کانال تلگرام هفته نامه عصر ارتباط

مروری بر راي‌گیری الکترونیکی در ایران و جهان

  • 18 شهریور 1396



  • راي‌گیری و انتخابات الکترونیکی به شکل‌های مختلف در ایران و جهان مطرح و پیاده‌سازی شده است. از آنجا که تعریف شفافی از راي‌گیری الکترونیکی و انواع آن در فضای راي‌گیری و فضای تبادل اطلاعات ارایه نشده، پاسخ به اینکه آیا راي‌گیری الکترونیکی در کشور اجرا شده و اگر شده به کدام مفهوم، دشوار است. بررسی سوابق  نشان می‌دهد که هر گونه تلاش برای استفاده از سرویس‌های الکترونیکی در هر کدام از فرایندهای راي‌گیری، راي‌گیری الکترونیکی خوانده شده است. مثلا در بعضی موارد احراز هویت راي‌دهندگان، در برخی موارد شمارش آرا و در برخی موارد استفاده از دستگاه‌های الکترونیکی برای اخذ رای، نام راي‌گیری الکترونیکی را به خود گرفته است.

    در نتیجه برای اینکه بتوانیم در مورد راي‌گیری الکترونیکی اظهارنظر کنیم باید مفهوم صحیح و انواع آن را مشخص کنیم. سیستم‌های راگیری الکترونیکی در عمده‌ترین دسته‌بندی به دو گروه «اعتبارسنجی سرتاسری»1 و غیر آن تقسیم می‌شوند. راي‌گیری با اعتبارسنجی سرتاسری، اولین بار در سال 1981 توسط دیود چاوم2 پیشنهاد شد و به این معنی است که صحت تمام مراحل راي‌گیری از آماده‌سازی برگه رای، اخذ در صندوق، شمارش و اعلام نتایج، توسط تمام راي‌دهنده‌ها و هر ناظری قابل ارزیابی باشد. این شیوه در مقابل دستکاری مقاوم است و هرگونه دستکاری در روند راي‌گیری و انتخابات قابل کشف است. در عین حال در طول تمام فرایند، راي‌ها محرمانه باقی می‌مانند و ارتباط بین رای و هویت راي‌دهنده، قابل کشف نیست.

    در شیوه‌هایی که بر پایه «اعتبارسنجی سرتاسری» نیست، برگزارکننده انتخابات ممکن است هر بخشی را به به‌صورت مکانیزه یا الکترونیکی انجام دهد. شایع‌ترین روش‌های راي‌گیری‌های الکترونیکی از این نوع، راي‌گیری‌های ماشینی هستند که اصطلاحا به آنها راي‌گیری «ثبت مستقیم الکترونیکی» یا DRE گفته می‌شود. در این روش معمولا از یک دستگاه برای اخذ رای استفاده می‌شود که رایِ راي‌دهنده را بر روی یک صفحه‌نمایش الکترونیکی نمایش می‌دهد و سپس رای را به‌صورت الکترونیکی ثبت و همزمان یک نسخه چاپی نیز تولید می‌کند.

    علاوه بر ماشین‌های «ثبت مستقیم الکترونیکی»، امکان استفاده از سیستم‌های الکترونیکی تنها در بخشی از انتخابات مانند احراز هویت یا شمارش وجود دارد. بر این گونه خودکارسازی‌ها و الکترونیکی‌سازی‌ها نمی‌توان نام راي‌گیری الکترونیکی کامل نهاد. متاسفانه شیوه‌هایی که بر اساس «اعتبارسنجی سرتاسری» نیستند، نه تنها به عقیده صاحب‌نظران، دستکاری در راي‌گیری را آسان‌تر می‌کنند، بلکه محرمانگی و حریم خصوصی راي‌دهندگان را نیز دچار مخاطره می‌کنند. به عنوان جدیدترین نمونه می‌توان به افشای اطلاعات راي‌دهندگان انتخابات اخیر ریاست جمهوری آمریکا، اشاره کرد که توسط ماشین‌های راي‌گیری ES&S انجام شده است.

    با توصیفات فوق می‌توان تنها چند نمونه انتخابات الکترونیکی در کشور را ردیابی و به یکی از گونه‌های راي‌گیری الکترونیکی منتسب کرد. گرچه اولین زمزمه‌های انتخابات الکترونیکی از سال 1378 مطرح بوده و حرف‌هایی در مورد راي‌گیری الکترونیکی برای انتخابات ریاست جمهوری سال 1384 مطرح شد ولی اولین نمونه موفق که در سطح کشور عملیاتی و به تایید شورای نگهبان رسید، انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی در اسفند 1386 بود. در این انتخابات تنها شمارش و انتقال و تجمیع آرا به‌صورت الکترونیکی انجام شد. تعرفه‌های خاصی که قابل خواندن توسط ماشین بود طراحی و برای اخذ رای مورد استفاده قرار گرفت و نتایج شمارش شده برای هر صندوق امضای دیجیتال و رمزنگاری شد. چون در این فرایند تنها مرحله شمارش و تجمیع الکترونیکی بود، نمی‌توان نام راي‌گیری الکترونیکی بر آن گذاشت.

    تلاش جدی و گسترده بعدی در سال 1396 ، استفاده از راي‌گیری ماشینی به‌وسیله ماشین‌هایی که توسط وزارت کشور برای راي‌گیری انتخابات شوراهای تعدادی از شهرها طراحی شده بود، صورت گرفت. آنچه معلوم است این ماشین‌ها نوعی DRE  هستند ولی از مشخصات فنی این دستگاه‌ها که احتمالا در انتخابات آتی کشور از آنها استفاده خواهد شد، اطلاعات زیادی منتشر نشده است.

    دو اقدام برای استفاده از سیستم‌های راي‌گیری با «اعتبارسنجی سرتاسری» در کشور ثبت شده است که هر دو مربوط به سال 1396 هستند. انتخابات اول که متاسفانه با شکست مواجه شد مربوط به انتخابات نظام پزشکی کشور است. انتخابات دیگر که اولین انتخابات موفق با « اعتبارسنجی سرتاسری » بود، انتخابات حزب عدالت و آزادی ایران اسلامی است.

    به غیر از موارد فوق، بعضی راي‌گیری‌ها یا نظرسنجی‌های الکترونیکی و آنلاین نیز در کشور برگزار شده است که مشخصات امنیتی کافی مانند محرمانگی آرا یا تضمین صحت انتخابات در آنها مدنظر نبوده است، لذا در این بررسی نمی‌گنجند.

    نویسنده: مهدی بهربگی (مدیر محصول سامانه راگیری الکترونیکی انار)

    دیدگاه خود را وارد کنید:

    ثبت دیدگاه

    ویژه نامه

    ویژه نامه الکامپ 2017 (4)

    تبلیغات

    گرین - Green
    SUHD TV SAMSUNG