جای خالی دیپلماسی سایبری در تعاملات بین‌الملل
عصر ارتباط - اولین و پر تیراژ ترین هفته نامه ict کشور

جای خالی دیپلماسی سایبری در تعاملات بین‌الملل

  • 18


    ۶ سال از بزرگ‌ترین حمله سایبری تاریخ به کشور ما آن هم نه از سوی هکرهای ناشناس بلکه از سوی دولت آمریکا و رژیم صهیونیستی می‌گذرد اما همیشه حلقه گمشده این ماجرا، پیگیری‌های دیپلماتیک بوده و هیچگاه این موضوع و حملات سایبری ریز و درشتی که متعاقب آن علیه کشورمان رخ داد در چانه‌زنی‌های دیپلماتیک جایگاهی نداشته است. حالا که صحبت از دیپلماسی سایبری و طرح دعوای حقوقی در مجامع بین‌المللی می‌شود باید دید تا چه حد دیپلماسی سایبری جای خود را در سیاست خارجی کشور باز خواهد کرد.

    حمله وسیع ویروس استاکس‌نت به یارانه‌های ایرانی در تابستان سال ۸۹  علاوه بر اطلاعات سيستم‌هاي کنترل صنعتي و نيروگاهي و تاسيسات هسته‌اي، اطلاعات سيستم‌هاي خانگي را هدف قرار داد و طراحی آن با هدف مختل کردن سانتريفيوژهاي ويژه غني‌سازي اورانيوم صورت گرفته بود؛ پيچيدگي این حمله سایبری که آمریکا و اسراییل رسما مسوولیت آن را پذیرفتند به حدي بود که برخي از متخصصان از آن به عنوان تروريسم سايبري تلقی کردند و از آن به یک عنوان جنگ الکترونیکی تمام عیار یاد می‌کردند. در آن زمان کارگروهی متشکل از وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، وزارت صنايع، سازمان پدافند غيرعامل، کميته افتاي وزارت ارتباطات و مديران انجمن رمز ايران تشکيل شد تا به بررسي ويروس‌هاي صنعتي با تمرکز بر جاسوس‌افزار صنعتي استاکس‌نت و راه‌هاي پيشگيري،‌ پاکسازي و ايمن‌سازي سيستم‌هاي صنعتي آسيب‌پذير از حملات امنيتي بپردازد.

    کارگروهی بدون مقامات دیپلماتیک

     در این میان اما جای خالی وزارت امور خارجه برای اعتراض رسمی و پیگیری حقوقی حمله همه‌جانبه‌ای که نه تنها تهديدي براي سيستم‌هاي صنعتي کشور محسوب مي‌شد بلکه بيش از يک‌سوم جمعيت کشور که کاربران اينترنت بودند را هدف قرار گرفته بود در این کارگروه حس می‌شد.

    دیپلماسی سایبری از دو بعد در دنیا مورد توجه قرار می‌گیرد؛ در بعد اول استفاده از فضاي مجازي در جهت تحقق اهداف ديپلماتيك و همچنين انجام مذاكره و مديريت روابط سياسي است که از فضاي مجازي براي پيشبرد اهداف ديپلماسي استفاده می‌شود. این بعد در جریان مذاکرات هسته‌ای و مواردی مشابه از سوی دستگاه دیپلماسی کشورمان در سال‌های اخیر مورد استفاده قرار گرفته است. از زمان تصدی محمدجواد ظریف در وزارت امور خارجه، شاهد استفاده از ابزار نوین ارتباطی در دیپلماسی بودیم؛ انتشار تصاویر، مطالب و دیدگاه‌ها در صفحه شخصی وزیر در فیس‌بوک، بعضاً، با واکنش بین‌المللی روبه‌رو می‌شد که در قضیه فکت‌شیت‌ها و مذاکرات هسته ای ایران با 1+5 بروز بیشتری داشت. توییت‌هایی که بین ظریف و دختر نانسی‌پلوسی، رییس سابق مجلس آمریکا در سال ۲۰۱۳، شکل گرفت، انتشار مواضع وزیر از طرق انتشار ویدیو در یوتیوب و انتشار ویدیویی مواضع سیاست خارجی کشور در حوزه هسته‌ای از هتل کوبورگ وین نمایشی از بعد اول سایبر دیپلماسی بود.

