رییس کارگروه فناوری‌های پیشران فدراسیون فاوا

تعدد متولیان همچنان بزرگ‌ترین چالش حوزه فاوا است

نخستین جلسه کارگروه فناوری‌های پیشران کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگانی ایران هفته قبل برگزار شد. با وجود انبوهی از نهادهای فعال در بخش خصوصی و دولتی حوزه فاوا، شاید این سوال مطرح شود که چه لزومی به ایجاد چنین کارگروهی بود و بناست چه گره‌اي از گره‌های فعالان حوزه فاوا بردارد. حمیدرضا احمدیان رییس کارگروه فناوری‌های پیشران در گفت‌و‌گوی پيش رو، از لزوم ایجاد این کارگروه می‌گوید.

 

*هدف اصلی از ایجاد کارگروه فناوری‌های پیشران ذیل کمیسیون ارتباطات و فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی ایران چیست و چه نیازی احساس شد که این کارگروه راه‌اندازی شود؟

چند دسته مشکل وجود دارد که باید آنها را به شکل متفاوت دید. این مشکلات شامل تکنولوژی‌هایی است که وارد کشور می‌شود و بخش خصوصی نیز بر اساس آن، کار و تجارت تعریف می‌کند و وقتی که برای اجرایی‌سازی به سمت جلو پیش می‌رود در مقاطعی دچار چالش می‌شود. زیرا هر روز شاهد ورود محصولی جدید در حوزه فناوری اطلاعات هستیم. در این بین اگرچه این تکنولوژی‌ها وارد می‌شود، ولی با چند مشکل مواجه هستیم.

نخست اینکه هیچ‌گونه فرهنگ‌سازی در این زمینه صورت نگرفته و در گام بعدی آموزش صحیح برای استفاده از آن به بدنه بخش خصوصی، دولتی و حتی دانشگاهی داده نشده است. حتی آشنایی‌های حداقلی نیز ایجاد نشده است. مجموعه این‌ها یک دسته از مشکلات است. در سوی دیگر ما در خصوص فناوری‌های پیشران و مکانیسم‌های حمایتی دولتی برنامه‌ای نداریم، همچنین در بحث حاکمیت و قوانین و مقررات معمولا دچار مشکل می‌شویم. در واقع همواره زمانی که دچار بحران شدیم، به سمت حل بحران رفتیم. ما در کارگروه پیشران قصد داریم تا مسیر را تغییر دهیم. در این کارگروه بنا داریم در خصوص ادبیات، فهم و فرهنگ‌سازی، چالش‌ها و مشکلات پیش روی یک فناوری پیشران با جامعه کسب‌و‌کار و دولت صحبت کنیم، به این دلیل که مسیر را منطقی و بهینه کنیم. این یک مسیر اصلی است که برای این کارگروه تعیین کردیم. کارگروه بنا نیست تبدیل به یک نهاد مستقل شود بلکه در ذیل کمیسیون قرار گرفته تا با مسایل فعال‌تر و چابک‌تر برخورد کند. کارگروه فناوری‌های پیشران متشکل از بخش‌های خصوصی، دولتی و دانشگاهی است. زيرا می‌خواهیم این گروه‌ها با هم به اجماع برسند که مسیر آینده را چگونه تبیین کنند.

 

*اکنون موضوعی که وجود دارد این است که در حوزه فاوا شاید کمتر کسی را پیدا کنید که بگوید با دولت مشکلی ندارد و حتی برخی مشکلات جدی وجود دارد که اراده‌ای برای حل آن دیده نمی‌شود. دلیل اصلی این حجم از اختلاف بین دولت و بخش خصوصی به ویژه در حوزه فاوا چیست؟

متاسفانه حوزه فاوا مشکلاتی دارد که اصلی‌ترین آن، نهادهای تصمیم‌گیر بسیار زیاد است. به این معنی که ما وحدت فرماندهی را نتوانستیم ایجاد کنیم. اگر نگاه کنیم، در سیاست توسعه فناوری در استان‌ها، وزارت کشور صاحب‌نظر است، سازمان فناوری اطلاعات دیدگاه خود را ارایه می‌دهد، شورای‌عالی فضای مجازی رویکرد خود را دارد و حتی مرکز فاوای ریاست‌جمهوری نیز نظر خاص خود را در این زمینه دارد.

