ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت

فیلترینگ دیگر مانعی برای تخلفات نیست

KHOSRODAD.NEWS@GMAIL.COM

هفته‌ای که گذشت،ICT  ایرانی درگیر حاشیه‌ها و شایعات بسیاری بود. حاشی‌ هایی که به مراتب از متن مهم‌‌تر بود و تاثیرات بسیاری را در سطوح تصمیم‌‌گیری کلان در این حوزه‌‌‌ به جای گذاشت. عموما چنین است که برای بسیاری از مردم، در جریان قرارگرفتن حاشیه‌‌ها بسیار جالب‌‌تر از موضوعات و اخبار جدی است. در هفته‌‌ای که سپری شد، شاهد رویداد خوشحال‌‌کننده‌‌ای نیز بودیم که باعث وجه تمایز این شماره با سایر شماره‌‌های ICT ایرانی بود. با این رویکرد به تحلیل و ارزیابی اهم اخبار ICT ایرانی در هفته‌‌ای که گذشت، می‌‌پردازیم.

ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت - تشدید مجازات عاملان انتشار شایعهتشدید مجازات عاملان انتشار شایعه

یکی از عمیق‌‌ترین سیاه‌چال‌‌های فضای مجازی، اخبار کذب یا فیک‌نیوزهایی است که با سرعت قابل ملاحظه‌‌ای در اینترنت و شبکه‌‌های اجتماعی منتشر می‌‌شوند و می‌‌توانند دردسرهای بسیاری را برای خوانندگان خبر و عناصر آن به ویژه فرد، نهاد و دستگاه درگیر با موضوع ایجاد کنند. با وجود اینکه تا کنون راهکارهای بسیاری برای چگونگی تشخیص راست یا دروغ اخبار در فضای مجازی ارایه شده است، اما این تمام جریان نیست. این قضیه به ویژه زمانی حایز اهمیت قرار گرفت که هفته گذشته، انتشار شایعه شیوع ایدز در روستایی از توابع لردگان بسیار مناقشه‌برانگیز شد. در همین راستا، جاویدنیا، سرپرست معاونت امور فضای مجازی دادستانی کل کشور از تشدید مجازات منتشرکنندگان اخبار دروغ در رسانه‌ها و فضای مجازی خبر داد.

پیش از این طی ماده ۷۴۶ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی، مجازات حبس از ۹۱ روز تا دو سال یا پرداخت جزای نقدی از 5 میلیون تا ۴۰ میلیون ریال برای فردی در نظر گرفته شده بود که با انتشار اخبار نادرست باعث شود در جامعه، تشویش اذهان ایجاد شده و مردم را با تحریک احساسات به ناآرامی ترغیب کند. فرد خاطی، جدای از اینکه بابت آن ناآرامی‌ها و خسارت‌ها باید پاسخگوی قانون باشد، می‌‌بایست به خاطر تحریک، ترغیب و انتشار خبر نیز به زندان محکوم ‌شود. حال به گفته مقام قضایی نامبرده، به تازگی مجازاتی به نسبت شدیدتر برای این افراد در نظرگرفته شده است. به‌طوری که مدیران کانال‌ها و صفحات در رسانه‌های اجتماعی موظف‌اند اقدام به حذف فوری مطالب کذب کنند و در صورت عدم حذف فوری محتوای دروغ، علاوه بر کاربر انتشاردهنده، ادمین و مدیر کانال یا گروه نیز قابل مجازات خواهد بود.

بر اساس این گزارش، معضل انتشار اخبار کذب در فضای مجازی از زمانی شکل گرفت که رونق خواندن روزنامه و رسانه‌های چاپی، جای خود را به باز و بسته کردن کانال‌‌ها و صفحات شبکه‌‌های اجتماعی داد. اما با این وجود توصیه می‌‌شود برای دیدن کمترین آسیب از این بحران، ابتدا منبع اصلی مطالب را پیدا کنید، به خواندن تیتر مطلب اکتفا نکنید، در مورد نویسنده مطلب تحقیق کنید و از طریق گوگل به جست‌وجو بپردازيد.

ICT  ایرانی در هفته‌ای که گذشت - متهمان برنده فضای مجازیمتهمان برنده فضای مجازی!

هفته گذشته رییس‌پلیس پایتخت از افزایش حضور پلیس در فضای مجازی خبر داد و البته این موضوع، نمودهای بارزی نیز داشت. افزایش حضور پلیس فتا در فضای مجازی بگیر و ببندهایی را در بر داشت که علاوه بر تحت تاثیر قراردادن شاخ‌‌های اینستاگرام، شامل صدور احکام قضایی سنگین و تامل‌‌برانگیز برای متهمی بود که جرم وی هنوز برای افکارعمومی به درستی مشخص نیست یا حداقل این سیاست پیشه شده ‌‌است که جزییات بیشتری از اتهامات فرد خاطی اطلاع‌رسانی نشود.

