ترکیبی که آمریکایی‌ها با آن مشکل دارند؛ «بیت‌کوین و ایران»

ترامپ می‌تواند بیت‌کوین ایرانی‌ها را مصادره کند؟

پس از سال‌ها فعالیت زیرزمینی استخراج‌کنندگان رمزارز در ایران که در یک سیاست قدیمی و رایج، یعنی رها گذاشتن تعمدی، نه ممنوع بود و نه قانونی(!)، هفته قبل و پس از ماه‌ها بحث و جدل، دولت استخراج رمزارز را قانونی کرد و آن را به عنوان یک صنعت پذیرفت.

بر این اساس هیات وزیران با استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری شده به عنوان یک فعالیت صنعتی و با اخذ مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت موافقت کرد.

به موجب این تصمیم، استفاده از رمزارزها صرفا با قبول مسوولیت ریسک از سوی متعاملان بوده و مشمول حمایت و ضمانت دولت و سیستم بانکی نمی‌شود و بهره‌گیری از آن در مبادلات داخل کشور نیز مجاز نیست.

همچنین این فعالیت همچون سایر فعالیت‌های صنعتی، مشمول مالیات خواهد بود و شمول معافیت از مالیات، منوط به صدور رمزارز و بازگرداندن ارز حاصله به چرخه اقتصادی کشور است.

اما فارغ از اینکه دولت استخراج رمزارزها را به رسمیت قبول می‌کرد یا نمی‌کرد، ماینرها سال‌ها بود که مزارع خود را دایر کرده بودند و مثل بسیاری از دیگر فعالیت‌ها، با قانون یا بی‌قانون کار خود را پیش می‌بردند.

ولی این سکه روی دیگری نیز دارد که به درون مرزهای ایران محدود نمی‌شود. آمریکایی‌ها در بالاترین سطح یعنی ریاست‌جمهوری این کشور، هم از رمزارزهای رایج دنیا خوششان نمی‌آید و هم با ایران مشکل دارند.

ترکیب ایران و بیت‌کوین، یعنی مشکل مضاعف از نگاه دونالدترامپ و دولت آمریکا.

 

حمله شدید ترامپ به رمزارزها

**ترامپ و دولت او به رمزارزها نگاه منفی دارند. این نگاه منفی ریشه در دو مساله دارد، نخست، نگرانی از تهدید برای قدرت دلار در دنیا و دوم عدم امکان کنترل و رصد آن برای فشار به رقبا و باج‌گیری از آنها.**

اخیرا اما ترامپ بار دیگر در یک رشته توییت حمله تندی به بیت‌کوین و رمزارزها داشت و رسما مخالفت خود را با اين ارزهاي رمزنگاري شده اعلام کرد.

پیش از این و در جریان یک مصاحبه، دونالد ترامپ اعلام کرده بود ارزهای دیجیتال ارزشی بسیار ناپایدار دارند و در نتیجه، خطرناکند.

اما او به تازگی در یک رشته توییت، به مراتب شفاف‌تر از قبل به مخالفت با ارزهای دیجیتال پرداخت و نوشت: «من طرفدار بیت‌کوین یا دیگر ارز‌های دیجیتال نیستم. این‌ها پول محسوب نمی‌شوند و ارزش‌شان بسیار پرنوسان و بی‌بنیاد است. اخیرا فیس‌بوک اعلام کرده که قصد دارد ارز دیجیتالی به نام «لیبرا» را توسعه دهد. اما این شرکت باید پیش از چنین اقدامی به پروتکل‌های بانکداری و مقررات مختلف مانند هر سیستم مالی دیگری متعهد شود. ما تنها یک ارز واقعی در ایالات متحده آمریکا داریم و هر روز قوی‌تر، قابل اعتمادتر و مطمئن‌تر هستیم. این ارز به مراتب بیشترین میزان تاثیرگذاری ارز در هر جای جهان را به خود اختصاص داده و این موفقیت ادامه خواهد داشت. صحبت من در مورد دلار ارزشمند ایالات متحده است.»

