روش قطع اينترنت در ايران كارشناسان بين‌المللي را شگفت‌زده كرد

تدابير احتمالي آمريكا براي رساندن اينترنت به ايران

قطع اینترنت در ایران از جهت مدت و شدت یک رکورد جدید محسوب می‌شود. این موضوع با توجه به افزایش بالای وابستگی مردم و کسب‌وکارهای خصوصی و حتی دولتی به بسترهای اینترنت، باعث خسارات تقریبا غیرقابل محاسبه و سردرگمی ‌بسیاری شده است، چه در داخل و چه در خارج.

میزان وابستگی کشور به بستر اینترنت از آن جهت اهمیت دارد که به زعم سازمان فناوری اطلاعات 60 درصد و به گفته مقامات مرکز ملی فضای مجازی 80 درصد گردش داده‌های کشور بر بستر اینترنت صورت می‌گیرد.

حالا و در حالی که مسوولان اینترنت کشور به ویژه در وزارت ارتباطات در حال ترمیم مشکلات شبکه اینترانت یا شبکه ملی اطلاعات کشور برای کاهش خسارات در قطعی‌های احتمالی و آتی هستند، در خارج از کشور نیز برخی کشورهای اروپایی و در راس آنها آمریکایی‌ها در حال بررسی راه‌هایی برای تداوم برقراری ارتباط اینترنت در ایران هستند.

آنچه مسلم است غربی‌ها و آمریکا منافع خاص خود را از برقراری اینترنت می‌برند و این تلاش‌ها هیچ ارتباطی با اهداف مورد ادعای آنها اعم از دسترسی آزاد و گردش اطلاعات در کشور ندارد.

کمااینکه پیش از این، گزارش‌های زیادی در خصوص انبوهی از تحریم‌های فناورانه و غیرفناورانه آمریکایی‌ها علیه مردم ایران و حتی تداوم حذف صداهای مخالف خود در شبکه‌های اجتماعی وابسته به این کشور منتشر کرده‌ایم.

تحریم‌های فناورانه آمریکایی‌ها از اعمال محدودیت‌ها بر بستر سیستم‌های عامل متعلق به شرکت‌های آمریکایی از اندروید، ویندوز و iOS گرفته تا انبوهی از دیگر محدودیت‌ها در عدم ارایه خدمات فناورانه و مالی به برنامه‌نویسان و کاربران ایرانی، فهرست بسیار بلند و طولانی است.

لذا پذیرفتن تلاش‌های آمریکا و غرب در نقاب و پوشش حمایت از «مردم و کاربران ایرانی» به سهولت قابل رد و نقض است و هر روز نیز ابعاد این تحریم‌های فناورانه نه تنها کاسته نمی‌شود بلکه گسترده‌تر هم می‌شود.

اما فارغ از نیات سیاسی، فرهنگی، امنیتی و اقتصادی غرب از برقراری مسیری مدیریت‌شده و یکسویه به نام اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و روانه کردن آن به سوی کشورهای هدف، موضوع این گزارش بررسی جنبه‌های فنی و احتمالی تلاش‌های آمریکا برای رساندن اینترنت به ایران است.

تکنولوژی حالا ابزاری برای استعمار نوین و تسلط بر کشورهاست و هر کشوری که در این عرصه ضعیف باشد، محکوم به تحمل شرایط سختی در آینده خواهد بود. کمااینکه اروپایی‌ها نیز اگرچه متحد آمریکا به شمار می‌روند اما در تلاش و تقلا برای کاهش وابستگی فناورانه خود به این کشور هستند.

گزارش حاضر فارغ از خوب یا بد بودن تداوم انسداد اینترنت در ایران و زیان‌های احتمالی ناشی از آن که به کرات به آن پرداخته شده دو بخش دارد. نخست بررسی بازتاب‌های بین‌المللی و فنی در خصوص نحوه انسداد اینترنت در ایران و دوم بررسی راهکارهای فنی و برنامه‌های احتمالی که روی میز آمریکا برای تداوم برقراری ارتباط اینترنت در ایران وجود دارد.

