کاسبی از تحریم با فروش اپ‌های رایگان ایرانی؟

به دنبال تشدید تحریم‌های آمریکا بر ایران، امکان عرضه اپلیکیشن‌های بانکی و سایر اپلیکیشن‌های داخلی برای سیستم‌عامل iOS با مشکل جدی مواجه شده است. این اپ‌ها از بستر فروشگاه اپل حذف شده‌اند و بانک‌ها نیز عموما این اپ را از طریق ‌سایت خود به شکل مستقیم ارایه نمی‌دهند.

در این میان اما برخی از ارایه‌دهندگان ایرانی اپلیکیشن‌های اپل فرصت را مغتنم شمرده و با تعیین کردن حق عضویت‌ 150 هزار تومانی و بیشتر اقدام به فروش اشتراک سالانه کردند. به این ترتیب كاربران iOS  به شرط تهیه حق اشتراک قادر خواهند بود از اپلیکيشن‌های رایگاني مثل اپ‌های بانکی که توسعه‌دهنده آنها کار طراحی را به رایگان انجام داده،‌ استفاده كنند.

درواقع این عرضه‌کنندگان اپلیکیشن‌های داخلی برای گوشی‌های اپل به نوعی تبدیل به کاسبان تحریم شده‌اند که با سوء‌استفاده از فرصت ایجاد شده به واسطه تحریم‌ها، هزینه‌های سنگین از کاربران ایرانی درخواست می‌کنند.

در طرف مقابل اما این فروشگاه‌ها هم دلایلی را برای دریافت هزینه عنوان می‌کنند و با این بهانه که خرید لایسنس از اپل هزینه‌بر است اقدامات خود را توجیه می‌کنند. این در حالی‌است که خرید لایسنس اپل به هیچ وجه قابل قیاس با هزینه‌های سرسام‌آوری که عرضه‌کنندگان ایرانی اپ‌های iOS درخواست می‌کنند، نیست.

در این گزارش سعی می‌کنیم تا با موشکافی آنچه که پس از تحریم‌ها و حذف اپلیکیشن‌های ایرانی بر اپ‌استور گذشته وضعیت نامناسب به وجود آمده برای کاربران اپل در کشور را پیش‌روی‌تان به تصویر بکشیم.

 

فراز و فرود کاربران و اپ‌نویسان ایرانی در تقابل با اپل

از سال‌ها پیش کاربران ایرانی گوشی‌های اپل با محدودیت‌هایی که این کمپانی برای آنها قرار داده بود خو گرفته بودند؛ راهکار آنها برای دور زدن محدودیت‌های اپل ساخت اکانت‌های جعلی و معرفی خود به عنوان کاربر خارجی بود.

اپ‌نویسان ایرانی هم با کمک واسطه‌هایی که در خارج از کشور بودند اپ‌های خود را بر بستر اپ‌استور عرضه می‌کردند. با شدت گرفتن تحریم‌ها به‌خصوص در حوزه ارتباطات اپل به یکباره اپ‌های ایرانی شناخته شده مثل دیجی‌کالا و اپ‌های بانکی را حذف کرد؛ درواقع اپل در گام اول هر اپلیکیشن ایرانی را که پرداخت درون برنامه‌ای ارایه می‌داد از بستر خود حذف کرد.

 

راهکار ارایه‌دهندگان داخلی اپ‌های iOS برای مقابله با اپل

با حذف شدن اپلیکیشن‌های ایرانی، ارایه‌دهندگان این اپلیکیشن‌ها سعی کردند اپ‌های خود را به عنوان یک اپلیکیشن سازمانی ارایه دهند.

 درواقع این سبک اپ‌ها از آنجا که ماهیتا برای تعداد محدودی از افراد (مثلا یک سازمان خاص و نه عموم مردم) قابل ارایه بود اپل آنها را محدود نمی‌کرد.