ترامپ همچنین در بخش دیگري از توییت خود نوشته بود: «دارایی‌های دیجیتالی (از نوع کریپتو) می‌توانند اعمال غیرقانونی از جمله تجارت مواد مخدر و دیگر فعالیت‌های غیرقانونی را تسهیل کنند.»

البته این بخش از توییت ترامپ با واکنشی منتسب به یووجین کسپرسکی مواجه شد که به طعنه خطاب به ترامپ گفته بود: «مگر غیر از این است که این اعمال غیرقانونی یعنی تجارت مواد مخدر و ... سال‌هاست تنها با دلار انجام می‌شود!»

نکته قابل توجه اينكه این اظهارنظر ترامپ هم‌راستا با اعتراضات برخی نمایندگان دموکرات است؛ نمایندگانی که اخیرا به‌طور رسمي از فیس‌بوک درخواست کردند برنامه لیبرا را به حالت تعلیق درآورد تا پیش از ورود به بازار بین‌الملل به لحاظ امنیتی مورد بررسی قرار گیرد.

در عین حال به فاصله اندکی از این توییت، ارزش ارزهای دیجیتال از جمله بیت‌کوین با افت قابل ملاحظه‌ای مواجه شد.

 

درباره بیت‌کوین

بیت‌کوین یا پول مجازی در واقع یک شبکه پرداخت و ذخیره‌سازی امن و غیرمتمرکز پول روی اینترنت است که ایده آن برای نخستین بار سال ۲۰۰۹ در قالب یک ایمیل رمزنگاری شده به عنوان سیستم پرداخت الکتریکی متن‌باز در نظرآزمایی‌ها منتشر شد.

به اعتقاد برخی، کنترل غیرمتمرکز و فراگیر در این سیستم پرداخت و نبود سرور مرکزی برای اعمال نظارت و مدیریت واحد، سبب می‌شود هیچ شخص یا مرجعی نتواند روی فرایند تولید و تغییر قیمت آن اعمال نفوذ کند. محرمانه بودن اطلاعات شخصی سبب شده تا عملا نسبت دادن مالکیت کیف پول بیت‌کوینی به افراد غیرممکن باشد و برخی کارشناسان معتقدند این امر زمینه را برای ارتکاب تخلفات متعدد از جمله خرید و فروش مواد مخدر، جرايم سایبری و پولشویی هموار کند.

اما در مورد منشا و چگونگی شکل‌گیری بیت‌کوین به عنوان بزرگ‌ترین رمزارز رایج در دنیا نیز بحث‌های مفصلی مطرح است.

برای مثال دو سال قبل ناتالیا کسپرسکی، یکی از بنیان‌گذاران شرکت روسی فعال در امنیت سایبری (کسپرسکی) ادعا کرد که بیت‌کوین یک پروژه ساختگی از طرف آژانس‌های اطلاعاتی در آمریکا است.

وی گفته بود: **«بیت‌کوین پروژه‌ای از سوی سازمان‌های اطلاعاتی در آمریکا است و با هدف تامین سریع بودجه برای آمریکا، و همچنین فعالیت‌های اطلاعاتی کانادا و انگلیس در کشورهای مختلف طراحی شده است. این فناوری درست مثل اینترنت، جی.پی.اس و سامانه نرم‌افزاری تور TOR «خصوصی‌سازی شده است». در واقع، بیت‌کوین دلار دوم است. قیمت آن توسط صاحبان صرافی‌ها کنترل می‌شود.»**

اما از سوی دیگر و بر خلاف این نظر، یک چهره امنیتی و افشاگر معروف یعنی ادوارد اسنودن قرار دارد که اتفاقا او هم به روسیه پناهنده شده و در این کشور زندگی می‌کند. او درباره بیت‌کوین اظهاراتی دارد که قابل تامل است.

