شهاب‌الدين ادیب‌یزدی دکترای حقوق عمومی:

مجلس باید تحول در حوزه فاوا را از خود شروع کند

برخی کارشناسان و منتقدان در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال‌های اخیر معتقدند مجلس شورای اسلامی از تمام ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های قانونی و جایگاه خود در بهبود پیشرفت‌های این حوزه استفاده نکرده است. نظر به نزدیکی به انتخابات یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی به گفت‌وگویی با شهاب‌الدين ادیب‌یزدی دکترای حقوق عمومی پرداختیم و نظرات ایشان را در خصوص راهکارهای احتمالی برای ارتقای نقش مجلس در تصمیم‌سازی‌ها و اجرای طرح‌های حوزه فاوا جویا شدیم که در ادامه می‌خوانید.

 

*به نظر شما مهم‌ترین اولویت در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات که در دوره فعالیت مجلس جدید باید به آن توجه شود چیست؟

حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات امروزه سریع‌ترین تحولات را در تاریخ بشری تجربه می‌کند و همین موضوع از اساس تمام دنیا را با چالش مقررات‌گذاری و نحوه مواجهه با نوآوری‌های گسترده و حاصل پیشرفت این فناوری مواجه کرده است. لذا با توجه به گستردگی این چالش‌ها و انبوهی از دیگر قوانین و مقرراتی که در سایر حوزه‌ها، وقت و انرژی مجلس را به خود اختصاص داده است، به اعتقاد من بهترین پیشنهاد استفاده از ICT برای کمک و تسهیل فرایند تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی در مجلس است.

به همین منظور جا دارد تا برای مثال مجلس با حرکت به سمت مجلسی الکترونیکی، زمینه مشارکت هر چه بیشتر اقشار مختلف جامعه را در تدوین و تصویب هر چه بهتر، دقیق‌تر و سریع‌تر قوانین و مقررات فراهم کند.

 

*پس به اعتقاد شما مجلس باید تحول در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات را از خود شروع کند؟

بله، ضمن اینکه موضوع تنها خود مقوله فناوری اطلاعات و ارتباطات نیست و این فناوری‌ها به تمام عرصه‌ها و بخش‌های دیگر از اقتصاد و امنیت گرفته تا سلامت و فرهنگ و غیره گره خورده و همه این مسایل را لحظه به لحظه متحول کرده و همچنان نیز می‌کند.

بنابراين علاوه بر ایجاد بسترهای فناورانه برای کمک و مشارکت بیشتر از سوی مردم، باید ساختارها و کمیسیون‌های مجلس نیز متناسب با تغییرات، بازنگری شده و تغییر کند. برای مثال ما بعد از گذشت سال‌ها از نفوذ و آثار فناوری اطلاعات و ارتباطات و خدمات وابسته به آن هنوز نتوانسته‌ایم کمیسیون فضای مجازی را شکل دهیم که این مهم نیز باید در دستور کار قرار گیرد.

 

*برسیم به یکی از پرچالش‌ترین پروژه‌های حوزه فاوای کشور یعنی شبکه ملی اطلاعات، به نظر شما نقش احتمالی مجلس در به سرانجام رساندن این پروژه چیست؟

در مورد اهمیت شبکه ملی اطلاعات و لزوم ایجاد آن در کشور، نه تنها در میان مجموع نظام و حاکمیت کشور که حتی در میان کارشناسان و فعالان غیردولتی نیز اختلاف نظری وجود ندارد و همه به آثار و فواید ملی آن تاکید دارند. کمااینکه بسیاری از کشورهای دنیا نیز از سال‌ها قبل پروژه‌های مشابه شبکه ملی اطلاعات ما را داشته و اجرا کرده‌اند و سایر کشورها نیز به این نتیجه رسیده‌اند که باید شبکه مستقل داخلی خود را داشته باشند.

