در موشکافی نقش موبایل در اقتصاد کشور مطرح شد؛

به زودی شاهد همکاری اپراتورها با بانک‌ها خواهیم بود

اپراتورها در بانکداری موبایلی نقش زیادی ندارند

طی سال‌های اخیر تجارت موبایلی رشد و گسترش چشمگیری داشته و توسعه این شاخه تاثیر زیادی بر اقتصاد جهانی گذاشته است. در این بین پیشرفت فناوری و نوآوری‌های روزافزون، باعث رونق و فراگیری چشمگیری در حوزه بانکداری موبایلی شده و شاید به جرات بتوان مدعی شد بانکداری موبایلی بیشترین تاثیرپذیری و نیز تاثیرگذاری را در این بخش داشته است. اما یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها نحوه رویارویی اپراتورها و بانک‌ها در این بخش است. در واقع بانکداری موبایلی تحت نفوذ دو رگولاتور اصلی بانک مرکزی و وزارت ارتباطات هنوز در ایران با چالش‌هایی جدی مواجه است؛ چالش‌هایی که باید دید بانک‌ها و اپراتورها بالاخره چه زمانی خواهد توانست با نشستن بر سر یک میز، روایت مشترکی از این واقعیت اقتصادی دنیای دیجیتال ارايه کنند. عصر ارتباط در گفت‌و‌گو با کارشناسان به تاثیر اقتصاد موبایل بر حوزه مالی و بانکداری پرداخته و چالش‌های پیش رو را بررسی کرده است.

 

بانکداری شخصی بدون موبایل، معنا ندارد

فرهاد فائز، معاون بازاریابی و فروش شرکت خدمات انفورماتیک در گفت‌و‌گو با هفته نامه عصر ارتباط، ضمن تشریح فرایند ورود موبایل به حوزه بانکی، به تاثیرات این بخش بر توسعه بانکداری شخصی پرداخته و توضیح داد: در حال حاضر بیش از 115 میلیون کاربر تلفن همراه در کشور وجود دارد و ضریب نفوذ موبایل در ایران به حدود 140 درصد رسیده است. همچنین در حدود 37 درصد از جمعیت جهان از تلفن‌های همراه هوشمند استفاده می‌کنند. با ظهور و بلوغ شبکه‌های اجتماعی، اپلیکیشن‌های ارايه‌دهنده خدمات متنوع در حوزه بانکداری، حمل‌و‌نقل شهری، سلامت، فروش محصولات و غیره یکی از موارد قابل ملاحظه، دسترسی به شبکه‌های پهن باند پر سرعت است. در حال حاضر تعداد کاربران اینترنت سیار همچنان روند رو به رشدی داشته و گفته می‌شود در حدود 63 میلیون از جمعیت کشور از اینترنت همراه استفاده می‌کنند. در مقابل تعداد کاربران اینترنت ثابت نسبت به سال گذشته با روندی نزولی مواجه بوده و اینک تنها 8 میلیون نفر از جمعیت کشور از گزینه‌های اینترنت پهن باند ثابت استفاده می‌کنند.

وی افزود: شبکه‌هایی با کیفیت و سرعت انتقال بالا، امروز در سراسر جهان برای ارايه خدمات پشتیبانی، پزشکی از راه دور، خدمات برخط امنیتی و نظارتی، آموزش مجازی، واقعیت مجازی، هوش مصنوعی، فروش برخط محصولات و خدمات و به‌خصوص ارايه خدمات بانکی به آحاد مردم دنیا و حتی میلیون‌ها انسانی که هنوز یک حساب بانکی معمولی هم ندارند؛ به کار گرفته می‌شود.

این کارشناس صنعت بانکداری معتقد است: در صنعت بانکداری و پرداخت، شاید دیگر نمی‌توان بانکداری مجازی، بانکداری دیجیتالی و بانکداری بدون شعبه را جزو مفاهیم جدید برشمرد و بی‌شک برای تحقق این مفاهیم، تلفن همراه به عنوان اصلی‌ترین کانال و ابزار تلقی می‌شود. امروزه کاربرد تلفن همراه برای مقاصد ارسال سنتیVoice  و SMS بسیار محدود شده و اپراتورها با ادغام خدمات بانکی و شبکه‌های اجتماعی مجازی، بازارهای جدیدی را در حوزه بانکداری در نوردیده‌اند. این همه ماجرا نیست و سامانه‌های بانکی به مدد تلفن‌های همراه هوشمند تبدیل به مشاور مالی انحصاری هر کاربر بانکی شده و از طریق برنامه‌های PFM تمام‌عیار؛ ابتکار عمل را در مدیریت برنامه‌های سرمایه‌گذاری، مالی و حتی بازنشستگی مشتریان در دست گرفته‌اند. شاید بهتر باشد به جای این پرسش که موبایل چه کمکی به توسعه بانکداری شخصی کرده؛ بپرسیم آیا اصلا بانکداری شخصی بدون موبایل معنا دارد؟