**طبق اسناد منتشر شده توسط ادوارد اسنودن، کارمند سابق سازمان اطلاعات مرکزی (CIA) و آژانس امنیت ملی (NSA) آمریکا، ابزارهای جاسوسی متعلق به این آژانس تحت برنامه‌ای با نام اختصاری OAKSTAR از سال 2013 در راستای شناسایی هویت کاربران شبکه بیت‌کوین فعالیت می‌کنند.**

اسناد منتشر شده از سوی اسنودن، حاکی از ردیابی کاربران بیت‌کوین از سوی دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و از سال 1392 است. به موجب این اسناد، نهادهای امنیتی آمریکا با توجه به اختیاراتی که تحت عنوان مبارزه با تروریسم دارند، توانستند جزيیات معاملات اهالی بیت‌کوین را شناسایی کنند. از جمله این وارسی‌ها می‌توان به شناسایی و تحت تعقیب قرار گرفتن Ross Ulbrichtz، موسس سایت جاده ابریشم (Silk Road) اشاره کرد که در زمینه فروش مواد مخدر در Dark Web فعالیت داشت.

 

ایران و بیت‌کوین

در همین حال اما بسیاری از فعالان عرصه ماینینگ و بیت‌کوین در ایران معتقدند که این پول‌ها به مثابه فرصتی طلایی برای دور زدن تحریم‌ها محسوب می‌شوند و باید حداکثر استفاده را از آن برد.

چندی پیش خبرگزاری دولت (ایرنا) به نقل از یک بازرگان ایرانی فعال در زمینه صادرات و واردات که تمایلی نداشت نامش اعلام شود، نوشت: «در سال‌های اخیر به علت تحریم‌ها برای حواله کردن دلار و یورو برای خرید محصولات، مشکلات زیادی داشتم، اما اکنون کارم راحت شده است. اکنون به جای تهیه دلار که دردسرهای زیادی دارد و همچنین حمل آن که احتمال سرقت در آن زیاد است به راحتی، بیت‌کوین پرداخت می‌کنم. البته استفاده از بیت‌کوین و سایر ارزهای دیجیتال مانند هر موضوع جدیدی نیاز به آموزش دارد، به همین دلیل به افراد تازه‌کار و کسانی که با سازوکار فعالیت با آنها آشنا نیستند توصیه نمی‌شود.»

محمد حق‌وردی کارشناس بازار مالی نیز پیش‌تر گفته بود: بر اساس تخمین‌ها می‌توان گفت حدود ۲۰ درصد از افزایش تقاضا برای ارزهای دیجیتال در ماه‌های اخیر ناشی از تشدید تحریم‌ها بوده که جذابیت این ارزها را برای برخی فعالان اقتصادی افزایش داده است.

مصادره ۵۰۰ بیت‌کوین ایرانی‌ها توسط آمریکا

اما درست سال قبل در چنین زمانی رسانه‌ها به نقل از رییس انجمن بلاک‌چین ایران از مصادره ۵۰۰ بیت‌کوین متعلق به برخی افراد ایرانی به ارزش ۲۵ میلیارد تومان توسط دولت فدرال آمریکا خبر دادند.

تیرماه سال قبل سپهر محمدی در این خصوص گفته بود: سال گذشته حجم قابل توجهی از سرمایه بیت‌کوین برخی از افراد ایرانی به دلیل نامشخصی توسط دولت فدرال آمریکا مصادره شد که همچنان روند مصادره آنها ادامه دارد. به اعتقاد برخی این مصادره سرمایه به دلیل دور زدن تحریم‌های ایالات متحده آمریکا برای ایران توسط این افراد انجام شده است و حجم سرمایه مصادره شده توسط دولت فدرال به‌طور دقیق مشخص نیست، اما رقمی بالغ بر ۵۰۰ بیت‌کوین با ارزش حدودی ۲۵ میلیارد تومان بوده است.

بر اساس گزارش مذکور، انجمن بلاک‌چین ایران پیگیری‌های لازم برای رفع مصادره بیت‌کوین‌ها را انجام داد و با چند نفر از وکلای با تجربه در زمینه بازار سرمایه و قوانین مبارزه با پولشویی از جمله FATF مذاکره شد، اما هیچ وکیلی انجام این پروژه را تا به این لحظه قبول نکرده. از سویی دیگر با توجه به ممنوعیت استفاده از ارزهای رمزنگاری شده از جمله بیت‌کوین در ایران، پلیس فتا در این پرونده ورودی نداشته است.

