کانال تلگرام هفته نامه عصر ارتباط

جشن اتلاف منابع دولتی به نام استارت‌آپ‌ها

  • 20 آبان 1396
  • سياوش روشني



    اين روزها همه تمايل دارند كه حمايت خود از استارت‌آپ‌ها را به نوعي نشان دهند و حتي مي‌توان گفت كه حمايت از آنها تبديل به نوعي ژست پیشرفته‌بودن در بين سازمان‌ها و نهادهاي دولتي و غيردولتي شده است. در نتيجه حاكم شدن اين جو به فضاي مديريتي و رسانه‌اي كشور، روزي نيست كه مطلبي درباره اعزام به خارج چند استارت‌آپ يا حمايت مالي و معنوي از استارت‌آپي ديگر به گوش نرسد.

    پدیده‌ای که در دنیا رو به افول است

    در چنين شرايطي از وزارت ارتباطات، وزارت صنعت، وزارت ارشاد، وزارت ورزش، وزارت کار گرفته تا معاونت علمی‌ریاست‌جهوری، اتاق بازرگاني، سازمان نظام صنفي رايانه‌اي و کلی نهاد دیگر همه و همه تحت تاثير همين جو ايجاد شده پيرامون استارت‌آپ‌ها قرار گرفته و همگي در حال صرف منابع مالی و امکانات متعدد در این راه هستند.

    اين حمايت‌ها البته در بيشتر موارد سمت و سوي مشخص نداشته و به جاي مشخص شدن برنامه و اولويت‌هاي حمايت براي آنها، صرفا با توجیه و بهانه نقش استارت‌آپ‌ها در تحقق اقتصاد مقاومتي پرداخته شده است.

    **با وجود حمايت چندين ساله‌اي كه در سال‌هاي اخير از استارت‌آپ‌ها شده و با وجود سرمايه‌هاي هنگفتي كه براي به ثمر نشستن آنها صورت گرفته، مشخص نبودن اولويت‌ها و اين كه از چه طرح‌هايي بايد حمايت شود باعث شكل‌گيري سيلي از استارت‌آپ‌هاي گوناگون و بي‌ارتباط در موضوعات بسيار تکراری، مختلف و نامرتبط شده است كه تقریبا در تمامی ‌موارد هم دستاوردي در پي نداشته‌اند. **

    البته نبايد فراموش كرد كه در دنيا نرخ موفقيت استارت‌آپ‌ها بسيار پايين بوده و نرخ موفقيت يك از 10 براي آنها ذكر مي‌شود و البته اين آمار در كشور ما باتوجه به شرايط خاص اقتصادي و تحريم‌ها به مراتب پايين‌تر از اين ميزان نيز هست. اما قدر مسلم این موضوع نباید بهانه‌ای برای دور ریختن بودجه‌ها و منابع کشور شود.

    در نتيجه اين نرخ شكست بالا بخش عمده‌اي از هزينه‌اي كه توسط نهادهاي دولتي و با بودجه‌هاي دولتي صرف مي‌شود در نهايت سوخت شده و هيچ نتيجه‌اي به جز زيان براي كشور در پي ندارد. همچنين هزينه‌هايي كه براي اعزام استارت‌آپ‌هاي منتخب به خارج كشور مي‌شود نيز نه تنها باعث افزايش فروش آنها در خارج از كشور نشده بلكه در مواردي باعث خروج افراد نخبه ايجادكننده آنها از كشور و از دست رفتن سرمايه انساني‌مان نيز مي‌شود.

    **نگاهي گذرا به چند کسب‌وکار انگشت‌شمار و ظاهرا موفق که از آنها با نام استارت‌آپ یا دانش‌بنیان یاد می‌شود موید این موضوع است كه تمام آنها بدون حمايت دولتي به موفقيت رسيده‌اند و سرمايه‌هاي تزريقي دولتي در موفقيت آنها نقشي نداشته‌اند.**

     

    مشخص نبودن اولويت حمايت

    يكي از بزرگ‌ترين مشكلات كشور ما در حوزه اقتصادي به‌زعم كارشناسان همواره اين بوده كه اولويت اساسي كشور در زمينه فعاليت اقتصادي مشخص نشده است. فعاليت در زمينه خودرو‌سازي، گردشگري، پتروشيمي،ICT، كشاورزي، پوشاك و بسياري ديگر از شاخه‌ها به صورت همزمان و بدون مشخص بودن اولويت اساسي كشور باعث شده كه در عمل در هيچ‌يك از اين موارد دستاورد قابل ملاحظه‌اي نداشته باشيم و نتوانيم خودمان را در سطح بين‌المللي آنطور كه بايد و شايد مطرح كنيم.