به بیان دیگر توسعه‌دهندگان اپلیکیشن‌های iOS در ایران، اپ‌های موجود خود را در قالب یک کمپانی که در عمل وجود خارجی نداشت ثبت می‌کردند و تمام اپلیکیشن‌های خود را با استفاده از لایسنسی که از اپل خریداری کرده‌اند ارایه می‌دادند، به این ترتیب ارایه‌دهندگان داخلی اپلیکیشن‌های  iOS مدعی می‌شدند که صرفا کارکنان آنها به این اپلیکیشن دسترسی دارند.

با افزایش قابل ملاحظه دانلود این اپ‌ها از یک طرف و ریپورت شدن موضوع توسط برخی کاربران، در نهایت اپل ‌پی به موضوع برده و شروع به مسدود کردن صفحات ایجاد شده توسط اپ‌نویسان ایرانی کرد.

در این شرایط اپلیکیشن‌های دارای پرداخت درون برنامه‌ای که امکان ارایه در قالب وب اپلیکيشن داشتند به سمت ارایه بر بستر وب حرکت کردند و اپ‌هایی که پرداخت درون برنامه‌ای نداشتند اما به دلیل آنکه توسعه‌دهندگان آنها رابط و واسطه‌ای در خارج از کشور نداشتند بر بستر «سیبچه»، «سیب اپ»و «اناردونی» اپ خود را عرضه کردند.

 

دریافت هزینه‌های سنگین برای دانلود اپ‌های رایگان

«سیب اپ» که یکی از ارایه‌دهندگان اصلی اپلیکیشن به کاربران ایرانی است و بسیاری از اپلیکیشن‌های کاربردی مثل اپلیکیشن‌های بانکی بر بستر آن ارایه می‌شود به تازگی حق اشتراک 150 هزار تومانی برای ارایه خدمات خود از کاربران ایرانی درخواست می‌کند.

از سوی دیگر «سیبچه» دیگر ارایه‌دهنده اپ‌های داخلی iOS نیز مبلغ 130 هزار تومان برای فروش اشتراک یک ساله خود از کاربران ایرانی طلب می‌کند.

بقیه ارایه‌دهندگان اپ‌های داخلی اپل هم وضعیت بهتری ندارند و هزینه‌های زیادی بابت ارایه امکان دانلود اپ از کاربران طلب می‌کنند.

در چنین شرایطی بسیاری از کاربران iOSامیدوار بودند که بتوانند لااقل اپلیکیشن‌های بانکی مورد نیاز خود را از روی سایت‌های رسمی بانک‌ها دانلود کنند. با این وجود اما بانک‌ها چندان تمایلی به خرید لایسنس تجاری اپل و ارایه اپ‌های خود به کاربران داخلی که از گوشی‌های اپل استفاده می‌کنند، نداشتند.

در نتیجه این کش و قوس‌ها، کاربران ایرانی برای استفاده از اپ‌های داخلی ناچار به استفاده از خدمات یکی از ارایه‌دهندگان ایرانی اپ مثل سیبچه، سیب اپ و یا اناردونی هستند و البته برای استفاده از خدمات آن نیز چاره‌ای به جز پرداخت حق اشتراک گران‌قیمت تعیین‌شده وجود ندارد.

این در حالی است که اپ‌های ایرانی ارایه شده توسط بانک‌ها به صورت رایگان است و توسعه‌دهندگان هیچ هزینه‌ای بابت ساخت آنها دریافت نمی‌کنند و هزینه‌ای که بابت لایسنس نیز توسط ارایه‌دهندگان پرداخت می‌شود آنقدر زیاد نیست که لازم باشد چنین هزینه سنگینی از کاربران ایرانی اخذ شود.

باتوجه به مجموع شرایط فعلی می‌توان مدعی شد که مارکت‌های iOSایرانی به نوعی در حال کاسبی کردن از كنار تحریم هستند و بابت ارایه خدماتی که در صورت نبودن تحریم‌ها می‌بایست رایگان به کاربران ایرانی ارايه شود از آنها پول دریافت می‌کنند.

 

صحبت‌های مدیرعامل سیبچه

برای آنکه یکطرفه به قاضی نرفته باشیم بد نیست نگاهی به صحبت‌های سجاد خدایی مدیرعامل سیبچه داشته باشیم.

