هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

درآمدهای تکه‌تکه وزارت ارتباطات در لایحه بودجه

داده‌شناسی بودجه باید شفاف و هوشمند باشد
داده‌شناسی بودجه باید شفاف و هوشمند باشد

داده‌شناسی لایحه بودجه، امکان یافتارشناسی بودجه (Budgeting heuristics) به معنای: کشف مدل بودجه‌ریزی، استنتاج الگوهای مصرف (Consumption patterns) و تجزیه و تحلیل بودجه را که مجموعه‌ای متشکل از داده (Data) و فراداده‌های (Metadata) مالی است، فراهم می‌آورد.

داده‌های بودجه‌ای اعداد و ارقام مالی‌اند که محتوا و موضوع اصلی لایحه را تشکیل می‌دهند؛ از قبیل: اعتبارات ردیف‌های متفرقه یا اعتبارات برنامه‌ای که به میلیون ریال یا به تومان بیان می‌شوند. برای مثال: «جمع منابع لایحه بودجه سال 97: یک میلیون و ۱۹۴ هزار میلیارد تومان و بودجه عمومی حکومت در سال 97، بالغ بر ۴۲۴ هزار میلیارد تومان است».

 اما فراداده‌های بودجه‌ای، داده‌هایی ساختاری هستند که داده‌های مالی لایحه بودجه را در بر گرفته، درون خود، پوشش می‌دهند یا به توصیف الگو، منابع و مصارف بودجه می‌پردازند. برای مثال:

جدول متن حاضر که ساختار درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به علاوه سازمان‌ها و شركت‌های تابعه آن را در لایحه بودجه سالانه نشان می‌دهد، حاوی فراداده‌های بودجه‌ای است.   

شماره دستگاه اجرایی

عنوان

درآمد عمومی

درآمد اختصاصی

جمع كل

149000

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (درآمد حاصل از ورودی موزه‌ها و محوطه‌های تاریخی و سایر منافع حاصله)

شركت سهامی ارتباطات زیرساخت (سود سهام ابرازی 50 درصد سود ویژه و سود سهم دولت - ‌علی‌الحساب سال جاری) كلیه شركت‌های دولتی)

شركت دولتی پست بانك (سود سهام ابرازی 50 درصد سود ویژه و سود سهم دولت - علی‌الحساب سال جاری) (كلیه شركت‌های دولتی)

149001

 

پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (درآمد حاصل از خدمات پژوهشی و تحقیقاتی)

149100

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی

درآمد حاصل از مالكیت دولت در بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات - حق امتیاز شبكه و جریمه عدم انجام تعهدات

فعالیت اپراتورهای جدید

درآمد حاصل از خدمات عمومی اجباری روستایی (جمعی-  خروجی)

درآمد حاصل از نامبرینگ (شماره‌گذاری مخابراتی)1

درآمد حاصل از حق‌السهم سازمان

بدهی معوقه اپراتورهای مخابراتی

درآمد حاصل از خدمات مخابراتی- حق استفاده از فركانس رادیویی

درآمد حاصل از اخذ جرایم و خسارات

جمع كل درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

**به عبارت دیگر مجموعه لایحه بودجه حاوی جمع كل درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به صورت صریح نیست! ریز ارقام و اطلاعات مربوط در هر زمینه، در لابه‌لای صفحات و جداول پی.دی.اِف لایحه پنهان است و چشم و حوصله فراوان می‌طلبد تا مثلا: جمع كل درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به دست آید. به همین دلیل، باید منتظر نتیجه بررسی‌ها (فرضا از سوی دفتر ارتباطات و فناوری‌های نوین در مرکز پژوهش‌های مجلس) ماند تا معلوم شود تدوین‌کنندگان لایحه بودجه 97، جمع كل درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال آتی را چقدر پیش‌بینی کرده‌اند؟

در صورتی‌که با برخورداری ابزارهای نوین فاوا به علاوه دانش داده‌شناسی مدرن می‌شد از این همه اتلاف وقت و هزینه پیشگیری کرد و به اعتماد، ایقان و دقت و کیفیت بالایی در فرایند بودجه‌ریزی، از بدو تدوین تا تصویب و اجرا، رسید.**

اهمیت داده‌شناسی بودجه

فعالیت قانونی نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای تبدیل لایحه بودجه به قانون بودجه، تنها به بررسی و تصویب داده‌های مالی (ریالی) لایحه بودجه خلاصه نمی‌شود و عمدتا بررسی، اصلاح و تصویب فراداده‌ها (مانند ساختارِ) لایحه بودجه را نیز شامل می‌شود.

این یادداشت، درآمدی است ابتدایی بر داده‌شناسی بودجه.