    اين در حالي است كه كشوري مثل تركيه با تكيه بر صنعت پوشاك و گردشگري، امارات با تكيه بر گردشگري و ICT و سنگاپور با تكيه بر فناوري اطلاعات دستاوردهاي قابل ملاحظه‌اي در اين حوزه‌ها به دست آورده‌اند.

    **در زمينه حمايت از استارت‌آپ‌ها نيز در دولت ما همين پراكندگي و مشخص نبودن اولويت به خوبي هويدا است و وام وجوه اداره‌شده وزارت ارتباطات و ساير بودجه‌هاي حمايتي دولتي بدون مشخص بودن اولويت‌ها به دايره‌اي گسترده از فعاليت‌هاي مختلف اختصاص يافته و نتيجه مشخصي هم در پي نداشته است.** جالب است بدانيد كه بودجه‌هاي حمايتي دولتي براي استارت‌آپ‌ها به انواع مختلفي از آنها از ارايه‌دهنده خدمات مزون عروسي گرفته تا ارايه خدمات گردشگري  و امنيتي را شامل مي‌شود.

    **نگاهي گذرا به ليست شركت‌هايي كه وام وجوه اداره‌شده وزارت ارتباطات را ارايه مي‌دهند مشخص مي‌كند كه تحليل خاصي در خصوص آنكه از چه سبك استارت‌آپ‌هايي مي‌بايست حمايت شود وجود ندارد و تعداد بسيار زيادي از طيف‌هاي مختلف، تکراری و نامرتبط به شكل همزمان تسهيلات اين وزارتخانه را دريافت كرده‌اند.**

    حمایت از خدمات تكراري استارت‌آپ‌ها

    يكي ديگر از مشكلات استارت‌آپ‌هاي ايراني نزديك به هم بودن فعاليت آنها است. اگر در زمان نمايشگاه الكامپ سري به سالن الكام‌استارز زده باشيد به خوبي مي‌دانيد كه تعداد زيادي از استارت‌آپ‌ها در موضوعاتي مشابه فعاليت دارند و اساس خدماتي كه ارايه مي‌دهند به كل يكي است. براي مثال ده‌ها استارت‌آپ در زمينه ارايه اپليكيشن‌هاي حوزه سلامت، خدمات دقيقا مشابهي را ارايه مي‌دهند و يا استارت‌آپ‌هاي آموزشي كه به ارايه خدمات كمك تحصيلي مي‌پردازند در مواردي اگر نام آنها ذكر نشود و فقط خدمتي كه ارايه مي‌دهند ذكر شود قابل تشخيص از يكديگر نيستند. جالب آنكه تعداد كاربران برخي از اين استارت‌آپ‌ها حتي از انگشتان دو دست هم تجاوز نمي‌كند.

    طبيعي است كه در نهايت **باتوجه به محدود بودن بازار فعاليت هر استارت‌آپ فقط تعداد محدودي امكان ادامه فعاليت را داشته و البته مابقي محكوم به نابودي هستند و لذا سرمايه‌هاي دولتي كه براي آنها مي‌شود نيز در نهايت راه به جايي نخواهد برد.**

    خود استارت‌آپ‌ها نيز متوجه نزديك به هم بودن و تكراري بودن فعاليت خود شده‌اند و البته شايد به همين دليل باشد كه مدیر یک استارت‌آپ، در نشستي خواستار «راهکار تشکیل و راه‌اندازی “شرکت تعاونی سهامی‌عام” با عضویت تمامی‌استارت‌آپ‌های برتر کشور جهت ايجاد تهاتر خدمات میان آنها شده است.