همان‌طور که ذکر شد در روزهاي اخير قطعي اينترنت كشور دو بحث مختلف را در رسانه‌هاي جهاني در پي داشته است. اول آنكه به زعم کارشناسان بین‌المللی قطعي اينترنت ايران به لحاظ فني يكي از پيچيده‌ترين اقدامات صورت گرفته در جهان بوده كه نمونه مشابهي نداشته است و دوم آنكه در صورت تداوم قطعي اينترنت جهاني احتمال ارايه اينترنت بدون فيلتر توسط كشورهاي بيگانه به كاربران ايراني وجود دارد.

ریچارد گرنل سفير آمریکا در آلمان، روز یکشنبه ۲۶ آبان ۹۸ در پستی توییتری، خواستار همکاری آمریکا و اروپا برای ارايه اینترنت بدون سانسور به مردم ایران شده و گفت: «ما توانایی فنی داریم اینترنت بدون سانسور و کنترل دولتی را برای مردم ایران برقرار کنیم».

براي بررسي بيشتر صحت اين ادعا و نيز تحليل پيچيدگي‌هاي فني قطعي اينترنت در كشور تا انتهاي اين گزارش با ما همراه باشيد.

 

سوييچ قفل اينترنتي

10 سال پیش، لایحه سنا که توسط سن.جان راکفلر و المپیا اسنو ارايه شده بود جنجال‌های زیادی را برانگیخت. این لایحه، که حتی به رای‌گیری هم نرسید این امکان را برای دولت ایالات متحده فراهم می‌کرد که یک "سويیچ قتل اینترنتی" بسازد که به دولت اين كشور امکان می‌داد در شرايط اضطراری اینترنت را خاموش کند.

این پیشنهاد انتقادات بسياري را به دنبال داشت و سیاستمداران ایالات متحده به سرعت در اين خصوص عقب‌نشینی کردند اما در سایر کشورهاي جهان از جمله در ایران حالا موضوع سوییچ اینترنت جدی‌تر دنبال می‌شود.

ایران اولین کشوری نیست که خود را از اینترنت جهانی جدا کرد. مصر در سال 2011 اقدام مشابهی انجام داد. سودان نیز مانند اتیوپی دسترسی آنلاین را قطع کرد. در حقیقت، به نظر می‌رسد سوییچ مرگ اینترنت در جهان در حال طراحی و اجرا است. از سوی دیگر روسیه بخشی از یک قانون جدید اینترنتی را مصوب کرده که بر اساس آن می‌بایست زیرساخت‌های داخلی اینترنت خود را ایجاد کرده و امکان فراهم آوردن شبکه بدون وجود اینترنت بین‌الملل را آزمایش کند.

NetBlocks، سازمانی که بر قطع اینترنت در سراسر جهان نظارت می‌کند، تخمین زده که خاموش شدن اخیر اینترنت در ایران 24ساعت زمان برده است. دلیل این امر، آن است که قطع دسترسی به اینترنت به آسانی فشردن یک سويیچ نیست، بلکه مستلزم جدا کردن اتصالات به اینترنت خارج در تعدادی از نقاط ترانزیت تعیین شده در داخل کشور و سپس مسدود کردن ترافیک در آن نقاط یا اعلام این نکته به روتر‌های خارجی است.

به نظر می‌رسد در ایران دولت از ترکیبی از این تاکتیک‌ها برای جلوگیری از ورود ترافیک خارجی به کشور استفاده کرده است. برخی از ارايه‌دهندگان خدمات اینترنتی ایران به سادگی ترافیک ورودی را مسدود کردند و برخی دیگر از پاسخ به سرور‌های خارجی برای انتقال ترافیک به آدرس‌های IP ایرانی سر باز زده‌اند. استراتژی دوم همچنین ابزاری بسیار موثر برای جلوگیری از ترافیک ورودی است، زیرا شبکه‌های مختلفی که اینترنت را تشکیل می‌دهند، توسط هزاران شرکت مختلف ارايه‌دهنده خدمات اینترنتی مانند  VerizonوTime Warner  اداره می‌شوند.