بر این اساس، هفته گذشته پلیس فتا خبر از دستگیری یکی از شاخ‌‌های اینستاگرام داد که به واسطه انجام عمل‌های متعدد روی چهره خود، توانسته بود فالوئرهای بسیاری را به دست آورد. گفته می‌‌شود دلیل بازداشت این دختر جوان ارسال پیام‌های متعدد مردمی به سامانه دادسرای ارشاد و درخواست پیگیری بوده است و جرم وی نیز چهره هنجارشکن، ترویج خشونت، تحصیل مال از طریق نامشروع، توهین به مقدسات، توهین به حجاب اسلامی، گسترش اباحه‌گری و تشویق جوانان به فساد است.

نکته این رویداد قضایی در گزارش ما، صحیح یا غلط بودن اقدام ناجا در چگونگی برخورد با این کاربر اینستاگرام نیست، بلکه ایجاد تبعات اجتماعی و حتی سیاسی توسط این گونه افراد است که در دراز مدت دقیقا منطبق با اهدافی است که توسط آنها دنبال می‌‌شود. به این ترتیب که بسیاری از این قبیل افراد در مواجهه با پلیس و دستگیری، علاوه بر اتخاذ پوشش دفاعی مظلوم‌‌نمایی و سوءاستفاده از احساسات و هیجان مردم و به ویژه فالوئرهای خود، می‌‌توانند توجه بیشتری را جلب کنند و این همان هدفی است که دنبال می‌‌کنند و ژستی مشابه سوپرقهرمان را به خود می‌‌گیرند. همچنین معمولا پس از آزادی نیز اقدام به برقراری ارتباط با شبکه‌‌های رسانه‌‌ای در خارج از کشور كرده و افکارعمومی را نسبت به آنچه که در ایران می‌‌گذرد، مخدوش و کدر می‌‌کنند تا از این گذار بتوانند ماهی خوش خط و خال خود را صید کنند.

اما از دیگر پربازدیدترین اخبار در حوزه اقدامات قضایی در فضای مجازی، در معرض اتهام مفسد فی‌الارض قرارگرفتن خواننده‌‌ای بود که در صورت اثبات اتهامش اعدام خواهد شد. پرونده او نیز خیلی روشن نیست. لذا تنها اطلاعات موجود، اظهارات وکیل این متهم است که در آن صحبت از دردسازشدن انتشار چت‌‌های خصوصی این خواننده در شرایطی است که رابطه فیزیکی صورت نگرفته است! این پرونده که به رقاص‌‌های اینستاگرامی و همجنس‌‌‌گرایی گره خورده است در هفته گذشته بسیار بازخورد داشت.

ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت - حماسه زبان فارسی در اینترنتحماسه زبان فارسی در اینترنت

به‌طور معمول حس و حال رتبه‌‌های متعلق به ایران در حوزه‌‌های مثبت و مناسب از وضعیت مطلوبی برخوردار نیستند و معمولا با آخرین رتبه‌‌های جهانی، چند تایی فاصله دارند.

اما در هفته گذشته، گزارشی به نقل از یک وب‌‌سایت خارجی به نام «W3Tech» منتشر شد که بسیار امیدوارکننده بود؛ هر چند که چندان مورد عنایت و تحلیل کارشناسان حوزه ICT قرار نگرفت. در این خصوص، سهم محتوای فارسی از فضای اینترنت ۲.۱ درصد ارزیابی شد که جایگاه هشتم را در دنیا به خود اختصاص داد. در این ارزیابی، فارسی بعد از زبان پرتغالی و قبل از زبان ایتالیایی قرار گرفت و زبان‌‌های انگلیسی، روسی و آلمانی رتبه‌‌های از اول تا سوم را به دست آوردند. در این رتبه‌بندی، زبان‌‌های ترکی، چینی و عربی بعد از زبان فارسی قرار گرفته‌اند. جالب اینجاست که سهم ایران در سال ۹۶، حدود ۰.۷ درصد بود که رشد قابل توجهی را در طول دو سال نشان داده است. این گزارش، پیام‌های تامل‌‌برانگیزی را در بر داشت. از جمله اینکه با توجه به این نكته كه کشور چین، دارای بالاترین میزان نرخ کاربر در فضای مجازی است، اما زبان فارسی توانسته از زبان چینی پیشی بگیرد که دلیل این مهم را شاید‌‌ بتوان نقش فیلترینگ در مسدودسازی ورود کاربران چینی به گوگل دانست. رتبه هشتم زبان فارسی در حالی عاید ایران شده است که هزینه‌‌های دسترسی به اینترنت در ایران بسیار بالا و کیفیت آن پایین است.