از آنجا که این پروژه یک ابرپروژه در کشور محسوب می‌شود در اجرا نیازمند هماهنگی‌های گسترده‌ای میان دستگاه‌های اجرایی، ناظر و کارفرما است که طبعا نمی‌توان انتظار داشت که چنین پروژه‌هایي به سرعت پیش بروند. بنابراين به نظر می‌رسد مجلس در کنار نهادهایی همچون شورای‌عالی فضای مجازی و شورای‌عالی انقلاب فرهنگی باید نقش بیشتری ایفا کند و مسوولیت خود را محدود به تصویب قوانین نکند. زيرا وقتي این قبیل پروژه‌ها وارد حوزه اجرایی می‌شوند نیازمند مصوبات و همکاری بیشتر هستند که شاید در قوانین جامع و کلی اولیه پیش‌بینی نشده باشد. لذا اینجاست که نقش مجلس در کمک به پیشرفت این طرح مشهود و لازم می‌شود.

 

*همان‌طور که گفتید حوزه فاوا هر لحظه با ظهور یک فناوری جدید روبه‌رو است و در کنار شبکه ملی اطلاعات ما با فرصت‌ها و تهدیدهای دیگری نیز مواجه هستیم. برای استفاده حداکثری از فرصت‌های فناوری و کاهش خسارات احتمالی از آن چه باید کرد؟

نکته درستی است و برای مثال ما امروز در حوزه بلاک‌چین که یک فناوری پیشران و متحول‌کننده در دنیا محسوب می‌شود با چالش‌های متعددی به ویژه در بخش قانون‌گذاری و مقرراتی مواجه هستیم. از قضا همین خلأهای قانونی و کندی در رفع مسایل باعث ایجاد مشکلات زیادی در کشور می‌شود که زمینه رقابت، سرمایه‌گذاری و مشارکت بخش خصوصی را کاهش داده و گاه با ایجاد فضای رانت‌گونه زمینه‌ساز فرصت‌سوزی نیز می‌شود.

اینجاست که اگر مجلس بر حسب ماموریت‌های قانونی و محوله، به سرعت وارد شده و ابتکار عمل را در دست بگیرد، بلافاصله با استقبال و همراهی مردم و بخش خصوصی نیز مواجه شده و آنها نیز نسبت به فعالیت در فضایی قانونی، شفاف و رقابتی دلگرم شده و مشارکت و سرمایه‌گذاری لازم را انجام می‌دهند.

باید این نکته را هم اضافه کنم که بخش عمده مشکلات امروز ما در مواجهه با فناوری‌های نوین، نه از جنس فنی و نه از جنس مالی و سرمایه‌ای است، بلکه دغدغه اصلی در فقدان مقررات و کندی در این حوزه است، چون اگر قوانین لازم به سرعت و جامع باشند، بخش خصوصی خود راسا و یا با مشارکت خارجی‌ها کار را پیش خواهد برد.

 

*یکی از موضوعاتی که از گذشته تا کنون روی آن تاکید زیادی شده و همچنان می‌شود، تاکید بر نقش فناوری و گسترش مباحثی نظیر دولت الکترونیکی در مقابله با فساد و ایجاد شفافیت است، اما در عمل شاهد سرعت متناسب با این اظهارات نیستیم.

بله این موضوع هم یکی از آن مسایلی است که مجلس باید در آن ورود کرده و از جنبه جایگاه نظارتی خود وارد ریز مسایل شده و اقدامات متناسب را به عمل آورد. امروز کسی منکر نقش دولت الکترونیکی در کشور نیست، اما بر خلاف برخی شعارها ما شاهد مقاومت بعضی از دستگاه‌ها در پیاده‌سازی این پروژه هستیم و این نقطه دقیقا همان محلی است که نیاز به ورود مجلس دارد تا به خصوص با استفاده از ابزار بودجه و منوط کردن آن به اجرای طرح‌های الکترونیکی و زیرساختی، مشکلات و مقاومت‌های احتمالی را رفع کند.

تاکید می‌کنم ما در حوزه قانون و مقررات با کمبود و چالش‌های زیادی مواجه نیستیم برای مثال ما در بند دوم مواد ده‌گانه برنامه جامع اصلاح نظام اداری، پیش‌بینی‌های خوبی در خصوص نحوه تحقق دولت الکترونیکی در کشور کرده‌ایم و تکالیف تمامی دستگاه‌های اجرایی به وضوح و به شکلی جامع تشریح و اعلام شده است.