این شرکت‌ها به پاسخ و اعلام شرکت‌های دیگر متکی هستند تا بدانند کدام یک می‌توانند ترافیک مورد نظر را به مقصد خاصی تحویل دهند تا از این طریق بتوانند بسته‌های دیتای خود را به شبکه‌های متناسب منتقل کنند؛ بنابراین وقتی یک ارايه‌دهنده خدمات اینترنتی ایرانی اعلام می‌کند که دیگر نمی‌تواند ترافیک را به آدرس‌های مقصد ایران تحویل دهد، دیگر شبکه‌هایی که با آن سرویس‌دهنده ارتباط برقرار می‌کنند، آن اعلامیه را دریافت کرده و عبور و مرور ترافیک به آن شرکت متوقف می‌شود.

اما به روزرسانی همه این اطلاعیه‌ها و پخش آنها در بین شرکت‌های مختلفی که شبکه اینترنت جهانی را تشکیل می‌دهند، می‌تواند مدت زمان زیادی طول بکشد؛ از این روی، ۲۴ ساعت طول کشیده تا قطع اینترنت در ایران رخ دهد. تعداد ارايه‌دهندگان خدمات اینترنت در ایران زیاد نیست، بنابراین قطع دسترسی به اینترنت مدتی طول کشید، اما در نهایت انجام شد.

تلاش‌های ایران، روسیه و سایر کشور‌ها برای جداسازی و قطع بخشی از اینترنت از سایر نقاط جهان مشخص می‌کند که توانایی هر دولت برای قطع دسترسی به اینترنت بستگی به معماری خاص زیرساخت شبکه در داخل مرز‌های آن دارد.

 

شبکه اینترنتی داخلی ایران

در مصاحبه‌اي كه يك پژوهشگر دسترسی به اینترنت با يورونيوز داشته گفته شده است: «دولت ایران فهمیده است كه نیاز به كنترل و اشراف بيشتر بر اینترنت دارد و به همين منظور روي يك شبكه داخلي تحت عنوان شبكه ملي اطلاعات سرمايه‌گذاري كرده‌اند.»

به گفته اين كارشناس در سال‌هاي اخير دولت ایران کاربران و مشاغل را ترغیب کرده تا خدمات و سرورهای خود را از خارج به داخل كشور منتقل كنند و از زیرساخت‌های ملی استفاده کنند.

براساس تحليل اين كارشناس اینترنت بستر اصلی و ابزار ارتباطی است که ایرانیان می‌توانند افکار خود را از طريق آن با یکدیگر و جهان در میان بگذارند. با مهاجرت سايت‌هاي داخلي و خارجي گوناگون به شبكه ‌ملي اطلاعات بسياري از ایرانیان برای دستیابی به اطلاعات موجود در سايت‌هاي فيلتر شده نظير يوتيوب، آمازون و ... ناچار به استفاده از ابزارهاي مختلف همچون وي‌پي‌ان جهت دور زدن فيلترينگ شدند.

وي اضافه‌مي‌كند: از زمانی که ایالات متحده کمپین فشار حداکثري خود را آغاز کرد، آنها فشار بیشتری به ایران وارد کردند و در نتيجه ایرانی‌ها ديگر قادر به استفاده از خدمات بين‌المللي تحت وب مانند خدمات وب كلود آمازون و كلود گوگل نبودند.

تحریم‌های فنی آمریکا، «بزرگ‌ترین هدیه» به دولت ایران؟

يك كارشناس ايراني ديگر در مصاحبه‌ با يكي از رسانه‌هاي خارجي اعلام كرده: «تحریم‌های ایالات متحده باعث خاموشی اینترنت در ایران می‌شود.»

وی ادامه داده: «ما بیش از حد با تحریم‌های ایالات متحده براي استفاده از شرکت‌های فناوری آمریکایی روبه‌رو شده‌ایم. گوگل كلود سرويس، خدمات وب آمازون و سیستم‌عامل‌هایی که بسیاری از ایرانیان برای دسترسی به شبکه‌های مجازی خصوصی برای دور زدن فیلتر در ایران از آنها استفاده می‌کنند باتوجه به تحريم‌هاي اخير آمريكا ديگر امكان استفاده در داخل ايران را ندارند.