همه این نهادها بخش‌نامه‌های خاص خود را در این زمینه دارند. وقتی به دستگاه‌های دولتی نگاه می‌کنید، هر وزارتخانه به شکل جداگانه سیاست‌های خود را پیش می‌برد و استانداردهای خود را اعمال می‌کند. وقتی هم به بخش خصوصی نگاه می‌کنید با حجم عظیمی ‌از انجمن، صنف و اتحادیه مواجه می‌شوید. این مساله نشان می‌دهد هنگامی ‌که چه در سمت دولت و چه در بخش خصوصی، تعداد نهادهای تصمیم‌گیر در یک زمینه خاص زیاد می‌شود و هر نهادی در عمل با توجه به منافع خود موضع و سیاست‌هایش را تنظیم می‌کند، ماتریس وظایف کنار هم شکل نمی‌گیرد.

به‌طور مثال اگر ۱۰ نهاد در بخش خصوصی در حوزه ICT فعالیت می‌کنند، هیچ‌گاه کنار هم ننشستند تا یک ماتریس متحد را شکل دهند و بررسی کنند در کجا یکدیگر را تقویت و در کجا تضعیف می‌کنند. در چنین شرایطی نزاع‌ها و سهم‌خواهی‌ها بیشتر می‌شود و همین موضوع مشکل جدی ایجاد می‌کند. نکته دیگر اینکه اساسا توسعه ICT در دولت با بخش خصوصی کاملا متفاوت است. نگاه بخش خصوصی کاملا به سمت مردم و کمتر به سمت دولت است اما در طرف مقابل، بخش دولتی بیشتر خودش را می‌بیند. پس استانداردها و معیارها با یکدیگر کاملا متفاوت است. ولی در همین تفاوت‌ها نیز گره ایجاد می‌کنیم.

 

*شما معتقدید در این زمینه در دولت یک نهاد تصمیم‌گیر وجود داشته باشد و در بخش خصوصی یک نهاد؟

البته این هم یک راهی است. به‌طور مثال، سیاست‌های توسعه فناوری در دولت به شکل مجزا در اختیار یک نهاد باشد و سیاست‌های بخش غیردولتی مجزا دنبال شود. اما این دو نهاد باید با یکدیگر همگرا باشند. این گونه نباشد که دولت یک ERP را درخواست کند که در بازار وجود نداشته باشد. اگر ما دو نهاد مشخص داشته باشیم بهتر از وجود چندین نهاد است.

 

*پیشنهاد شما در این زمینه چیست؟

پیشنهادم این است که در بخش خصوصی، اتاق نقش جدی‌تری ایفا کند. از نظام صنفی، انجمن‌ها، اتحادیه‌ها و… دعوت کند تا در یک جمع مشخص و با خرد جمعی برنامه خود را پیش ببرد. در بخش دولتی نیز به‌طور مشخص وزارت ارتباطات یا سازمان اداری و استخدامی‌ نقش جدی‌تری را برای توسعه فضای ICT ایفا کنند.

 

*سازمان اداری استخدامی‌ در این زمینه چه جایگاهی دارد؟

به این دلیل که مکانیسم‌های چابک‌سازی دولت در سازمان اداری و استخدامی‌ است. هدف اصلی دولت از ICT  در راستای چابک‌سازی است.

 

*اکنون مشکل اصلی فعالان حوزه فاوا قوانین زائدی است که پیش روی آنها قرار گرفته، برای حل این موضوع نباید نهاد مشخصی تعیین شود تا بخش خصوصی به‌طورمستقیم برای حل مشکلات خود با آن بخش خاص وارد گفت‌و‌گو شود؟

این نهاد وجود دارد. اما اینکه به وظایفش خوب عمل نمی‌کند بحث دیگری است. ما اکنون مرکز بهبود فضای کسب‌و‌کار را داریم. یکی از اهداف اصلی تشکیل آن، این بوده است که مجوزها را احصا کند و میزان تاثیر مجوز را در توسعه کسب‌و‌کار مورد سنجش قرار دهد و مجوزی که امروز به آن نیازی نیست را حذف یا مجوزی را كه نیاز به تغییر دارد به‌روزرسانی کند. پس دولت چنین نهادی را ایجاد کرده است و اگر این نهاد وظایفش را به درستی انجام نمی‌دهد بحث دیگری است.