 

خدمات VAS  اصلی‌ترین درآمد اپراتورها محسوب می‌شود

معاون بازاریابی و فروش شرکت خدمات انفورماتیک در بخش دیگری از این گفت‌وگو به ترندهای مطرح اقتصاد موبایل در ایران و جهان اشاره کرده و گفت: طبق برآوردهای GSMA، انتظار می‌رود در سال 2027 تعداد کاربران اینترنت موبایل از مرز 6 میلیارد نفر در کل دنیا عبور کند. موبایل به‌طور قابل ملاحظه‌ای در توسعه اکوسیستم دیجیتال نقش دارد. کاربران این اکوسیستم نیز بازار بالقوه‌ای برای تامین‌کنندگان خدمات موبایلی محسوب می‌شوند. در نتيجه متوسط درآمد حاصله از هر کاربر در دوره زمانی مشخص، به صورت فزاینده‌ای افزایش خواهد یافت.

فائز افزود: اپراتورهای تلفن همراه در دهه گذشته نزدیک به ۷۰۰ میلیارد دلار در بخش توسعه زیرساخت‌های شبکه‌های مخابراتی خود سرمایه‌گذاری کرده‌اند. آنها مدل کسب‌و‌کار خود را از طریق گسترش اکوسیستم‌های تلفن همراه محقق می‌کنند و به ارايه پلتفرم‌های دیجیتالی جدید می‌پردازند. خدمات VAS  مبتنی بر موبایل یکی از اصلی‌ترین مراکز درآمدزایی اپراتورها محسوب می‌شود. بازار جهانی ارزش افزوده موبایل در سال ۲۰۱۸، ارزشی معادل 3.8 میلیارد دلار داشته و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷ این عدد به بیش از 10 میلیارد دلار برسد.

وی خاطرنشان كرد: ایران نیز یکی از بازیگران اصلی در حوزه رشد صنعت مخابرات سیار در بین کشورهای منطقه بوده و انتظار می‌رود تا سال 2020، سهم 10 درصدی در رشد صنعت مخابرات منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا موسوم به MENA داشته باشد. همچنین بازار خدمات ارزش افزوده که بخش اعظم آن به حوزه خدمات پولی و بانکی اختصاص دارد در سال گذشته در حدود 430 میلیون دلار یعنی 3.5 برابر ترکیه و بیش از 13 برابر عراق بوده است و پیش‌بینی می‌شود این آمار در سال 2027 نزدیک به یک میلیارد دلار برسد. همچنین ماهیت درآمدزایی اپراتورها در دنیا آنچنان که پیش‌تر توضیح داده شد متحول شده است. به عنوان مثال درآمد سالانه سرویس پیام کوتاه تا سال ۲۰۱۸ در حدود ۲۳ میلیارد دلار کاهش یافته است. به‌گونه‌ای که این درآمد از ۱۲۰میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳ به حدود 97 میلیارد دلار رسیده است.

این فعال حوزه بانکداری تصریح كرد: در ایران نیز شاهد همین روند بوده‌ایم. در سال ۱۳۹۴ حدود ۷۴ درصد از درآمد ۲۰ هزار میلیارد تومانی تلکام به صوت و پیامک تعلق داشت و فقط 4.6 درصد آن به دیتا مربوط می‌شد. اما پیش‌بینی‌ها گویای این امر است که در سال ۱۳۹۹ حدود ۳۵ درصد از درآمد ۶۷ هزار میلیارد تومانی تلکام به صوت و پیامک و قریب به 30 درصد آن به دیتا مربوط شود. این رخداد مبین نصف شدن تقریبی سهم صوت و پیامک و شش ‌برابر شدن تقریبی سهم دیتا در سبد درآمدی اپراتورها است.