در همين خصوص نات فریدمن، مدیرعامل GitHub، در ماه ژوئیه در توییتر خود نوشت كه مي‌داند محدودیت‌های تجاری به مردم آسیب رسانده است اما برای رعایت مجازات‌های ایالات متحده مجبور شده است محدودیت‌های جدیدی را برای حساب‌های خصوصی و پرداختی در ايران، سوريه و كريمه اعمال كند.

به دليل افزايش تحريم‌هاي آمريكا عليه ايران، بسیاری از شركت‌هاي خارجي مانند Slack، ناچار شدند كه اطلاعات موجود در سرورهاي خود را به داخل ايران آورده و به شبكه ملي اطلاعات ايران مهاجرت كنند. همين امر به عقيده برخي از كارشناسان حوزه اينترنت كه با رسانه‌هاي خارجي مصاحبه كرده‌اند باعث شده كه دولت ايران بتواند به شكل ساده‌تري محدوديت‌هايي را براي دسترسي به اينترنت جهاني اعمال كند.

درواقع بنابر اين تحليل، تحريم‌هاي ايالات متحده در عمل باعث شده كه شركت‌هاي خارجي بيشتري ناچار شوند به شبكه ملي اطلاعات ايران كوچ كنند و به تعبير ديگر تحريم‌هاي ترامپ در جهت تقويت شبكه ملي اطلاعات ايران عمل كرده است.

نگاهي به چگونگي خاموشي اينترنت در كشور

تلگراف در تحليل خود از قطعي اينترنت در ايران، خاموش کردن سرویس‌های اینترنتی در سراسر کشوري با بیش از 80 میلیون نفر جمعيت و با وجود تعدد ارايه‌دهندگان اینترنت را كاري مشكل و پيچيده ارزيابي كرده است. گزارش تلگراف مي‌افزايد: خاموش كردن كامل اينترنت و قطع ارتباط اينترنتي در ايران در حدود 24ساعت طول كشيد. درواقع مقامات برای قطع دسترسی مي‌بايست با طیف وسیعی از ISP‌ها و ارايه‌دهندگان داده‌های تلفن همراه هماهنگ می‌شدند تا سطح اتصال را به حداقل پنج درصد برسانند.

در ادامه این گزارش آمده است، ايران به سبب تخفيف‌هاي اقتصادي كه براي تشويق ارايه‌دهندگان محتوا به ميزباني داده‌هايشان در كشور داده توانسته در يك سال اخير حجم قابل توجهي داده را به شبكه ملي اطلاعات آورده و امكان قطع ارتباط با اينترنت جهاني را فراهم كند.

روند قطع دسترسي به اينترنت

رسانه «وايرد» اما نگاهي متفاوت به قطع دسترسي حدودا 10 روزه ايرانيان به اينترنت جهاني دارد و مي‌نويسد:

روند مسدود کردن اتصال به اینترنت کل کشور بستگی به راه‌اندازی شبكه داخلي دارد. كشورهايي مانند اتیوپی که سطح دسترسي اینترنت به نسبت ايران محدود است معمولا فقط دارای یک ارايه‌دهنده خدمات اینترنتی تحت کنترل دولت هستند و ISPهای کوچک‌تر خصوصی نيز معمولا از طریق یک کابل زیر شبکه به شبکه بین‌المللی دسترسی پیدا می‌کنند لذا مقامات می‌توانند به راحتي استفاده از اينترنت بين‌الملل را محدود كنند.

هرچه زیرساخت‌های یک کشور گسترده‌تر و متنوع‌تر باشد روند خاموشی دیجیتال بیشتر درگیر می‌شود. Alp Toker ، مدیر گروه ردیابی اتصال غیرحضوری NetBlocks با اشاره به قطعي اينترنت ايران می‌گوید: برای مقامات ایران حدود 24 ساعت طول کشید تا ترافیک ورودی و برون‌مرزی کشور را به‌طور کامل مسدود کند وصرفا امكان دسترسي 5 تا 7 درصدي به اينترنت بين‌الملل را فراهم آورند.

