنوان کرد که تا کمتر از ۱۰سال آینده در مدار بالای زمین (ژئو) قرار گیرد. محمدهمایون صدر می‌گوید: ماهواره‌هایی که هم‌اکنون در کشور ساخته شده و به فضا پرتاب می‌شود به نوعی، آزمایشی و برای توسعه تکنولوژی فضایی است تا در نهایت در سال ۱۴۰۴ دو ماهواره حرفه‌ای بومی را به فضا پرتاب کنیم.
وعده ورود ایران به ساخت ماهواره‌های زیر 15 کیلوگرم هم از سوی منوچهر منطقی، رییس مرکز ملی فضایی ایران مطرح می‌شود. او می‌گوید: با توجه به اینکه ساخت ماهواره‌های 15 کیلوگرمی مورد توجه دنیا قرارگرفته، ایران نیز به این فناوری ورود کرده است. امروزه در دنیا ساخت و استفاده از این‌گونه ماهواره‌ها مورد توجه قرار گرفته است و بیشتر کشورها در این حوزه فعالیت می‌کنند و در ایران نیز چندین دانشگاه فعال در طراحی و ساخت ماهواره‌های 25 تا 50 کیلوگرم، به فناوری ماهواره‌های کوچک نیز دست یافته‌اند.
گرچه درباره زمان پرتاب ماهواره احتیاط‌هایی صورت می‌گرفت اما باز هم رییس سازمان فضایی اخیرا از پایان طراحی و ساخت ماهواره «ناهید ۱»، «آت ست» و ماهواره «دوستی» خبر داد و گفت: تا پایان امسال یکی از ماهواره‌های «ناهید ۱» و یا «آت ست» به عنوان ماهواره‌های مخابراتی و همچنین ماهواره دوستی به عنوان ماهواره سنجشی به فضا پرتاب خواهد شد.
تحقق ماهواره‌های ملی در قرارداد با خارجی‌ها
 ماهواره مخابراتی ملی و ماهواره سنجشی ملی از دیگر برنامه‌های این حوزه است که درباره دسترسی به ماهواره مخابراتی ملی گفته می‌شود که طی  ۱۰ تا  ۱۵ سال آینده محقق خواهد شد هرچند برای تامین آن با اپراتورهای بین‌المللی همچون اینتل ست، یوتل ست و آسیا ست و چند اپراتور بین‌المللی از کشورهای فرانسه، روسیه، چین، کره، ژاپن و ایتالیا مذاکراتی صورت گرفته و اظهار امیدواری می‌شود که نخستین بخش این قرارداد منعقد شود. در زمینه ماهواره سنجشی ملی هم از مراحل نهایی همکاری‌های بین‌المللی خبر داده می‌شود.
اعزام انسان به فضا هم در برنامه‌های فضایی کشورمان جا دارد که اخیرا از برنامه‌ریزی مشترک با روسیه در این زمینه خبر داده‌اند. هر چند به گفته رییس سازمان فضایی این پروژه از اولویت فنی سازمان فضایی خارج نشده ولی با اولویت کمتری پیگیری می‌شود. به گفته او طبق پیش‌بینی‌ها تا سال 2050 رفت‌وآمد به فضا زیاد خواهد شد و در این راستا برخی کشورها حتی پرتاب‌گرهای خصوصی ساختند تا خود را برای این بازار آماده کنند.
امیدواری برای مذاکره با ناسا در فضای پس از برجام برنامه‌ دیگر اعلامی در این حوزه است.در این زمینه اعلام می‌شود که برخی از سازمان‌های فضایی مذاکراتی صورت گرفته است. مذاکره برای بازپس‌گیری ماهواره مصباح بعد از ۱۲ سال و افتتاح مرکز داده‌های فضایی و موارد دیگری از این دست برنامه‌های ریز و درشتی است که انتظار می‌رود در دور جدید اجرایی شود.
**اما بیش از آنکه بیان وعده‌ها و اعلام گنگ دستاوردها به مراسم و مناسبت‌های مختلف محول شود، به نظر می‌رسد ملموس شدن وعده‌ها و برنامه‌ها متناسب با بودجه و اعتبارات ضروری‌تر است. یکی از انتقاداتی که بعضا از سوی رسانه‌ها به این حوزه بر می‌گردد نمود بی‌برنامگی در سازمانی است که متولی توسعه فضایی کشور است و پذیرش اینکه عدم تحقق اهداف صرفا به نبود اعتبار و بودجه باز می‌گردد چندان از سوی افکار عمومی قابل پذیرش نیست. **
آسیب‌شناسی عدم تحقق اهداف تعیین‌شده در ۱۰ سال اول موضوعی است که مسوولان این حوزه بر آن تاکید دارند وآن‌گونه که اعلام می‌شود در مرکز ملی فضایی نیز در دستور کار قرار گرفته است، حالا باید دید تا چه حد برای برنامه‌های اعلام شده به رفع موانع توجه شده و برنامه‌ها صورت واقعی به خود خواهند گرفت.

درج دیدگاه

بررسی بازی