وی گفت: در حوزه پولی و بانکی، سهم تراکنش‌های پرداخت صورت گرفته از طریق موبایل در حدود 7 درصد از کل پرداخت‌ها است. شایان ذکر است سهم مجموع تراکنش‌های مبتنی بر موبایل و درگاه‌های پرداخت اینترنتی در حدود 13 درصد است که انتظار می‌رود سهم این بخش با بالا بردن سطح امنیتی تراکنش‌های Card not Present  و اطمینان بیشتر مردم در سال‌های پیش رو افزایش چشمگیری یابد.

 

همکاری اپراتورها با بانک‌ها در آینده‌ای نزدیک

فائز در پاسخ به این پرسش که با وجود وابستگی تام و تمام اقتصاد موبایل به اپراتورها و بانک‌ها به‌طور همزمان، به نظر شما چه زمانی اپراتورهای موبایل و بانک‌ها باید بر سر میز مذاکره بنشینند و به تفاهم مشترکی برسند، گفت: سیر همکاری اپراتورهای تلفن همراه و بانک‌ها از اوایل هزاره سوم شکل گرفته و به‌طور مستمر در حال توسعه است. از جمله اولین اشکال همکاری‌ها می‌توانیم به ایجاد ساختار پرداخت موبایلی در سال 2002 توسط شرکت Globe Telecom فیلیپین اشاره کنیم. سه سال بعدتر و در سال 2005 پیاده‌سازی موفقیت‌آمیز M-Pesa در کنیا توسط Safaricom رقم خورد. توسعه سرویس‌های جهانی نظیر  Gcash فیلیپین، Airtel Money، Yandex Money  و غیره در حوزه‌های کیف پول و سایر سرویس‌های مبتنی بر موبایل نیز در سال‌های بعد تحقق یافت. در پایان سال 2016 شاهد پیشی گرفتن تعداد Mobile Money Account از تعداد حساب‌های بانکی در منطقه  Sub-Sahara بودیم.

معاون بازاریابی شرکت خدمات تصریح كرد: طی سال‌های اخیر و با ظهور اکوسیستم فین‌تک‌ها و استارت‌آپ‌هایی نظیر Revolut  و N26، ارايه سرویس‌های مالی به نحو مناسب‌تری به کاربران بانکی صورت گرفت و در پی آن غول‌های غیربانکی نظیر Apple ، Samsung، FaceBook و WeChat به صنایع مالی و پرداخت ورود کردند. بانک‌ها با در خطر دیدن حوزه‌های درآمدی خود به همکاری با بازیگران حوزه فین‌تک (ادغام / تصاحب) برای ارايه بسته‌های خدمات مالی – بانکی از طریق موبایل و دیگر کانال‌ها پرداختند.

این کارشناس ادامه داد: حتی در سال‌های اخیر شاهد تبدیل بانک‌هایRetail  در برخی از کشورها به بزرگ‌ترین بازیگران حوزه موبایل و سرویس‌دهندگان خدمات مالی مبتنی بر موبایل از طریق اخذ مجوزهای MVNO بوده‌ایم. راه‌اندازی Bank MVNO و Telco Bank  از دیگر تحولات پیرامون همکاری بانک‌ها و اپراتورها بود. تاسیس BancoPasta در ایتالیا، Bankinter در اسپانیا، Standard Bank و همچنین First National Bank در آفریقای جنوبی، مثال‌هایی از این نوع همکاری هستند. هر چند برخی از این همکاری‌ها را نمی‌توان چندان اثربخش و موفق دانست. در ایران هم تحرکاتی در این زمینه آغاز شده است ولی فعلا خروجی ملموسی حاصل نشده است. با اين وجود اعتقاد دارم به تبعیت از روندهای بین‌المللی، به زودی شاهد همکاری‌های نزدیک غول‌های اپراتوری و شبکه بانکی خواهیم بود.