واقعيت آن است كه هر چه شبکه‌ها و اتصالات یک کشور بیشتر باشد قطع دسترسی به اينترنت بين‌الملل دشوارتر خواهد بود با اين وجود اما دولت ايران موفق به انجام اين ماموريت غيرممكن شده است.

يك محقق امنیتی با نام «لوکاز الیژنیک» مي‌گويد: در کشوری بدون محدودیت‌های دیجیتال آشکار، مسوولان باید برای قطع دسترسی با چندین ISP و ارايه‌دهنده داده‌های تلفن همراه همکاری همزمان داشته باشند. همچنین در هنگام انجام چنين پروژه‌اي مسايل امنيتي زيادي نيز بايد لحاظ شود. به عنوان مثال اینترنت به شكلي طراحی شده است که به آن اجازه می‌دهد تا در هنگام قرنطینه موانع موجود را برطرف كند و در مناطقی كه شبکه دارای مشکلات اتصال یا عدم ثبات است مشكل به شكل خودكار برطرف شود.

لوکاز اولجنیک، مشاور مستقل امنیت و حفظ حریم خصوصی و تحقیقات پژوهشی در حوزه فناوری می‌افزايد: «برای خاموش کردن دسترسی یک کشور به اینترنت، مقدمات زیادی لازم است. ما در مورد لایه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و همچنین چارچوب‌های نظارتی صحبت می‌کنیم.» هرچه شبکه‌ها و ارتباطات بیشتری در کشور وجود داشته باشد امكان قطع ارتباط با اينترنت جهاني دشوارتر خواهد شد.

طی یک دهه گذشته، دولت ایران به‌طور فزاینده‌ای بر ساختن «اینترانت» يا اينترنت ملی متمرکز شده است. این امر به آنها امکان می‌دهد تا ضمن سياست‌گذاري تمام محتویات موجود در شبکه و محدود کردن اطلاعات از منابع خارجی، خدمات وب را به شهروندان خود ارايه دهد.

این تلاش معروف به «شبکه ملی اطلاعات» یا SHOMA است که شرکت وزارت ارتباطات ایران مسوول آن است و در فرایند ایجاد این شبکه داخلی، دولت ایران کنترل بیشتری در زمينه ارتباطات عمومی ‌و خصوصی به دست آورده است.

 

آیا آمریکا می‌تواند اینترنت ایران را فعال کند؟

آن‌طور كه کارشناسان غربی می‌گویند، روی کاغذ و از منظر تئوریک راه‌هایی وجود دارد که ایالات متحده از طریق آنها می‌تواند «اینترنت» را به ایران بازگرداند. براي مثال آنها مي‌توانند برنامه‌های ارتباطی غیرمتمرکز و رمزگذاری شده را به‌كار گيرند و يا از طريق ديش‌هاي ماهواره‌ای که ایرانیان از آنها براي دريافت برنامه‌هاي تلويزيوني استفاده مي‌كنند از طریق سرورهای samizdat براي اتصال ايرانيان به اینترنت استفاده کنند.

همچنین آمریکا می‌تواند از طریق یک حمله خرابکارانه و سایبری و سپس ایجاد شبکه‌های ad hoc، زیرساخت‌های متمرکز اینترنت تهران را تخریب کند. جالب اینجاست که اف‌بی‌آی و آژانس امنیت ملی آمریکا اغلب علیه فناوری‌هایی که ممکن است امروز به ایرانیان کمک کند اعتراض کرد‌ه‌اند؛ علت نيز مشخص است زيرا اين فناوري‌ها مي‌توانند بدون آنكه توجه دولت و پليس را جلب كنند دسترسي به اينترنت را براي شهروندان آمريكايي نيز فراهم كنند.