وی در مصاحبه‌ای که اخیرا داشته، اعلام کرده؛ برای دور زدن تحریم‌ها از اوایل سال ۹۷ تحقیقات‌شان را برای به کارگیری روش جدیدی که به آن «ادهاکad-hoc » نصب برنامه از راه دور می‌گویند آغاز کرده است و می‌افزاید: برای این کار باید از همان روش مجوزهای سازمانی استفاده می‌کردیم، با این تفاوت که در گذشته هر تعداد کاربر می‌توانست بر بستر آن مجوز سازمانی فعالیت کند، اما در روش ادهاک هر مجوز توسعه‌دهنده‌ای تنها اجازه نصب برنامه روی ۱۰۰ دیوایس را می‌دهد. محدودیت دیگر این است که دیوایس‌ها قابل جابه‌جایی نیستند. یعنی اگر کاربر از تمدید شارژ اکانت خود صرف‌نظر کند، تا زمان قرارداد یک ساله بعدی آن جای خالی که هزینه‌اش از قبل پرداخت شده باقی می‌ماند. دلیل اینکه ما به کاربران خود اکانت می‌فروشیم به همین دلیل است.

خدایی اضافه می‌کند: ما به ازای هر ۱۰۰ دیوایسی که ثبت می‌کنیم به اپل هزینه داده‌ایم. ۱۰۰ تا ۱۳۰ دلار هزینه مستقیم برای هر مجوز توسعه‌دهنده ۱۰۰ نفره اما به دلیل اینکه ما نمی‌توانیم این پول را به راحتی جابه‌جا کنیم، مبالغی نیز صرف تبدیل پول و جابه‌جایی آن می‌شود. در اين راستا عملا برای هر اکانت ۲۰۰ دلار هزینه می‌شد که سهم هر کاربر دو دلار بود. به همین دلیل اکانت ماهانه به قیمت ۳۰ هزار تومان ارايه می‌شد. درآمد ما از فروش اکانت نبود، درآمد ما از شارژ اکانت توسط کاربر بود که معمولا در سال یک یا نهایت دو بار اتفاق می‌افتاد که برای ما اصلا توجیه اقتصادی نداشت.

 

مقایسه وضعیت ارایه اپ‌های اندرویدی با اپ‌های iOS

نگاهی به وضعیت کاربران ایرانی اندروید اما مشخص می‌کند که این کاربران وضعیت بسیار مناسب‌تری برای دریافت اپلیکیشن‌های مختلف داخلی دارند.

در حال حاضر امکان دانلود تمام اپ‌های بانکی برای سیستم‌عامل اندروید از طریق درگاه‌های رسمی بانک‌ها و مارکت‌های داخلی و خارجی اندرویدی وجود دارد.

همچنین مارکت‌های اندرویدی داخلی و خارجی به صورت همزمان در حال ارایه طیف گسترده‌ای از اپلیکیشن‌های داخلی و خارجی هستند که این امر باعث شده هم سود مناسبی برای مارکت‌های اندرویدی داخلی ایجاد شود و هم توسعه‌دهندگان اپلیکیشن فرصتی برای کسب درآمد از اپلیکیشن‌های خود داشته باشند.

شرایط برای کاربران اپل اما به شکل متفاوتی رقم خورده و امروز دانلود کاربردی‌ترین اپلیکیشن‌های داخلی برای کاربران ایرانی به یک چالش جدی تبدیل شده است.

 از سوی دیگر توسعه‌دهندگان اپلیکيشن در داخل کشور نیز ترجیح می‌دهند به جای کار کردن و ساختن اپلیکیشن برای سیستم‌عامل iOSتمرکز و وقت خود را روي تولید اپلیکیشن بر بستر اندروید بگذارند.

نگاهی به بازار اپلیکیشن در ایران از یک سو و کم شدن تمایل کاربران ایرانی برای خرید گوشی‌های اپل سبب شده که چشم‌انداز فروش گوشی‌های اپل در داخل کشور تیره و تار به چشم بیاید و هیچ بعید نیست که در آینده‌ای نه چندان دور اپل با کاهش قابل ملاحظه کاربرانش در سراسر ایران مواجه شود.