اقتصاد موبایل، اقتصاد سوسیال دموکراسی است

وقتی تونی بلر (Tony Blair) پس از انتخابات 1997 به عنوان رهبر حزب کارگر، توانست به 18 سال حکومت محافظه‌کاران در بریتانیا خاتمه دهد، خوش‌بین‌ترین طرفداران سوسیال دموکراسی در اروپا هم فکر نمی‌کردند که یکی از تاثیرگذارترین کشورهای اروپای غربی، تحت رهبری یک سوسیال دموکرات راه سومی قرار گیرد.

ایده اصلی سوسیال دموکراسی که بنیان‌گذار آن ادوارد برنشتاین (Eduard Bernstein) است، بر پایه اصلاح سوسیالیسم سنتی و فاصله گرفتن از نوع مارکسیستی و دولتی آن شکل گرفت. در اندیشه برنشتاین، اصلاحات تدریجی و دموکراتیک منجر به بهبود وضع طبقه پرولتاریا می‌شود و این بهبود نه از راه یک تنازع بلکه از راه برقراری یک تعامل بین طبقات اتفاق می‌افتد. حال که سه دهه از فروپاشی شوروی (به این مثال بازخواهیم گشت) می‌گذرد، کمتر کسی شاید در این تشکیک و تردید باشد که اقتصاد متمرکز و دولتی برآمده از انقلاب بولشویک‌ها، کارآمدی خود را از دست داده و عملا بعد از تجزیه به جماهیر پانزده‌گانه، در چشمان جهانیان آشکار شد که در پس آن هیمنه، چیزی بیشتر از پیشرفت‌های نظامی و فضایی، آن هم در جمهوری روسیه نیست و در واقع سایر جماهیر بی‌بهره از توسعه و ترقی اقتصادی تنها مهر شوروی را بر پیشانی داشتند.

   این طور به نظر می‌رسید که تئوریسین‌هایی که پایان تاریخ را در فراگیر شدن عدالت اجتماعی (social justice) می‌دیدند، در آن مقطع زمانی تصور نمی‌کردند که تحقق چنین عدالتی با ابزار و فناوری‌های آن روز ممکن نیست. اگر بخواهیم در باب محتوای کلمه عدالت بحث کنیم، خود قصه مطولی خواهد بود ولی همین بس که عدالت را در امکان دسترسی برابر به فرصت‌ها تعریف کرده، بدانیم که عدالت در ذات خود دست نیافتنی و یک آرمان است تا مقصد.

بعد از انقلاب دیجیتال در اوایل قرن بیست و یکم، به طرز عجیبی بسترهای توسعه عدالت اجتماعی اتفاقا از دل نظام‌های سرمایه‌داری غرب به وجود آمدند. پدید آمدن اینترنت و موبایل نمونه بارزی از این بسترها هستند. ابزار موبایل تجمیع‌کننده خدمات ارتباطی، پردازشی و نرم‌افزاری است و در واقع یک سکو (platform) برای دریافت و ارايه خدمت است. به عنوان مثال، اگر خدمت آموزش (education service) تا دیروز در اختیار طبقه خاصی از جامعه بود، با ابزار موبایل، مردم عادی و حتی کم برخوردار در هر جغرافیایی، قادر به دریافت خدمت آموزش در ارزان‌ترین نوع خود هستند. اگر دانشگاه رفتن مخصوص به طبقه‌ای خاص بود امروز امکان e-learning برای همگان فراهم است. مثالی دیگر: اگر یک کسب‌و‌کار مثلا شیرینی‌فروشی تا دیروز فقط می‌توانست با صرف هزینه فراوان، مغازه‌ای برای فروش تولیداتش داشته باشد، امروز بر بستر اینترنت و در چارچوب اقتصاد موبایلی، این امکان برای عموم وجود دارد که بتوانند محصولات خود را به مشتری عرضه کنند. حتی در طرف تقاضا نیز فضا عادلانه‌تر شده است. مردم می‌توانند به طیف گسترده‌ای از خدمات دسترسی داشته باشند و با مقایسه کیفیت و هزینه، خدمات، کالا و محصولاتی ارزان‌تر و باکیفیت‌تر را تهیه کنند. یا به عنوان مثال امروزه هر تلفن موبایل در دست مردم تبدیل به یک رسانه شده است و از این رو، حلقه بازخورد سریع‌تر بسته شده و صدای مردم بی‌واسطه به گوش حکمرانان می‌رسد که این امر خود، رسیدن به عدالت اجتماعی را تسهیل و تسریع می‌کند. فناوری‌های نوظهور یک سطح از خدمت را برای عموم اقشار جامعه فراهم کرده است که بتوانند با هزینه کم به زیرساخت‌هایی برخط (online) و ارزان دسترسی داشته باشند و کاربردهایی مانند تاکسی‌های اینترنتی، فروشگاه‌های آنلاین، شبکه‌های اجتماعی و ... دسترس‌پذیری به فرصت‌ها را برای مردم افزایش دهند که این امر نشان از تحقق بخشی از آرمان عدالت اجتماعی دارد. این اپلیکیشن‌ها خود بر زیرساخت‌های اینترنت، بانکداری و پرداخت باز، فناوری‌های متن‌باز توسعه نرم‌افزار استوار است که جملگی محصول دهه‌های اخیر هستند.

در انتها این‌طور می‌توان نتیجه‌گیری کرد که فناوری‌های نوظهور مانند اینترنت، موبایل و زنجیره بلوک (block chain)، با افزایش توزیع مهارت‌ها، توانمندی‌ها، فرصت‌ها، بسترها و امکانات، زمینه‌ساز توسعه سوسیال دموکراسی هستند که در ذات خود، سوسیالیسم اخلاقی، تدریج‌گرایی، اقتصاد ترکیبی، تکثرگرایی و توزیع‌شدگی را دارد. سوسیال دموکرات‌ها معتقد بودند که راه رسیدن از اقتصاد سرمایه‌داری به اقتصاد سوسیالیستی، یک گذار طولانی و تدریجی است، غافل از آنکه انقلاب دیجیتال، میانبر این مسیر خواهد بود. بنابراين، جالب است که برقراری عدالت اجتماعی به معنای توزیع برابر فرصت، هرچند در گذشته کاری سخت و بعید به نظر می‌رسید، اما اکنون از مسیر توسعه فناوری و مبتنی بر اقتصاد دیجیتال و ابزار موبایل، در حال شکل‌گیری است و حال اگر از این منظر به دنیا بنگریم، شاید امید آن باشد که دوباره پایان تاریخ را در عدالت اجتماعی ببینیم، هرچند این بار به صورت سوسیال دموکراسی فناورانه!

سال خوبی نبود

«عصر ارتباط» و یک گرم طلا

دیدگاه‌ها

    ارسال دیدگاه