جیمز کامی، مدیر سابق FBI در سال 2017 گفته بود: «هیچ چیزي به معنای حریم خصوصی مطلق در فضای مجازی وجود ندارد.» [دولت] می‌تواند حمله کند – و اين يك واقعيت است. "

چالشي كه آمريكا براي فراهم آوردن دسترسي به اينترنت براي ايرانيان دارد از مشکلات لجستیکی ناشی می‌شود. چراكه بعید است دولت ایران به سادگی بنشیند و تماشا كند كه درصد زیادی از شهروندانش از برنامه‌ها یا فناوری‌هایی استفاده مي‌كنند که کنترلی بر آنها وجود ندارد. در نهايت ایران حتي می‌تواند در صورت لزوم و براي حفظ امنيت ملي خود هرگونه پیوند الکترونیکی را تا زماني كه بخواهد قطع کند.

امكان ارايه اينترنت ماهواره‌اي

در ادامه مسیرهای احتمالی برای رساندن اینترنت به ایران، یک پژوهشگر فناوری ارتباطات و اطلاعات بر این باور است که برقراری اینترنت بدون سانسور و کنترل دولتی از طریق ماهواره، به لحاظ فنی، شدنی است اما در حال حاضر با سه چالش عمده روبه‌روست: 1. گران است.2. چندان امن نیست و قابل پارازیت‌اندازی است. 3. به تجهیزات و خدمات فنی نیازمند است.

این کارشناس معتقد است: ارايه اینترنت بدون سانسور از طریق ماهواره ممکن است و در حال حاضر توسط شرکت‌هایی در آمریکا-اروپا و آسیا عرضه می‌شود و مردم می‌توانند آن را خریداری کنند که عمدتا به صرفه نیست. یکی از پیشتازان ارایه اینترنت ماهواره‌ای شرکت Space X با مدیریت ایلان ماسک است که تعدادی ماهواره برای اینترنت مورد استفاده قرارداده و خود او شخصا در چند هفته قبل با استفاده از یک ترمینال موسوم به استارلینک در منزل خود توییت و آزمایش کرد.

در همین خصوص تلاش‌های بسیاری توسط شرکت‌های Telesat و OneWeb و آمازون نیز برای اینترنت ماهواره‌ای ولی در مدارهای پایین در حال انجام است. بنابراین تصور اینکه در سال‌های آینده استفاده از اینترنت ماهواره‌ای به‌صورت وای‌فای نیز ممکن شود دور از ذهن نیست. با این وجود آذری‌جهرمی‌ وزیر ارتباطات ایران معتقد است که اینترنت ماهواره‌ای تا سال 2025 ارایه نمی‌شود.

يك كارشناس در خصوص امكان ارايه اينترنت ماهواره‌اي مي‌گويد: بعضی از سرویس‌هاي اينترنت ماهواره‌اي به بشقاب‌های بزرگ و ثابت احتیاج دارند. البته تجهیزاتی شبیه یک لپ‌تاپ کوچک نیز وجود دارند که با آنها می‌شود سیگنال را گرفت.

بشقاب این دستگاه‌ها خیلی کوچک هست به نحوی که کار همان بشقاب ماهواره‌ای بزرگ را می‌کند. اما در هرصورت این‌ها تجهیزات خاصی هستند که باید از خارج از ایران وارد بشوند و قیمت‌شان بالاست. همین‌طور هزینه پهنای باند نیز برای اینترنت ماهواره‌ای بسیار بالاست و شاید بتوان گفت در بعضی موارد تا ۱۰۰ برابر هزینه اینترنت عادی تمام می‌شود. از این جهت این ایده که یک کشور خارجی بتواند اینترنت را به صورت سراسری برای همه ایرانی‌ها فراهم بکند دست‌کم فعلا امکانش نیست و هزینه خیلی بالایی دارد.

شيوه‌اي قديمي به نام CrossPoint

در سيستم CrossPoint که یکی از روش‌های قدیمی برای دسترسی به اینترنت محسوب می‌شود از دو خط تلفن و دو رايانه شخصي براي اتصال اينترنتي استفاده مي‌شود.