فائز در خصوص اینکه چه نتیجه و آینده‌ای برای این حوزه در صورت عدم تفاهم بانک‌ها و اپراتورها متصور خواهد بود، معتقد است: در حال حاضر همکاری خوبی میان بانک‌ها، پیمانکاران IT حوزه بانکی، و اپراتورهای تلفن همراه به عنوان سه ضلع مثلث ارايه‌دهنده سرویس‌های بانکداری الکترونیکی و پرداخت شکل گرفته است؛ به‌طوری که تصور حذف برخی خدمات نظیر ارسال پیامک‌های مالی به مشتریان بانک‌ها امکان‌پذیر نیست. اخیرا نیز پروژه‌های مهمی همچون فعال‌سازی رمز دوم پویا از سوی بانک مرکزی به بانک‌ها ابلاغ شده و بستر پیامکی بدلیل سهولت استفاده توسط کاربران، از جمله کانال‌های زیرساختی پروژه مذکور به‌شمار می‌رود. از سوی دیگر، ایجاد MVNO‌های تخصصی حوزه بانکداری می‌تواند یکی از اشکال همکاری بانک‌ها و اپراتورهای موبایل تلقی شود. در دنیا، فارغ از توجه به نوع صنعت، نخستینMVNO  توسط اپراتور دانمارکی TELE2  راه‌اندازی شد و پس از آنکه موج این پدیده اروپا را فراگرفت، اپراتور مجازی موفق انگلیس در سال ۱۹۹۹ میلادی (۱۳۷۸ شمسی) با برند Nextel به فروش خدمات مخابراتی اپراتورها پرداخت. موفقیت این اپراتور فاقد شبکه و تجهیزات، به شکل‌گیری اپراتور مجازی «ویرجین موبایل» در ایالات متحده آمریکا منجر شد.

وی همچنين گفت: در ایران طی بهمن ماه سال 1394 فراخوانی از سوی سازمان تنظیم مقررات رادیویی برای مشارکت درخواست‌کنندگان مجوز MVNO ابلاغ و در پی آن در شهریور ماه 1395 موافقت نامه‌اصولی برای 24 شرکت واجد شرایط صادر شد. در همین خصوص برخی از متقاضیان دریافت پروانه MVNO، درصدد ایجاد بستری براي ارايه سرویس‌های تخصصی و متنوع با هزینه تمام شده کمتر و امنیت بالاتر (نسبت به MNO ها) در حوزه‌های مالی بوده‌اند.

معاون بازاریابی و فروش شرکت خدمات انفورماتیک ادامه داد: اما این مسیر پرماجرا نتوانست آنچنان که شایسته و بایسته است؛ باعث ایجاد سینرژی در فعالیت‌های اپراتورها و حوزه‌های تخصصی مانند بانک‌ها شود. از علل این عدم موفقیت MVNO‌ها می‌توان به دلایلی از قبیل عدم وجود قوانین حمایتگر از سمت رگولاتور، عدم همکاری مناسب بین MNO و MVNO و همچنین عدم وجود مزیت‌های رقابتی در خدمات MVNO‌ها (نسبت به خدمات MNO‌ها) اشاره کرد. دیگر دلایل تاخیر در همکاری سازنده بانک‌ها و اپراتورها می‌تواند ملاحظات امنیتی در هر دو صنعت باشد. با توجه به حساسیت تراکنش‌های بانکی، بانک‌ها در ارايه و اشتراک‌گذاری برخی از اطلاعات مالی کاربران به اپراتورها امساک می‌کنند. در مقابل اپراتورها نیز از اهرم‌های فشار خود که همانا زیرساخت GSM و شبکه ارتباطی موبایل و اطلاعات شماره‌های موبایل، محتوای پیامک‌ها و غیره استفاده می‌کنند. 

وی تاکید كرد: در هر صورت حوزه‌های مشترک اپراتورها و بانک‌ها به قدری در هم آمیخته است که در برخی از خدمات ارايه شده مشترک توسط هر دو تامین‌کننده، حتی تفکیک مشکل فنی ناممکن می‌شود. بنابراين نیاز است تا بسترهای همکاری و پیوند بین فعالان دو صنعت بانکداری و تلفن همراه به هر طریق و بیش از گذشته تامین شود تا نظاره‌گر بلوغ و بالندگی هر دو صنعت در حوزه‌های مشترک باشیم.

 