 

نحوه شناسایی و مصادره بیت‌کوین ایرانی‌ها

نظر به اهميت موضوع و روش شناسايي و مسدودسازي 500 بيت‌كوين متعلق به ايراني‌ها از سوي دولت آمريكا و احتمال تكرار آن، به ویژه با گسترش استقبال و کاربری از این ارزهای مجازی در ایران، براي يافتن جزييات بيشتر با محمد شرقي مديرعامل انجمن بلاك‌چين ايران صحبت كرديم.

وي درباره جزییات و سرنوشت مصادره بیت‌کوین ایرانی‌ها گفت: اصولا دو روش براي جابه‌جايي بيت‌كوين‌ در دنيا رواج دارد. يك روش بسترها و پلتفرم‌هاي انتقال مستقيم ميان خريدار و فروشنده است و يك روش استفاده از پلتفرم‌ها و صرافي‌هاي ويژه رمزارزها است. **واقعيت اين است كه در خصوص ماجراي بلوكه كردن 500 بيت‌كوين توسط آمريكا موضوع به اين شكل نبود كه بيت‌كوين‌ها و كاربران آن از سوي آمريكايي‌ها شناسايي شوند، بلكه دولت آمريكا در راستاي تحريم‌هايي كه براي ايران در نظر گرفته سراغ پلتفرم «بيت‌ركس» كه يكي از بزرگ‌ترين پلتفرم‌ها و صرافي‌هاي تبادل رمزارز در دنيا است رفته و با توجه به مدارك دارندگان بيت‌كوين در اين صرافي و تشخيص ایرانی بودن آنها، دستور بلوكه كردن 500 بيت‌كوين را به اين صرافي داده.**

وي ادامه داد: اين 500 بيت‌كوين هم‌اكنون هم در اختيار دولت آمريكا نيست بلكه در اين پلتفرم مانده و هيچ كدام از ايراني‌ها نتوانسته‌اند پول خود را از بيت‌ركس پس بگيرند.

آن‌طور كه مشخص است در اين مدل، آمريكايي‌ها با كنترل پلتفرم‌هاي تبادل بيت‌كوين اقدام به شناسايي هويت كاربران كرده و رمزارز آنها را مسدود مي‌كنند.

به عبارت ديگر رمزارزها همچنان غيرقابل رديابي بوده و آمريكايي‌ها با روش‌هاي سنتی در حال شناسایی و مهار استفاده ايراني‌ها و دیگر کاربرانی که از نظر آنها خطرناک و متخلف محسوب می‌شوند، از ارزرمز‌ها هستند.

 

آیا بیت‌کوین ایرانی‌ها به باد می‌رود؟

مشخص نیست سرمایه‌های ایرانیان جذب شده و در حال جذب به صنعت استخراج رمزارز و خرید و فروش آن از منابع شخصی یا دولتی است، اما پرسش مهم این است که «ترکیب خطرناک بیت‌کوین و ایران» چگونه برای آمریکا قابل تحمل است و این کشور چه اقداماتی را در دست دارد.

به عبارت دیگر آیا اصولا ابزار و امکانی از سوی دولت آمریکا برای ردیابی و شناسایی پول‌های دیجیتال فراهم بوده و احتمال بلوکه کردن بیت‌کوین‌هایی با مالکیت ایرانی‌ها وجود دارد؟

این موضوعی پیچیده است که اتفاقا از سوی رسانه‌های بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفته است. برای مثال یک کارشناس معتقد است، آمریکا به سادگی می‌تواند امکان تبدیل رمزارزها به دلار از سوی صرافی‌ها و بانک‌های جهان را ممنوع و مشروط به شرایط خاص تحریم‌های مدنظر این کشور کند که از قبل نیز در دنیا در حال اعمال بوده است.