    فضای مجازی یک مفهوم سرزمینی یا انتزاعی

    اما بعد دوم استفاده از امكانات و ابزارهاي ديپلماسي براي پيشبرد منافع سايبري كشورها است که در این زمینه ضعف مشهودی در عملکرد دستگاه دیپلماسی دیده می‌شود. رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور می‌گوید: هنوز برای دوستان وزارت خارجه فضای سایبری تعریف و معنا نشده است؛ وزارت خارجه در دفاع از فضای سایبر کشورمان باید اقامه دعوی کند؛ ظاهراً این وزارتخانه فکر می‌کند که فضای سایبری تنها یک مفهوم انتزاعی نه یک مفهوم سرزمینی است.

    انتقاد از دیپلمات‌ها به دلیل عدم دفاع از مرزهای جغرافیای سایبری دیگر موضوعی است که بارها غلامرضا جلالی، فرمانده قرارگاه پدافند سایبری کشور و دیگر کارشناسان امنیت سایبری به آن اشاره کرده‌اند. جلالی معتقد است که وزارت خارجه باید در زمینه محاکمه چند جوان ایرانی مقیم آمریکا که زیرساخت‌های سایبری کشور را مورد حمله قرار داده‌اند موضع‌گیری کند.

    دراين رويكرد، ديپلماسي ابزاري براي تحقق منافع كشورها در عرصه فضاي مجازي است؛ حمايت از كاربران فضاي مجازي در برابر تهاجم فرهنگي بيگانه، جلوگيري از حملات سايبري و همكاري‌هاي كشورها در مجامع بين‌المللي براي ايجاد هنجارها، قواعد و رژيم‌هاي بين‌المللي در عرصه فضاي مجازي، نوع مغفول‌مانده ديپلماسي سايبري در کشور ما است.

    چانه‌زنی‌های دیپلماتیک دنیا با محوریت فضای سایبر

    *با وجود آنکه در بسته سیاست خارجی ما و تعاملات بین‌المللی موضوع امنیت سایبری هنوز جای خود را باز نکرده اما دیگر کشورها نسبت به این موضوع بی‌تفاوت نبوده‌اند و آن را ابزاری برای چانه‌زنی‌های دیپلماتیک تلقی می‌کنند.* در واقع دفاع از برگزاري اجلاس سران جامعه اطلاعاتي سال 2003 در ژنو و سال 2005 در تونس، ديپلماسي دوجانبه سايبري چين و آمريكا و توافق در عرصه فضاي مجازي براي ايجاد خط تماس فوري براي حوادث سايبري و جلوگيري از سرقت‌هاي سايبري در سال 2015 ، ديپلماسي چندجانبه سايبري در قالب سازمان امنيت و همكاري اروپا و دستيابي به «تفاهم‌نامه اعتماد و امنيت‌سازي سايبري» بين كشورهاي عضو اين سازمان درسال 2013 و ... از مواردی است که در آن شاهد بروز و ظهور این نوع از دیپلماسی هستیم.

    ۴ سال پیش زمانی که گوگل در سرویس گوگل‌ارث از نام جعلی برای خلیج‌فارس استفاده کرد و در سرویس گوگل‌مپ خود به طور کلی نام خلیج‌فارس را حذف کرد وزارت امور خارجه ایران به گوگل اخطار رسمی داد که درصورت استفاده از واژه‌های جایگزین خلیج‌فارس از آنان شکایت خواهد کرد. البته در آن زمان پاسخ گوگل این بود که اقدام ما غیرسیاسی است و هیچ برنامه‌ای برای درج عنوان خلیج فارس روی نقشه نداریم.

    آیا حمله سایبری تجاوز محسوب می‌شود؟

    پس از حمله استاکس‌نت این سوال از سوی کارشناسان مطرح شد که حمله ويروس استاکس‌نت به تاسيسات هسته‌اي نطنز تجاوز به خاک ما محسوب مي‌شود يا نه؟ اگر اين تجاوز باشد پس يک جرم امنيت ملي سايبري رخ داده است و ما بايد در اين حوزه جرم را اثبات کرده و در محاکم از آن دفاع کنيم.

    در ماه‌های گذشته نیویورک‌تایمز با استناد به مقامات اطلاعاتی و نظامی و یک فیلم مستند، گزارش داد که آمریکا برنامه‌ای برای یک حمله سایبری گسترده علیه ایران در صورت شکست تلاش‌های دیپلماتیک برای محدود کردن برنامه هسته‌ای این کشور، داشت. هدف از این برنامه با اسم رمز نیترو زئوس Nitro Zeus، فلج کردن پدافندهای هوایی ایران، سیستم‌های ارتباطاتی و مخابراتی و بخش‌های اصلی شبکه برق این کشور بود، اما این برنامه پس از دستیابی به توافق هسته‌ای در سال گذشته، متوقف شد. آنچنان که منابع آمریکایی اعلام کردند این برنامه همچنین خواستار هزینه کردن ده‌ها میلیون دلار و قرار دادن دستگاه‌های الکترونیکی در شبکه‌های رایانه‌ای ایران بود.