کیف پول خدمات به زودی عملیاتی می‌شود

فائز همچنین در خصوص اینکه آیا شرکت خدمات انفورماتیک، برنامه‌ای برای راه‌اندازی کیف پول الکترونیکی دارد یا خیر، گفت: بحث کیف پول، حرکتی است که گریزی از آن نیست. شرکت خدمات هم برای حوزه کیف پول به معنی گردش نقدینگی‌های با مبلغ کم، زیر یک سقف مشخص که در اصطلاح پرداخت خرد نامیده می‌شود، در خارج از اکوسیستم بانکی و برای بازارهای هدف، سال‌ها است برنامه‌ریزی و اقدامات لازم را در دستور کار خود قرار داده است. کیف پول شرکت خدمات انفورماتیک محصولی جامع و کامل خواهد بود که علاوه بر انجام تراکنش‌های متداول کیف پول که مبتنی بر موجودی داخل آن است؛ این امکان نیز برای کاربران فراهم خواهد شد تا بتوانند بر اساس فرآیندی استاندارد و امن، کارت‌های بانکی خود را در گوشی موبایل هوشمند خود نشانده و سپس با استفاده از موبایل تراکنش‌های مبتنی بر فیزیک کارت (Card Present) را در شبکه پرداخت کارتی کشور انجام دهند. این موضوع در واقع بخش مهم این پروژه است که سال‌ها خلأ آن در کشور حس می‌شود. بخش اول یعنی همان کیف پول شرکت خدمات انفورماتیک دوره پایلوت خود را می‌گذراند و بخش دوم که نشاندن فیزیکی کارت‌های بانکی در موبایل‌های هوشمند است؛ در آینده نزدیکی اجرایی و عملیاتی خواهد شد.

 

***بانکداری موبایلی، به مثابه راه رفتن بر لبه تیغ!

نیما نامداری معاون طرح و توسعه و نوآوری شرکت ارتباط فردا نیز با تاکید بر افزایش ضریب نفوذ موبایل در زندگی شخصی افراد، به تشریح اهمیت توجه به اقتصاد موبایل پرداخت و گفت: به هرحال موبایل در حال حاضر نزدیک‌ترین جلوه تکنولوژی در زندگی شخصی انسان است، امروزه اغلب افراد صبح وقتی از خواب بیدار می‌شوند ابتدا موبایل خود را چک می‌کنند و شب، به عنوان آخرین فعالیت پیش از خواب، دوباره موبایل خود را چک می‌کنند حتی بسیاری از ما با موبایل به رختخواب می‌رویم و به‌طور طبیعی هیچ چیزی به اندازه موبایل در زندگی شخصی آدم‌ها وارد نشده است و از این جهت بانک‌ها اگر بتوانند روی موبایل حضور داشته باشند نزدیک‌ترین و کلیدی‌ترین کانال دسترسی به مشتری بوده و به همین دليل، ساده‌ترین روش تعامل با مشتری نیز هست.

نامداری تاکید كرد: نکته دیگر این است که هیچ کانال دیگری از جمله شعبه، ATM و حتی نسخه‌های وب و سایر محصولات بانکداری غنای اطلاعاتی موبایل را ندارند، زيرا افراد از لوکیشن گرفته تا پیام‌های شخصی خود را در گوشی‌های همراه‌شان ذخیره دارند که این موید عادت‌ها و رفتارهای کاربری‌شان نیز هست، بنابراین بیشترین حجم داده در مورد کاربر در موبایل او است و به همین دلیل بهترین مکان برای شخصی‌سازی سرویس‌ها و ارايه سرویس‌های مناسب‌سازی شده خاص یک کاربر به‌طور کاملا منحصر به فرد، موبایل است؛ از این جهت خیلی طبیعی و بدیهی است که روی بانکداری موبایل سرمایه‌گذاری شود.

معاون طرح و توسعه شرکت ارتباط فردا در ادامه افزود: نکته بسیار مهم دیگر این است که در موضوع ارايه خدمات خصوصا مالی و بانکی بر بستر موبایل، در عین حال یک چالش هم وجود دارد، یعنی دقیقا به دلایل ذکرشده، یک نقطه تهدیدی ایجاد می‌شود که موضوع حفظ حریم شخصی و بحث محرمانگی است؛ بنابراین به همین دلیل حضور مستمر در زندگی شخصی افراد و غنای اطلاعاتی، موبایل، بسیار مستعد تخلف و سوءاستفاده و از بین رفتن محرمانگی اطلاعات نیز هست و بزرگ‌ترین ریسک آن نیز همین است. بحث محرمانگی اطلاعات در موضوع بانکداری خرد اهمیت ویژه‌ای دارد و این دو روی یک سکه است؛ یعنی دقیقا نقطه قوت این ابزار، می‌تواند زمینه تهدید و ضعف هم باشد.