    ظاهرا مدیر کل دفتر نوآوری و حمایت از سرمایه‌گذاری وزارت ارتباطات در مورد نوع فعالیت استارت‌آپ‌ها نيز متوجه اين تكراري بودن فعاليت‌هاي استارت‌آپي كشور شده است و در همين زمينه گفته: درحال حاضر تاکید بیشتر این شرکت‌ها بر  خدمات اجتماعی و نیاز شهروندی در این حوزه است اما واقعیت این است که پیشران‌های اقتصادی ما طی ده سال آینده در حوزه‌هایی نظیر گردشگري و معدن وجود دارد .

    در چنين شرايطي **باتوجه به تعدد نهادهايي كه به ارايه تسهيلات دولتي در زمينه استارت‌آپ‌ها مي‌پردازند دريافت كمك يك استارت‌آپ از چند نهاد مختلف نيز امري دور از ذهن نيست و هيچ بعيد نيست كه يك استارت‌آپ از چندين نهاد دولتي كمك مالي دريافت كند. **بروز اين اتفاق به‌زعم برخي كارشناسان باعث شده كه اقتصادي پنهان در پس بهانه‌ای به نام استارت‌آپ‌هاي كشور به وجود آمده و به وجود آورندگان برخي از آنها فقط در پي دريافت وام و تسهيلات دولتي و استفاده از آن براي انجام فعاليت‌هاي اقتصادي ديگر بوده و البته برخي نيز با برگزاري نمايشگاه و سمينار درآمدهاي جانبي هنگفتي را نصيب خود كنند.

    استارت‌آپ‌ها در پايان راه

    حمايت‌هاي هم‌جانبه دولتي از استارت‌آپ‌ها اما در حالي صورت مي‌گيرد كه به‌زعم كارشناسان غربي اين بنگاه‌هاي كوچك اقتصادي به شدت رو به افول بوده و نفس‌هاي پاياني خود را مي‌كشند. به عقيده برخي از كارشناسان غربي ما در دنیای جدیدی هستیم که در آن شرایط به نفع «بزرگ‌ترها» رقم می‌خورد و شرکت‌های بزرگ و مدیران اجرایی و نه استارت‌آپ‌ها، صاحبان دهه آینده هستند.

    در توضيح اين موضوع بايد گفت كه اگر به تاریخ نگاه کنیم، رشد سریع وب در سال‌های 1997  تا 2006 شرکت‌هایی مثل آمازون، فیس‌بوک و گوگل را پدید آورد؛ چون اینترنت پدیده جدیدی بود و تعدادی جوان می‌توانستند در گاراژ خانه‌شان سایتی بالا بیاورند و میلیون‌ها دلار کاسب شوند. بعد دوره رشد موبایل هوشمند از 2007 تا 2016 موجب پدید آمدن امثال اوبر و اینستاگرام و واتس‌اپ شد. درباره موبایل هوشمند هم همین پدیده اتفاق افتاد، اما به نظر نمی‌رسد پدیده انقلابی دیگری در راه باشد. بنابراین خبری از جوانان و گاراژ و پول پارو کردن هم نخواهد بود. وب از سوی کسب و کارهای بزرگ قبضه شده و تقریبا همه مردم جهان دیگر موبایل هوشمند دارند. فناوری‌های امروز پیچیده و گران هستند و این به نفع سازمان‌های بزرگ با سرمایه هنگفت است. **بايد توجه داشت كه تصادفی نیست که میزان سرمایه‌گذاری اولیه در استارت‌آپ‌ها در سال 2017 کاهش یافته و باز هم تصادفی نبوده که پنج شرکت آلفابت، آمازون، اپل، فیس‌بوک و مایکروسافت تبدیل به باارزش‌ترین شرکت‌های جهان شده‌اند.**

    با توجه به اين آمار و ارقام كه گوياي وضعيت رو به افول استارت‌آپ‌ها در جهان است به نظر مي‌رسد كه اختصاص پول‌هاي دولتي هنگفت براي به ثمر نشستن اقتصاد استارت‌آپي كه در پايان راه قرار دارد اشتباه بوده و ثمري به جز هدررفت سرمايه‌ در پي نداشته باشد.