 

*در حال حاضر بسیاری از فعالان حوزه فاوا که عضو تشکل‌های زیرمجموعه فاوا هستند به دلیل عدم عضویت در نظام صنفی رایانه‌ای نمی‌توانند کارمندان خود را بیمه کنند و این موضوع تبدیل به یک مشکل جدی شده است. این مشكلات بناست چگونه حل شود؟

مشکل اصلی اینجاست که مشکل را می‌دانیم، اما معمولا راه‌حل ارایه نمی‌دهیم و انتظار داریم شخص ثالثی آن را حل کند. یکی از کارهایی که اتاق قبل از ورود به کمیته‌های حل اختلاف باید انجام دهد، ارایه راه‌حل است. به‌طور مثال اگر کسب‌وکارها در زمینه مالیات یا بیمه مشکل دارند قبل از تشکیل کمیته ماده ۱۲ یا بهبود فضای کسب‌و‌کار به راهکار دست پیدا کنند سپس وارد گفت‌و‌گوهای چالشی برای رسیدن به هدف خود شوند. متاسفانه اتاق اصل مشکل را به این کمیته‌ها ارجاع می‌دهد بدون اینکه راه‌حلی ارایه کند. این‌ها مسایلی است که ما را از یک راه اصولی و منطقی دور کرده است. اگر یک آیین‌نامه تدوین ‌شود اولین سوالی که از اتاق پرسيده می‌شود این است که در زمان تدوین آن کجا بودید. اگر دعوت هم نشده بودید حالا که تبدیل به مشکل شده راهکارتان چیست؟

 

*به عنوان مثال عرض می‌کنم، موضوعی که اکنون بسیاری از فعالان حوزه فاوا با آن درگیر هستند بحث بیمه است. برای حل این مشکل باید به کجا مراجعه شود؟ آیا باید با تامین اجتماعی وارد چالش شد، آیا کمیته ماده 12 دخیل است، دقیقا چگونه بايد اين مشکل را حل کرد؟

من همواره يك موضوع را به دوستان در اتاق گفته‌ام و روی آن نیز تاکید کردم. اتاق بخشی را راه‌اندازی کرده به نام کمیسیون فاوا، باید مسایل این بخش به شکل کاملا مدون و تنظیم شده به هیات رییسه ارایه شود، سپس کمیسیون، مساله را به کمیته ماده 12، شورای گفت‌و‌گو یا به دبیرخانه بهبود فضای کسب‌و‌کار ارایه کنند. اتاق باید جدی‌تر فعال شود. در غیر این صورت تشکل‌های دیگر غیراتاقی، وارد عرصه می‌شوند و لابی خود را ایجاد می‌کنند. یک انجمن کوچک دیگر هم دنبال کار خود می‌رود و دچار همین بی‌نظمی ‌می‌شویم که امروز شاهد آن هستیم. اتاق اکنون منفعل نیست ولی باید پررنگ‌تر حضور داشته باشد.

 

*مشکلات را بیشتر در بخش خصوصی می‌بینید یا دولت؟

فکر می‌کنم همه مقصر هستند. زيرا هر کسی می‌خواهد فکرش از سوی دیگری پذیرفته شود. دولت قصد دارد حاکمیت خود را اعمال کند. واقعیت آن است که گفتمان میان دولت و بخش خصوصی شکل نگرفته است. نظر مشورتی درستی گرفته نمی‌شود. در نهایت نیز یک قانون با مشورت تعداد محدودی از بخش خصوصی تصویب می‌شود که به درد همه افراد بخش خصوصی نمی‌خورد.

نمونه کاری که با اتاق در خصوص صادرات نرم‌افزار انجام دادیم یک تجربه خوب بود. زیرا اگر بناست صادرات نرم‌افزار رخ دهد باید تعیین شود کدام بخش از دولت درگیر است.

ما نیز بخش‌های مرتبط باصادرات نرم‌افزار را در نظر گرفتیم و در نهایت تبدیل به یک آیین‌نامه شد. برخی ایراد گرفتند که چرا 10 صفحه آیین‌نامه تهیه شد. اما ممکن است حتی در آینده مشخص شود که یک دستگاه در آیین‌نامه دیده نشده است. در این صورت همه آنها که نام‌شان در آیین‌نامه آمده کارشان را خوب انجام می‌دهند و فقط یک مورد خاص که در آیین‌نامه دیده نشده کارش را انجام نمی‌دهد و همین امر تبدیل به چالشی می‌شود که برای حل آن باید چندین برابر زمان گذاشت. این آیین‌نامه سال‌ها روی زمین مانده بود اما خوشبختانه به نتیجه رسید. من معتقدم که در کشور اگر بخواهیم کاری انجام دهیم، قابل انجام است. بهانه‌تراشی تنها به این دلیل است که انجامش ندهیم.