کیف پول در ایستگاه پایانی

برخلاف بسیاری از تصورات که پنداشته می‌شود ما در فناوری‌های نوین مانند سایر صنایع با دنیا فاصله داریم، این گونه نیست. شاید در استفاده از سرویس‌ها، فاصله ما با دنیا به اندازه سرویس‌های فناوری اطلاعات، کم نیست. توسعه زیرساخت‌های ارتباطی در دو دهه اخیر، به همراه تحول زیادی که در حوزه نرم‌افزار، سخت‌افزار و ارتباطات رخ داده است، باعث شده تا ضریب نفوذ اینترنت در بین ایرانیان به سرعت افزایش پیدا کند. مردم اکنون بسیاری از فرایندهای اجتماعی را بر بسترهای سایبری انجام می‌دهند. این خدمات سایبری، آن چنان در زندگی مردم تنیده شده است که منجر به تغییر عادات سنتی مردم و حتی مدل‌های بیزنسی بسیاری از کسب و کارها شده است. به عنوان مثال، رستوران‌ها تا چند سال قبل، عمده تمرکزشان را بر مشتریان حضوری داشته و در نهایت می‌توانستند به مشتریانی که از لحاظ فیزیکی، پیرامون خود بودند، سرویس دهند. اما امروز با قرار گرفتن در market-place‌ها، ضمن آن که مشتری در یک پاساژ الکترونیک، امکان تنوع، مقایسه، نظرسنجی و غیره را دارد، رستوران‌ها هم می‌توانند با هزینه کم، توسعه بازار داشته باشند.

لذا شاهد آن بودیم که تجارت الکترونیک و کسب و کارهای مبتنی بر اینترنت رشد زیادی داشته و برای مشتریان، عادی شده است که در طول روز، سرویس‌های حمل و نقل، تهیه غذا، خرید سایر کالا و خدمات را به صورت غیر فیزیکی انجام دهند. طبیعتا مهم‌ترین حلقه از این فرایند، انجام عملیات پرداخت الکترونیک از طریق درگاه‌های غیرحضوری پرداخت است. نکته مهم آن است که در سال‌های اخیر، شبکه شاپرک به عنوان تنها ابزار پرداخت‌های غیرحضوری نقش ایفا کرده است و مشتریان به استفاده از درگاه‌های پرداخت موبایلی عادت کرده‌اند. تعداد تراکنش‌های شاپرک با رشد فزاینده 30 درصد در سال، به بیش از بیست و یک میلیارد تراکنش رسیده که حدود ده درصد آن مربوط به پرداخت‌های غیرحضوری است. سوال اینجاست که چرا این حجم از تراکنش‌ها به‌صورت آنلاین در شاپرک انجام می‌شود؟ تعداد تراکنش‌ها و ابزارهای پرداخت در ایران تناسبی با اقتصاد کشور ندارد و دلیل آن عدم توسعه ابزارهای آفلاین مانند کیف پول الکترونیکی است.

گزارش‌های منتشر شده نشان می‌دهد که 85 درصد از تراکنش‌های اینترنتی و 98 درصد از تراکنش‌های موبایلی، مبالغ کمتر از 50 هزار تومان دارند. انجام این تراکنش‌ها در شبکه آنلاین با هزینه‌های کارمزدی و زیرساختی زیاد به هیچ‌وجه توجیه‌پذیر نیست، در سال‌های اخیر بانک مرکزی با طرح‌های سپاس و کیپا و همچنین پرداخت‌بان سعی کرده در حوزه رگولاتوری کیف پول قدمی بردارد ولی تعلل از سوی این نهاد موجب شده تا همچنان کیف پول جدی در کشور شکل نگیرد و پرداخت‌های خرد هزینه زیادی را به سیستم بانکی تحمیل کند.

معاون سابق فناوری‌های بانک مرکزی اعلام کرده بود دست بانک‌ها برای توسعه کیف پول باز است و به شرط رعایت خطوط قرمز بانک مرکزی، توسعه کیف پول الکترونیکی منعی ندارد. ولی این واقعیت وجود دارد که تا وقتی که هزینه پرداخت‌های شاپرکی برای مصرف‌کنندگان رایگان است، استفاده از کیف پول برای مشتریان ضرورت چندانی ندارد. ظهور فناوری‌های جدید من جمله QR code تحول شگرفی در پرداخت‌های خرد ایجاد کرده و عملا نیاز به دستگاه‌های کارت‌خوان با هزینه زیاد، از بین خواهد رفت. در این شرایط، نزدیک‌ترین آینده‌ای که برای پرداخت‌های خرد باید متصور باشیم، شرایطی است که در کشورهای شرق آسیا حاکم است که پرداخت مبتنی بر QR بسیار فراگیر شده است.

همچنین هفته قبل شاهد رونمایی از یک کیف پول مبتنی بر QR کد به‌صورت مشترک توسط یک بانک و یک شرکت پرداخت بودیم. مسیری که این کیف پول باز می‌کند آغازگر تحولی در صنعت پرداخت است. هزینه‌های سنگین نگهداری شبکه کارت‌خوان اهمیت این پروژه را دوچندان می‌کند. بانک مرکزی هم در خصوص راه‌اندازی این کیف پول واکنشی نشان نداده و مواضع غیررسمی بانک مرکزی، حمایت از توسعه کیف پول توسط بانک‌هاست که به نظر می‌رسد این روش سبب رشد مناسب و با سرعت بیشتر صنعت پرداخت خواهد شد. لذا لازم است که بانک مرکزی مواضع رسمی خود را هرچه سریع‌تر اعلام کند تا سایر بانک‌ها و شرکت‌های فعال پرداختی بتوانند جهت‌گیری مناسب توسعه کیف پول الکترونیکی را داشته باشند.