 

اپراتورها در بانکداری موبایلی نقش قابل توجهی ندارند

این کارشناس ارشد صنعت پرداخت در ادامه به موضوع چالش بین رگولاتور و اپراتورهای تلفن همراه در حوزه اقتصاد موبایل پرداخته و ضمن کم تاثیر بودن نقش اپراتورها در بحث بانکداری موبایل تاکید کرد: به نظر من اپراتورها در جایگاه اپراتور بودن‌شان، نقش چندانی در بانکداری موبایل و پرداخت الکترونیکی ندارند. اپراتورها یک زیرساخت برای تبادل داده و صدا فراهم می‌کنند که انواع کاربری‌ها از این زیرساخت برای تبادل داده و یا صدا استفاده می‌کنند، مثلا کسی که آزادراه و اتوبان می‌سازد ضرورتا در ایجاد یک شرکت باربری مزیتی ندارد.

 

عامل ناکارآمدی کیف پول الکترونیکي، مدل اقتصادی است

این فعال صنعت پرداخت در ادامه به موضوع اهمیت کیف پول الکترونیکي در بحث اقتصاد موبایل پرداخته و ضمن تشریح دلایل عدم شکل‌گیری مناسب این سرویس، آن را ناشی از مسايل دیگری غیر از عدم تفاهم با اپراتورها دانست.

نامداری تصریح كرد: علت شکل نگرفتن کیف پول موبایل در ایران نداشتن یک بیزینس‌مدل منطقی در این بخش است. در حال حاضر بزرگ‌ترین ابزار پرداخت در ایران کارت است، مدل کارمزدی کارت هم شکل گرفته و این کارمزد در اغلب انواع تراکنش‌ها بر عهده بانک‌ها است، به همین دلیل وقتی کارت وجود دارد، کیف پول توجیه اقتصادی ندارد.

وی می‌گوید: البته نمی‌توان مدعی شد که اپراتورها هیچ نقشی در این حوزه ندارند، اما نقش اپراتور چندان کلیدی و مهم نیست. قاعدتا اگر اپراتور وارد بیزینس کیف پول شود، به دلیل دسترسی به افراد و نه لزوما به دلیل زیرساختی که فراهم کرده، کارش راحت‌تر خواهد بود. باید توجه کرد که در دنیا نیز، هیچ‌کدام از کیف پول‌های بزرگ، از جمله PAY PAL ، APPLE PAY و یا دیگر موارد، توسط اپراتورها و بازیگران تلکام شکل نگرفته است.

معاون توسعه و نوآوری شرکت ارتباط فردا در ادامه گفت: البته در بعضی کشورهای در حال توسعه بیشتر در آفریقا و آسیای جنوب‌شرقی که مشکل دسترسی به بانک‌ها مطرح است، اپراتورها این امکان را ایجاد کرده‌اند که روی سیم‌کارت قابلیت‌هایی باشد که دسترسی به سرویس‌های بانکی را راحت‌تر کند که به دلیل نبود ابزار پرداخت مناسب در این مناطق است، اما در کشورهایی که نفوذ بانکداری و شرکت‌های پرداخت و خدمات مالی بالا است و مردم به اغلب این سرویس‌ها دسترسی دارند اپراتورها مزیتی خلق نمی‌کنند.

نامداری تصریح كرد: مهم‌ترین مساله کیف پول، مدل درآمدی است و مهم‌ترین بحث در این حوزه موضوع نظام کارمزد است، وقتی کارمزد سرویس‌های پرداخت الکترونیکی با کارت عمدتا بر عهده بانک‌ها است، به‌طور طبیعی مردم علاقه‌ای به دادن کارمزد برای استفاده از کیف پول الکترونیکی ندارند.

 

رمز پویا عامل رشد کیف پول

این کارشناس صنعت پرداخت به تاثیر اجباری شدن رمزهای پویا در تراکنش‌های اینترنتی بر رونق کیف پول‌های الکترونیکي اشاره كرد و افزود: به نظر می‌رسد موضوع اجباری شدن رمزهای یک‌بار مصرف به رشد کیف پول‌ها کمک خواهد کرد، چون اگرچه همچنان موضوع کارمزد مطرح است اما بسیاری از مردم با هر بار تولید و استفاده از رمز یک‌بار مصرف دشواری‌هایی دارند و این کار به لحاظ تجربه کاربری با سختی همراه است و به همین دلیل برای کیف پول برتری ایجاد می‌کند.

