مرز میان شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‎ها نامشخص است

اقتصاد دانش‌بنیان، در سال‌های اخیر به عنوان معبر اقتصاد مقاومتی و ستون فقرات برنامه ششم توسعه مورد توجه قرارگرفته است. با این وجود به دلیل نیاز کشور برای رشد و توسعه اقتصادی دو مفهوم شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‏ها با یکدیگر خلط مبحث شده و در بیشتر مواقع اشتباه گرفته می‌شوند. از یک‌سو موجی از شرکت‌های استارت‌آپی به دنبال دانش‌بنیان شدن هستند تا از حمایت‌های این بخش بهره‌مند شوند که این امر موجب شده ارایه حمایت و خدمات به دانش‌بنیان‌ها از مسیر اصلی خود دور شود و از سوی دیگر حمایت‌های موردنیاز استارت‌آپ‌ها بیش از آنکه از جنس حمایت مالی دولتی باشد، از جنس تنظیم سازوکارها، قوانین و مقرارت است.

در همین رابطه و برای بررسی نقاط اشتراک و افتراق دانش‌بنیان‌ها و استارت‌آپ‎ها، عبدالرضا نوروزی، نایب‌رییس مجمع تشکل‌های دانش‌بنیان ایران گفت‌وگویی با روابط عمومی این مجمع انجام داده است.

*آیا به طور اساسی تفاوتی میان شرکت‌های دانش‌بنیان با استارت‌آپ‎ها وجود دارد؟

بله، این دو مبحث کاملا متفاوت هستند. اولا شرکت‌های دانش‌بنیان بر اساس فعالیت برخاسته از دانش و تولید فناوری ایجاد می‌شوند و دانش‌محور هستند، اما شرکت‌های استارت‌آپی پاسخی خلاقانه به یک نیاز موجود یا تعریف یک نیاز و پاسخ به آن است. در ثانی به لحاظ سرمایه میزان سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان بسته به نوع فعالیت متغیر است. این میزان هم می‌تواند خیلی کم باشد و هم به نسبت زیاد اما شرکت‌های استارت‌آپی معمولا سرمایه اولیه خیلی کمی دارند. از سوی دیگر شرکت‌های دانش‌بنیان عموما تولیدکننده هستند و شرکت‌های استارت‌آپی، خدمات ارایه می‌دهند.

توجه كنيد، خلط بحثی که بین شرکت دانش‌بنیان و استارت‌آپ در سال‏های اخیر به وجود آمده و متاسفانه در ادبیات مسوولان نیز به چشم می‏خورد، در سال‏های آتی می‏تواند به رشد علم و فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان کشور صدماتی وارد آورد.

علت بروز این اختلاف را در چه می‎دانید؟

با توجه به اشتراکات و همپوشانی‌های کارکردی این دو مقوله، یکی بودن متولی اصلی هر دوی آنها که معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری است و نیز نیاز فوری کشور به رشد این دو حوزه در راستای حل مشکلات کلان خود و در نتیجه فقدان زمان کافی برای بررسی دقیق تمایزات و ارایه راه‏حل‏ها و نسخه‏های تجویزی مختص هر حوزه، چنین خلط‌هایی دور از انتظار نیست.

در سال‌های اخیر شاهد نوعی خلط بحث بین شرکت‌‏های دانش‌‏بنیان و استارت‌آپ‏ها و مات شدن مرزهای بین این دو پدیده در کشور هستیم، به‌گونه‌ای که در بحث‏‌ها اغلب این دو پدیده یکی در نظر گرفته شدند و به‌طور عمده برای آنها یک نسخه تجویز می‏شود. یکی از بحث‏‌های جدی حمایتی در حوزه استارت‌آپ‏ها، دانش‌‏بنیان کردن برخی استارت‌آپ‏ها مانند شرکت‏‌های بازی‏‌سازی، فروشگاه‌ها و پلتفرم‏‌های اینترنتی است.

*هم شرکت‌های دانش‌بنیان و هم استارت‌آپ‎ها نیازمند حمایت هستند، جنس این حمایت‌ها چه تفاوتی با یکدیگر دارد؟

به‌طور معمول حمایت‌های مالی مستقیم در هر حوزه‌ای بیش از آنکه مفید باشد رانت‌زا است و باعث ایجاد عدم شفافیت می‌شود، لذا حمایت‌ها بیشتر باید در جهت حذف مجوزهای زائد و تسهیل انجام امور باشد نه ارایه تسهیلات.

*بروز این خطا چه مضراتی را متوجه شرکت‌های دانش‌بنیان می‌کند؟

خلط بحث استارت‌آپ‏ها با شرکت‏های دانش‏بنیان، به‌گونه‌ای که شرکت‏های استارت‌آپی نیز دانش‏بنیان محسوب شده و از سهم حمایتی دانش‏بنیان استفاده کنند، باعث تضعیف شرکت‏های دانش‏بنیان و گم کردن مسیر اصلی حمایت‏های این حوزه می‏شود؛ درحالی‌که در ادبیات حوزه استارت‌آپ نیز این نوع حمایت از استارت‌آپ جایگاه خاصی نداشته و نوع حمایت دولتی که استارت‌آپ لازم دارد، بیشتر از جنس تنظیم سازوکارها و قوانین و مقررات است تا حمایت مالی دولتی. در واقع این خلط مبحث، هم باعث تضعیف حوزه اقتصاد دانش‏بنیان شده و هم اینکه چندان به کار استارت‌آپ‏ها و رشد اکوسیستم استارت‌آپی نمی‏‌آید.

*در وضعیت فعلی اقتصاد کشور، بین ارایه تسهیلات و سرمایه‌گذاری کدام‌یک برای بقای شرکت‌های دانش‌بنیان مفید است؟

حمایت‌های مالی مستقیم که در سال‌های گذشته ارایه شده نشان داده که معمولا چنین سبک حمایت‌ها و ایجاد شرایط گلخانه‌ای برای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان چندان مفید فایده نیست، اما اگر دولت بتواند با تشویق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی از طریق ارایه تخفیف‌های مالیاتی، تسهیل سرمایه‌گذاری و صادرات گمرک آنها را تشویق به ورود به حوزه دانش‌بنیان‌ها کند، می‌تواند موجب شکوفایی صنعت کشور و ایجاد پیوندی عمیق‌تر بین دانش و صنعت شود.