    مشخص نبودن متولي استارت‌آپ‌ها

    شايد هيچ‌يك از فعالان اقتصادي مثل استارت‌آپ‌ها اينقدر مورد حمايت نهادهاي مختلف از وزارت صنعت گرفته تا وزارت ارتباطات، معاونت علمی‌و فناوری ريیس‌جمهوري، مجمع تشکل‌های دانش‌بنیان و حتي وزارت ورزش و وزارت علوم قرار نگرفته باشد.

    توجه نهادهاي مختلف حاكميتي به استارت‌آپ‌ها به حدي زياد است كه حتي گاه خود آنها هم براي پيدا كردن مرجعي كه بايد براي حل مشكلاتشان به آن مراجعه كنند دچار مشكل مي‌شوند.

    اوايل آبان ماه امسال معاون ساماندهی امور جوانان وزیر ورزش و جوانان در دیدار با وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در خصوص حمایت از سمن جوانان و کسب و کار نوپدید به گفتگو پرداخت. وي در خصوص این دیدار در شبکه مجازی خود نوشت: امروز به ملاقات تنها وزیر جوان دولت رفتم. توافقات خوبی در خصوص سمن جوانان شد و کسب و کار نوپدید در این بخش مورد حمایت هر دو وزارتخانه خواهد بود.

    با اين اظهار نظر معاون ساماندهی امور جوانان وزیر ورزش مي‌توان گفت حالا وزارت ورزش هم به ليست بلندبالاي حاميان استارت‌آپ‌ها اضافه شده است.

    از سوي ديگر اما وزارت علوم نيز بيكار ننشسته و معاون پژوهش و فناوری وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری هم از آمادگی این وزارتخانه در حمایت از برگزاری استارت‌آپ‌ویکندهای کاربردی خبر داده است. اين مقام مسوول همچنين اعلام كرده از برگزاری جشنواره ملی مهارتی کارآفرینی و همچنین استارت‌آپ‌ویکندهای کاربردی با محوریت دانشگاه جامع علمی‌کاربردی حمایت و پشتیبانی می‌کند. به اين ترتيب استارت‌آپ‌هاي كشور در زمينه استارت‌آپ هيچ كمبودي را احساس نخواهند كرد!

    لزوم توقف شرايط گلخانه‌اي براي استارت‌آپ‌ها

    استارت‌آپ‌ها در سال‌هاي اخير با حمايت همه‌جانبه دولتي مواجه بوده‌اند در حالیکه برخی کارشناسان معتقدند اين حمايت‌هاي بي‌حد و بی‌حساب ممكن است تبديل به مانعي بزرگ براي ادامه فعاليت آنها نيز بشود. افشين كلاهي عضو كميسيون ICT اتاق بازرگاني ايران با ذكر همين موضوع گفته: ما در کشور برای شرکت‌های دانش‌بنیان یک فضای گلخانه‌ای مناسبی را طراحی کرده‌ایم که در این فضا شرکت‌ها هم حمایت مالی و هم حمایت معنوی می‌شوند و می‌توانند تا جایی که محصولی آماده برای ارایه به بازار داشته باشند، رشد کنند. اما برای سوی دیگر این ماجرا از ابتدا برنامه‌ریزی لازم صورت نگرفته است و این موضوع در نظر گرفته نشده که همیشه نمی‌شود یک شرکت دانش‌بنیان در گلخانه زندگی کند و اگر هم بشود با محدودیت رشد روبه‌رو خواهد شد.

    به عقيده كلاهي براي حلي اين مشكل مي‌بايست برنامه‌ریزی برای خروج این شرکت‌ها از شرایط گلخانه‌ای و فعالیت در بیرون صورت گیرد.

    با اين تفاسير بايد ديد آيا نهادهاي دولتي نيز متوجه لزوم توقف طرح‌هاي حمايتي و پرداخت تسهيلات به استارت‌آپ‌ها مي‌شوند و يا همچنان مي‌بايست شاهد ادامه روند ناصحيح حمايت‌هاي فله‌اي دولتي از استارت‌آپ‌ها باشيم.

    دیدگاه خود را وارد کنید:

    ثبت دیدگاه

    ویژه نامه

    ویژه نامه تراکنش

    تبلیغات

    موسسه آموزش عالی آزاد گفتگو
    گرین - Green
    SUHD TV SAMSUNG