وی در ادامه به نقش بانک مرکزی در تبیین قوانین و سیاست‌های مرتبط با کیف پول الکترونیکي پرداخته و اشاره کرد: اتفاقا غیر از بحث کارمزد موضوع دیگری که کیف پول را غیراقتصادی کرده ضوابط رگولاتوری است، یعنی طبق ضوابطی که بانک مرکزی رسمی یا غیررسمی اعلام کرده، محدودیت‌های جدی برای زیرساخت کیف پول در بانک‌ها پیش‌بینی شده که به شدت باعث ایجاد دشواری‌هایی برای این مساله شده و تا اندازه‌ای انگیزه‌های سرمایه‌گذاری جدی در این بخش کاهش یافته است؛ به عنوان مثال بانک مرکزی اصرار دارد به منابع و پولی که در کیف پول‌ها جمع شده و به حساب متصل این کیف پول در بانک، سود تعلق نگیرد و این منطقی نیست. وقتی حداقل سود بانکی 10 درصد است چرا باید سود متعلق به پولی که در کیف‌های پول جمع شده برای شرکتی که آن را مدیریت می‌کند صفر باشد، دست‌کم باید به میزان حداقل نرخ تورم باشد که توجیه اقتصادی داشته باشد.

نامداری در ادامه به مدل‌های اقتصاد پرداخت موبایلی در سایر کشورها اشاره کرده و گفت: کیف پول در سایر مدل‌های پرداخت در دنیا جایگاه ویژه‌ای دارد و بسیار رایج است، نخست از این منظر که در بسیاری از کشورها به دلیل اینکه کمک می‌کند شما تجربه کاربری بهتری داشته باشید، فراگیری موفقی را تجربه کرده؛ به عنوان مثال در آمریکا، اروپا و کره‌جنوبی شما  قادر هستید با گوشی خود خرید انجام بدهید و فرایندهای پرداخت با کیف پول به لحاظ UX بسیار ساده‌تر است. همچنین در برخی کشورها از جمله عمدتا در چین و تا حدی هند، کیف پول به این دلیل رونق یافته که روی کیف پول سود پرداخت می‌شود، مثلALI PAY  که دقیقا با آن مشابه یک حساب بانکی برخورد می‌شود.

وی تاکید كرد: ما در ایران تاکنون هیچ یک از این مزیت‌ها را نداشتیم به همین دلیل معتقدم با آمدن رمز یک‌بار مصرف یک مزیت نسبی در UX ایجاد می‌شود و این احتمالا باعث خواهد شد کیف پول‌ها تا حدی رونق پیدا کنند.

این کارشناس ارشد صنعت پرداخت گفت: البته تلقی خود من درباره کیف پول این است که این کسب‌وکاری است که در اندازه یک کشور، چندان توجیه رشد ندارد، تعداد کاربرانی که کیف پول دارند باید بالا باشد تا بتوان به سرمایه‌گذاری و سودآوری آن خوش‌بین بود؛ به عنوان مثال در کشوری مثل ایران که تخمین زده می‌شود در حدود 50 میلیون نفر حساب و کارت بانکی داشته و خدمات پرداخت انجام می‌دهند و در حدود نیمی از این افراد چندان اهل تکنولوژی‌های مالی نیستند، با تخمین حدود 20 تا 25 میلیون نفر کاربر بالقوه، اگر حتی همه را در یک سرویس کیف پول متمرکز  تصور کنید، تعداد قابل توجهی برای سرمایه‌گذاری بزرگ در این بخش محسوب نمی‌شوند. برای همین کسب‌و‌کاری مثل PAYPAL وقتی رشد می‌کند که از بازار حتی بیش از 300 میلیون نفری آمریکا خارج می‌شود یا آنهایی شکل می‌گیرند که در بازار جمعیت یک میلیارد و 200 میلیون نفری در چین فعالیت می‌کنند و این نکته بسیار مهمی است و من فکر می‌کنم اندازه بازار ایران برای این سرمایه‌گذاری بسیار کوچک است.

معاون شرکت ارتباط فردا در پاسخ به این پرسش که در ایران اقتصاد موبایل و بانکداری موبایلی چقدر جدی است و چه سهمی در اقتصاد کشور دارد، گفت: اقتصاد موبایل به معنای کسب‌و‌کارهایی که اساس رشدشان بر موبایل است، در کشور وجود دارند، اما هنوز اندک هستند؛ به عنوان مثال کسب‌و‌کارهایی نظیر آپ یا آنهایی که در حوزه USSD کار می‌کنند، بالاخره چه دوست داشته باشیم چه نه، USSD بخشی از اقتصاد موبایلی است یا اپلیکیشن‌های نظیر فیلیمو یا کافه بازار یا دیوار که در بستر موبایل در حوزه‌های مختلف فعالیت می‌کنند. البته که سهم‌شان از اقتصاد ملی اندک است، به هرحال وقتی سهم کل ICT از تولید ناخالص داخلی چیزی در حدود 2.8 درصد است بخش موبایل سهم زیادی نخواهد داشت.