پاسخ به این پرسش‌ها و احتمالات موضوعی است که در ادامه گزارش به آن پرداخته‌ایم.

 

احتمال تحريم ماينرهاي ايراني از سوي آمريكا

در سال‌هاي گذشته، بسياري از افراد سعي كرده‌اند با ورود به عرصه ماينينگ رو به كسب درآمد بياورند و البته برخي نيز به دنبال اين هستند كه با استفاده از ارزهاي ديجيتال امكان نقل و انتقالات پولي به خارج از كشور را فراهم كنند. در اين بين اما آمريكا نيز بيكار ننشسته و تلاش پيوسته‌اي را براي محدود كردن درآمدها و مبادلات ايراني‌ها از طريق بيت‌كوين و ساير ارزهاي ديجيتال آغاز كرده است.

بر اساس گزارش سایت cointelegraph كه به نقل اخبار حوزه رمزارز مي‌پردازد مقامات رسمي ايران در اوايل ژوييه (اواسط تير ماه سال جاري) شكايت‌هايي را از محدوديت‌هايي كه كنگره آمريكا قصد دارد براي استخراج بيت‌كوين در ايران در نظر بگيرد، ابراز داشتند.

با وجود قصد آمريكا براي برخورد با ماينرهاي ايراني و ايجاد محدوديت براي نقل و انتقالات مالي ايرانيان از طريق ارزهای ديجيتالي اما به نظر نمي‌رسد كه اين كشور بتواند در عمل اقدام محدودكننده‌اي را به انجام رساند.

در بخشی از گزارش این سایت به نقل از خبرگزاري فارس، زرندي معاون وزير صنعت كشورمان صحبت‌هايي را در خصوص امكان دور زدن تحريم‌ها با استفاده از بيت‌كوين مطرح كرد و البته خبر از قصد آمريكا براي محدود كردن فعاليت‌هاي ايران از طريق بيت‌كوين داد. با وجود اين اظهارات اما زرندي در خصوص اينكه آمريكا چگونه مي‌تواند در ماينينگ و استفاده از بيت‌كوين براي ايرانيان محدوديت به وجود آورد، توضيحي نداده است.

 اين صحبت‌هاي معان وزير صنعت اما مورد نقد جدي رسانه‌هاي خارجي قرار گرفت.

جيمي سونگ كه يكي از چهره‌هاي شناخته شده حوزه بيت‌كوين است معتقد است كه امكان ايجاد محدوديت براي تجهیزات ماينينگ در ايران در عمل بسيار بعيد به نظر مي‌رسد. درواقع به نظر سونگ از آنجا كه حجم زيادي از ماينينگ در خارج از ايالات متحده صورت مي‌گيرد لذا در عمل برخورد دولت آمريكا با يك سيستم غيرمتمركز عملا بسيار دشوار است.

درواقع آمريكا نمي‌تواند به شكل مستقيم دسترسي ايراني‌ها را به بيت‌كوين محدود كند زيرا در عمل كنترل همه آنچه كه در اينترنت ايران رخ مي‌دهد مقدور نيست. با اين وجود امكان ايجاد محدوديت غيرمستقيم براي استفاده از تجارت رمزارز در ايران وجود دارد. براي مثال آمريكا مي‌تواند كمپاني‌هايي مثل Bitfury را كه سخت‌افزار توليد رمزارز ارايه مي‌دهند محدود كرده و به آنها اجازه ندهد با ايران كار كنند. اما باز هم بسياري از شركت‌هاي مشابه در دنيا  خصوصا در چين هستند كه اين خدمات را ارايه مي‌دهند.

یا آمريكا مي‌تواند قانوني را تصويب كند كه به موجب آن خريد هرگونه ارز ديجيتال ايراني‌ها براي شهروندان آمريكايي و دیگر کشورهای هم‌پیمان محدود شود و افزون بر اين ممنوعيت فروش سخت‌افزار ماينينگ به ايراني‌ها نيز تا حدودي استخراج رمزارز را براي ايراني‌ها مشكل مي‌كند.