اما این قضیه نتوانسته ‌‌است مانعی برای پیشگیری از تولید محتوای کاربران فارسی زبان در فضای مجازی باشد. نکته دیگر اینکه، در دولت‌‌های قبلی همواره از سیاست‌‌های رایج در فضای مجازی، افزایش سهم زبان فارسی در فضای مجازی بود که البته رویایی بود که محقق نشد. اما در سال 98، این آمار تقریبا بدون دخالت دولت و به صورت مردمی به دست آمده است.

ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت - خاموشی سرورهای پخش‌‌کنندگان فیلمخاموشی سرورهای پخش‌‌کنندگان فیلم

هفته گذشته فیلتری بی‌‌سابقه در ایران صورت گرفت که پیش از این کمتر مشاهده شده بود. طی این اقدام با نامه دادستان به شرکت‌های ارایه‌دهنده خدمات میزبانی دستور داده شد تا با توجه به ماده 751 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی (قانون جرایم رایانه‌ای) از ارایه هرگونه سرویس به دامنه‌هایی که در حال حاضر در سامانه پالایش کشور فیلتر هستند خودداری کنند. بر اثر این دستور بود که بسیاری از سایت‌‌های غیرقانونی دانلود فیلم در ایران فیلتر شدند و بازار سنگ‌‌پرانی‌‌ها میان سایر رقبا به شدت داغ شد. در همین راستا بود که گردانندگان سایت‌‌های فیلتر شده، با دلخوری هر چه تمام‌‌تر تقصیر را به گردن مدیران عامل برخی VODها(رسانه‌‌های تعاملی) انداختند و عامل این مشکل را رایزنی و لابی‌‌گری آنها دانستند. اما دارندگان مجوز VODضمن اظهار بی‌‌اطلاعی، علت خاموشی سرورهای ایشان را شرکت‌‌هایی دانستند که میزبانی این خدمات را انجام می‌‌دادند. اما غائله به همین جا ختم شد. زیرا سایت‌‌های فیلترشده نیز به اصطلاح به زدن زیرآب شرکت‌‌های VODنزد شبکه‌های بین‌المللی پخش فیلم مانند HBO و Netflix پرداختند و آنها را نیز نسبت به نشان دادن واکنش برانگیختند.

بر اساس این گزارش، گرچه قانون کپی‌‌رایت به ویژه در حوزه محتوا در ایران چندان مورد توجه قرار نمی‌‌گیرد، اما به هر حال کسب‌و‌کار به هر شكلي در این حوزه از رونق برخوردار است. به این معنی که هم فعالان قانونی و هم فعالان غیرقانونی دارای مشتریانی هستند که به دوام کسب‌و‌کار آنها کمک می‌‌کنند. اما همان‌طور که همیشه نیز به عنوان رسالت رسانه‌‌ای خود به تصمیم‌‌گیران در حوزه ICT یادآوری کرده‌ایم، فیلترینگ نمی‌‌تواند راهکاری همیشگی و قطعی برای جلوگیری از انجام یک فعالیت غیرقانونی در فضای مجازی باشد.

به عنوان نمونه، چندان دور نیست آینده‌‌ای که با فرا رسیدن آن، شرکت‌‌های پخش‌‌کننده غیرقانونی فیلم، میزبانی خود را به سرورهای خارجی بسپارند. آن موقع است که نه تنها بازار فیلترشکن‌‌ها داغ شده است، بلکه ارز قابل توجهی نیز از کشور خارج شده است، کسب‌وکارهای‌ هاستینگ‌‌های ایرانی تحت تاثیر قرار گرفته است و مهم‌‌تر از همه جریان پخش و دانلود فیلم‌‌های ایرانی و خارجی به صورت غیرقانونی همچنان ادامه دارد.

این مهم نیز یادمان باشد که فیلترینگ تلگرام، آخرین ضربه به کارکرد فیلترینگ در کشور بود و حالا بسیاری از کاربران ایرانی با در اختیار داشتن انبوهی از فیلترشکن‌ها و راه‌اندازی آن بلافاصله پس از اتصال به اینترنت، اصلا متوجه نمی‌شوند چه سایتی فیلتر است و چه سایتی فیلتر نیست.