 

بانکداری موبایلی اولویت اصلی در نظام بانکی نیست

نامداری معتقد است: در خصوص بانکداری موبایل که به نظرم باید به عنوان یک کانال در بانکداری خرد آن را در نظر گرفت، باید اذعان کرد که این کانال در سال‌های اخیر رشد خیلی خوبی داشته ولی به یک دلیل غیرفنی هنوز کانال اصلی نیست، زيرا مدل بانکداری در ایران، به اصطلاح برای جذب منابع است. بانک‌ها در ایران برای جمع‌آوری منابع و نقدینگی از سطح جامعه تاسیس می‌شوند تا این منابع را صرف سرمایه‌گذاری در دیگر حوزه‌ها کنند بنابراین رشد بانک‌ها وابسته به میزان منابعی است که جذب می‌کنند. برای همین تلاش می‌کنند منابع را با نرخ پایین‌تری جذب کنند، بنابراین وقتی کارکرد اصلی بانک جذب منابع ارزان‌قیمت است کانالی در بانکداری ترجیح پیدا می‌کند که جذب منابع بیشتر و ارزان‌تری داشته باشد و کانال‌های الکترونیکی به استثنای POS هنوز برای جذب منابع در بانک‌ها جذاب نیستند.

وی افزود:کماکان بیشتر جذب منابع توسط شعب اتفاق می‌افتد یعنی عموما بانک‌ها توسط شعبه از طریق دادن سود و تسهیلات، مشتری جدید جذب می‌کنند، اما کانال‌های الکترونیکي به نگهداشت مشتری کمک می‌‌کنند؛ از این جهت بانکداری موبایل به عنوان بخشی از بانکداری دیجیتالي در ایران در اولویت توجه بانکداران نیست ولی در سایر کشورهای دنیا که نرخ تورم تک‌رقمی است، جذب منابع موضوع اصلی رقابت نیست و همه موسسات مالی و بانک‌ها در یک فضا و با نرخ سود کمابیش مشابه فعالیت می‌کنند و اصل رقابت در نگهداشت مشتری با هزینه کمتر است. بنابراین بانکداری دیجیتالي که به نگهداشت مشتری با هزینه کمتر کمک می‌کند در آن کشورها اهمیت بیشتری دارد، خلاصه اینکه بانکداری دیجیتالي در ایران اولویت پایین‌تری دارد و همین تفاوت باعث شده که بانکداری موبایل در ایران هم اگرچه از نظر رضایت مشتریان و پرستیژ بانک مهم است اما به هرحال حیات و ممات بانک به آن گره نخورده است.

 

حفظ محرمانگی و انتقال پول دو ترند پیش رو در اقتصاد موبایلی

این فعال صنعت پرداخت الکترونیک در خصوص روندهای اقتصاد موبایل در سال پیش رو معتقد است: همچنان محرمانگی و امنیت به عنوان مهم‌ترین دغدغه مطرح است به‌خصوص در یکی دوسال اخیر با مسايلی که در خصوص نشت اطلاعاتی در بسیاری از اپلیکیشن‌های مالی اتفاق افتاد نگرانی عموم نسبت به محرمانگی اطلاعات‌شان و حفظ دسترسی کنترل شده به اطلاعات‌شان بالا رفته و به همین دلیل این یک دغدغه مهم است.

وی افزود: همچنین یک موضوع مهم‌تر از منظر فین‌تک، بحث انتقال پول (Money transfer) در بستر موبایل است، چه در قالب کیف پول یا کریپتوکارنسی‌ها یا هر شکل دیگر و به نظرم کارکرد انتقال پول در بستر موبایل در صنعت مالی ترند است و به روش‌های متنوعی می‌تواند شکل بگیرد و این روش‌ها سال به سال بالغ‌تر می‌شوند، به‌خصوص در حوزه‌های بین‌المللی که بهترین و رایج‌ترین روش انتقال ارزی خرد در دنیا از طریق کیف پول‌های الکترونیکي موبایلی است و این روند به این دلیل که کریپتوکارنسی‌ها در صنایع مالی به تسهیل این امر و زیرساخت تسویه بین‌المللی خیلی کمک کردند، یکی از فرایندهای مهم و بسیار موثر خواهد بود.