    رییس سازمان پدافند غیرعامل می‌گوید: ما این دست اظهارات را رفتار خصمانه علیه خود تلقی می‌کنیم و می‌بایست به مراجع رسمی همانند شورای امنیت و سازمان ملل شکایت کنیم که در این حوزه نیز ما اصل موضوع را با اسناد و مدارک به وزارت خارجه منعکس کردیم و وزارت خارجه نیز سفیر سوییس را احضار کرده و مراتب نارضایتی ما را به آنها ابلاغ کردند و سفیر سوییس نیز عنوان کرد که این موضوع را با آنها درمیان خواهد گذاشت و پاسخ خواهد داد ولی به اعتقاد بنده آمریکا خیلی پاسخگو نخواهد بود و باید اقدام جدی‌تری در این حوزه صورت گیرد.

    سابقه برنامه نیترو زئوس به دوره ریاست جمهوری بوش می‌رسید، اما در سال های 2009 و 2010 جان تازه‌ای گرفت، زمانی که اوباما از ژنرال «جان الن» در فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا خواست یک طرح نظامی دقیق برای ایران آماده کند تا در صورت شکست دیپلماسی موجود باشد. آن سال‌ها شاهد تنش فوق‌العاده بود چون ایران تولید سانتریفیوژهایش را سرعت بخشیده و سوخت با کیفیت بالا تولید کرده بود و سازمان‌های اطلاعاتی غربی می‌ترسیدند در آستانه ساخت یک سلاح اتمی باشند و ایران همواره این اتهام را رد می‌کرد.

    پازل سیاست خارجی کامل می‌شود

    استفاده از توان سایبری برای مقابله با کشورها  پازل سیاست خارجی کشورها را کامل می‌کند؛ آنها با برداشتی که از توان سایبری طرف مقابل دارند نوع تعاملات خود را با آنها تنظیم می‌کنند. در نشست یک اندیشکده آمریکایی عنوان شد که تمرکز ایران بر روی مساله‌ امنیت سایبری حداقل باید تا حدودی ریشه در حملات گسترده‌ سایبری بر تأسیسات هسته‌ای آن کشور در طول ۵ سال گذشته داشته باشد. کارشناسان آمریکایی حاضر در این نشست اعلام کردند که استاکس‌نت برای ایران به منزله‌ نوعی عامل بیدارکننده و هشداردهنده در زمینه‌ امنیت سایبری عمل کرد. از آن تاریخ به بعد، ایران مظنون به انجامِ حملات سایبری به شرکت‌های نفتی عربستان سعودی آرامکو (Aramco) و شرکت گاز طبیعی قطر راس گاز (RasGas) در سال ۲۰۱۲ و مشابه همین اقدامات در مورد سندز کازینو در سال ۲۰۱۴ بوده است. هکرهای ایرانی همچنین متهم به حمله به بانک‌های ایالات متحده در سال ۲۰۱۲ بودند.

    بروز اقدامات تلافی‌جویانه سایبری با بزرگ‌نمایی حمله‌های هکری به خصوص از جانب آمریکا و سابقه اعمال تحریم‌ها بر اساس حمله هکری به سونی‌پیکچرز علیه کره شمالی و افزایش 15 درصدی بودجه جنگ سایبری آمریکا در سال 2017 اما در حالی روزبه‌روز پررنگ‌تر می‌شود که *همچنان در ایران ورود دیپلماسی به این حوزه با نقایصی مواجه است و در جاهایی هم که ورود یافته‌اند محدود و بی‌سرانجام بوده است. *

    *حالا اما آنچنان که رییس سازمان پدافند غیرعامل می‌گوید پرونده شکایت از آمریکا در حوزه استاکس‌نت را تهیه و برای قوه قضاییه و وزارت خارجه ارسال کرده‌اند و باید دید آیا گامی برای پیشبرد بعد دوم سایبر دیپلماسی برداشته خواهد شد یا خیر؟*

     

    دیدگاه خود را وارد کنید:

    ثبت دیدگاه

    هفته نامه

    هفته نامه عصرارتباط شماره 805

    تبلیغات

    SUHD TV SAMSUNG