به اين مفهوم كه يك تماس از داخل كشور به خارج صورت گرفته و از طريق مودم دايال‌آپ كه در كشور داراي اينترنت وجود دارد، ارتباط اينترنتي با آن سوي مرزها برقرار مي‌شود.

در سال‌ 1991 در كشور يوگسلاوي مردم براي دور زدن انسداد اينترنت از اين شيوه استفاده مي‌كردند و تا زمانی که سرورها قادر به دستیابی به شماره تلفن در یک کشور بودند امكان ارتباط با اینترنت در سایر نقاط جهان تامين مي‌شود. مشكل اين روش اما اين است كه ارتباطات بسيار كند است و ارسال و دريافت فايل‌هاي پرحجم گاهي نياز به اتصال طولاني‌مدت و چند روزه دارد كه عملا اين روش را ناكارآمد مي‌كند.

ديگر روش‌هاي احتمالي برقراري اينترنت

امكان هك كردن اينترنت داخلي ايران و اتصال آن به اينترنت جهاني يكي ديگر از گمانه‌هاي مطرح شده است كه البته عملا ممكن نيست زيرا متولیان اینترنت به راحتي مي‌توانند برق دستگاه‌هاي هك شده را قطع كرده و ارتباط برقرار شده را بي‌اثر كنند.

يكي ديگر از روش‌ها اما امكان اتصال موبايل‌ها از طريق بلوتوث و واي‌فاي است كه از طريق آن مي‌توان شبكه‌اي بزرگ در داخل كشور ايجاد كرد اما اين شبكه هرچه كه باشد اينترنت نيست.

امكان ايجاد برخي سرورهاي مخفي در داخل كشور كه به اينترنت دسترسي داشته باشند اما از ديگر گمانه‌هاي مطرح شده براي امكان اتصال به اينترنت در زمان قطعي بوده كه این روش نیز فعلا چندان محتمل به نظر نمي‌رسد.

 

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

مخلص کلام اینکه در دنیای فناوری هر احتمالی دیگر ناممکن به نظر نمی‌رسد و سرعت پیشرفت ابداعات به حدی بالاست که هر لحظه امکان ظهور نوع جدیدی از ارتباطات ممکن است.

کشور ما پیش از این با تهدیدهای فناورانه و ارتباطاتی زیادی از خارج کشور مواجه بوده و هست و همین موضوع ضرورت تاب‌آوری و مقاوم‌سازی کسب‌وکارهای مبتنی بر این بسترها را بیشتر کرده است و البته اقداماتی نیز در این راستا به عمل آمده است.

اکنون اما با قطع اینترنت از داخل کشور به نوعی تهدید بیرونی، به شکل کامل پیاده‌سازی و عملیاتی شد و از این رهگذر میزان آمادگی و صدمات احتمالی مورد بررسی قرار گرفت و وزارت ارتباطات و زیرمجموعه‌هایش به دنبال آن هستند تا مشکلات کشور و شبکه ملی اطلاعات از این بابت را به حداقل برسانند.

با این وجود همان‌طور که ذکر شد، احتمال به‌کارگیری فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی در دنیا (فارغ از نیات و اهداف سازندگان آن) نیز همواره مطرح است. از این رو به نظر می‌رسد اقدامات فنی اعم از سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و قطع اینترنت به شکل موقت یا دائمی، در بلند مدت شاید تنها راهکار و برگ برنده نباشد.

لذا ما نیازمند بسترسازی‌های قانونی و فراهم‌سازی اعتماد بیشتر برای اتکا به توانمندی‌های داخلی هستیم و اقدامات سلبی، تنها راه‌حل مساله نیست و ما به گام‌های ایجابی هم نیازمندیم. در غیر این‌صورت، در آینده نامعلوم و با فرض شکست دیوارهای شبکه ملی اطلاعات، دوباره شاهد رواج راه‌هایی برای دور زدن خواهیم بود، مشابه تجربه فیلترینگ و رواج گسترده فیلترشکن‌ها.