آن‌طور كه در بند 303 «قانون منع معاملات تجاري با ايران» مصوب پارلمان آمريكا آمده، «تمامي معاملات مربوط به تامین بودجه و سایر معاملات با ارز دیجیتال ایران براي شهروندان ایالات متحده و از داخل اين كشور ممنوع است.» به هر روي وجود اين قانون لااقل در بخش فروش تجهيزات استخراج مانعي براي كشورمان ايجاد مي‌كند.

کارشناسان خارجی معتقدند، اما واقعیت اینجاست که علي‌رغم اين قوانين، در عمل امكان قاچاق كردن سخت‌افزارهای آمریکایی استخراج رمزارز به داخل ايران از طريق كشورهاي همسايه وجود دارد و آمريكا در اين خصوص نمي‌تواند اقدامي انجام دهد.

این کارشناسان می‌گویند: از سوی دیگر احتمال اینکه آمريكا بخواهد به دنبال كنترل ماينينگ در ايران از طريق كنترل اينترنت برود نيز به دليل بهره‌گيري ايران از مشاوران امنيتي ایرانی، روس و چینی در حوزه سايبري اين امر تا حدودي سخت و بعيد به نظر مي‌رسد. از سوي ديگر كشوري همچون ايران كه توانايي ساخت تاسيسات هسته‌اي را دارد در صورت لزوم توانايي ساخت تجهيزات لازم براي استخراج رمزارز را نيز خواهد داشت.

روش دیگری که کارشناسان برای فشار آمریکا به دارندگان ایرانی پول مجازی مطرح می‌کنند، زمان تبدیل این پول‌ها به دلار یا سایر ارزهای کاغذی از طریق بانک‌ها و صرافی‌هاست که این موضوع نیز تابع شرایط قدیمی و تحریم‌های آمریکا است.

جمع‌بندي و نتیجه‌گیری

از لابه‌لای اظهارات کارشناسان مستقل از یکسو و نگرانی مستمر مقامات آمریکا و تلاش متعدد آنها برای مهار و کاهش استقبال جهانی از رمزارزها، این‌طور بر می‌آید که ظاهرا دست آمریکایی‌ها در شناسایی و مهار این پدیده و کاربرانش، چندان باز نیست.

این موضوع از آن جهت پیداست که آمریکایی‌ها از همان مسیرهای سنتی و قدیمی در فضای سایبری به دنبال شناسایی کاربران رمزارزها هستند و تا کنون هیچ تکنیک و روشی برای ردگیری پول‌های مجازی و کاربران آن وجود ندارد. نحوه دستگیری متخلفان در دارک‌وب یا نحوه مصادره 500 بیت‌کوین ایرانی‌ها در سال قبل بيانگر همین موضوع است که آمریکایی‌ها از طریق نفوذ سنتی به میان باند‌های خلافکار یا هجوم به صرافی‌های سایبری و احراز هویت کاربران، توانسته‌اند کشفیات و دستگیری‌هایی داشته باشند.

از این رو از نظر فنی «هنوز» هیچ امکانی برای ترامپ و نهادهای امنیتی کشور آمریکا به منظور کنترل کامل رمزارزها و کاربران آن وجود ندارد و به همین دليل است که درصدد تصویب قوانین و یافتن راهکارهایی برای این امر هستند.

اینکه در نهایت آمریکا از پول‌های مجازی شکست بخورد یا بتواند آنها را تحت کنترل و رصد خود درآورد، مشخص نیست و گذر زمان پاسخ این مهم را خواهد داد. تا آن زمان اما آنچه پیداست، آمریکایی‌ها با روش‌های قدیمی و سنتی در حال مقابله با این پدیده هستند و از سوی دیگر تاجران ایرانی می‌توانند با ملاحظاتی از جمله اختفای هویت، عدم اتکا به پلتفرم‌ها و صرافی‌های تحت کنترل و نظارت این کشور، بهره کافی از رمزارزهای موجود را ببرند.