داده‌شناسی بودجه، اصطلاح و ایده‌ای‌ است که فکر می‌کنم، پس از طرح مباحثی کلی در مورد داده‌شناسی در یادداشت‌های پیشینم، باید جدی گرفته شود تا امکان استفاده از برنامه‌های کاربردی برای هوشمندسازی بودجه‌ریزی و مدیریت اکوسیستم داده‌های بودجه فراهم شود. برخی از امور پیش پا افتاده و فناوری‌های مربوط در مدیریت اکوسیستم داده‌های بودجه عبارتند از موارد زیر:

* داده‌برگیری بودجه‌ای (Budget data acquisition)؛

* گردآوری داده‌های بودجه‌ای (Budget data collection)؛

* برنامه‌ریزی داده‌های بودجه (Budget data planning)؛

* تحلیل داده‌های بودجه (Budget data analysis)؛

* محاسبه داده‌های بودجه (Budget data calculation)؛

* داده‌کاوی بودجه (Budget data mining)، و

* دیداری‌سازی داده‌های بودجه (Budget data visualization )

دلیل من برای پیش کشیدن مبحثی زیر عنوانِ: "داده‌شناسی بودجه" این است که ماده خام بودجه‌های سالانه به صورت پی.دی.اف. در فضای سایبری منتشر می‌شود، ولی دانشگاهیان ما در موارد زیر هنوز کاری علمی انجام نداده‌اند:

* چرا ماده خام بودجه‌های سالانه که باید از سوی صدها پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس، ده‌ها روزنامه‌نگار و کارشناس اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد، به صورت پی.دی.اف. منتشر می‌شود؟ قالب پی.دی.اف، بسته (closed data) است و باز (open data) نیست. نخستین ضرورت داده‌شناسی لایحه بودجه، openness و باز بودن قالب متن لایحه است.

* چه مسایل حقوقی برای انتشار عمومی داده‌های بودجه‌ای (Budget data commons) از طریق ذخیره‌سازی داده‌های بودجه (Budget data storage)، مطرح‌اند؟ و چگونه باید مورد حل و فصل قرار گیرند؟

* برنامه‌های مکانیزاسیون فعالیت‌های مربوط به بودجه باید دارای چه ویژگی‌های بومی باشند؟ 

* ارایه دسترسی عمومی به داده‌های بودجه (Budget data access) به منظور تسهیم این داده‌ها (Budget data share ) دارای چه گزینه‌هایی است؟

* ایجاد پایگاه داده‌های بودجه و مدیریت آن (Budget database management) نیاز به چه زیرساخت‌هایی دارد؟

* استفاده از فناوری زنجیره بستک (Bloch chain technology) و اَبرِ داده‌های بودجه (Budget data cloud) چه مزیت‌های نسبی در بر دارد؟ و

* بهره‌برداری از بزرگ‌داده‌های بودجه (Budget big data) نیاز به چه تسهیلات و مهارت‌هایی دارد؟

فرایند کنونی تصویب لایحه بودجه سال 97 در کشور

ماده خام لایحه بودجه سال 97 روز یکشنبه 19 آذر 96 در فضای سایبری منتشر شد.

طبق آیین‌نامه مجلس شورای اسلامی، دولت مکلف است؛ پیش از 15 آذر هر سال، لایحه بودجه سال آینده کل کشور را به مجلس شورای اسلامی رسما ارایه کند. اما پنج هفته پیش، در روز چهاردهم آبان ۱۳۹۶، اعلام شد: چون روز چهارشنبه 15 آذر 97 تعطیل رسمی و ولادت پیامبر(ص) و امام صادق(ع) است، طی توافقی میان مجلس و قوه مجریه قرار شد تا لایحه بودجه سال 97 در اولین یکشنبه پس از تعطیلات به مجلس ارایه شود که چنین هم شد.

پس از ابلاغ بودجه از سوی دولت به مجلس، لایحه بودجه به "کمیسیون برنامه بودجه و محاسبات" به‌عنوان کمیسیون تخصصی، ارجاع می‌شود. سپس کمیسیون‌های مختلف مجلس، هریک با همکاری "اتاق‌های فکر" مربوط به خود در معاونت‌ها و دفاتر تخصصی مرکز پژوهش‌های مجلس، به مطالعه و اظهارنظر در مورد جزییات لایحه می‌پردازند.

نتایج حاصل از مطالعات و بررسی‌های بخشی و فرابخشی لایحه بودجه سال 97 از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس کتبا به کمیسیون‌ها ارایه و همزمان در فضای سایبری منتشر می‌شوند. ماحصل مصوبات هر کمیسیون نیز به کمیسیون تلفیق بودجه ارایه می‌شود.  پس از آن نمایندگان نیز 10 روز مهلت دارند تا نظرات خود را درباره بودجه اعلام کنند.

متن کامل لایحه بودجه سال 1397 کل کشور شامل مجموعه زیر است:

* ماده واحده و جداول کلان منابع و مصارف بودجه

* پیوست شماره یک : اعتبار طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

* پیوست شماره دو : درآمدها و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و مالی

* پیوست شماره سه : بودجه شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت

* پیوست شماره چهار (بخش اول): اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی برحسب برنامه، فعالیت و بهای تمام شده (دستگاه‌های مشمول بند (پ) ماده ( 7) قانون برنامه ششم- بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد)

* پیوست شماره چهار (بخش دوم): اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی برحسب برنامه، فعالیت و هزینه واحد (سایر دستگاه‌های اجرایی)

اکنون دهه‌هاست که این مجموعه نسبتا بزرگ از داده‌ها و فراداده‌های مالی با template و پیش‌نویسی از قبل آماده به قدر سنتی تهیه می‌شود که باید گفت: حاوی ساختار و داده‌هایی اقتضایی و غیر متقن است.

کوتاه سخن: بودجه سالانه کشور، مهم‌ترین سند مالی حکومت و مادر برنامه‌های توسعه کشور است. پس هم فرایند تولید آن و هم پروسه بررسی و کنترل آن باید علمی، هوشمند و مبتنی بر اصول داده‌شناسی مدرن تهیه و اجرا شود.

 

درج دیدگاه

بررسی بازی