وقفه‌های ادامه‌دار ارایه کارت ملی هوشمند

چند سالی است که مساله تولید و ارایه کارت هوشمند ملی مطرح شده و دولت تاکید دارد برای احراز هویت بهتر افراد و نیز ایجاد بستر لازم برای دولت‌ الکترونیکي این پروژه را اجرایی کند.

با وجود تمام تاکیداتی که برای اجرای پروژه کارت هوشمند ملی صورت گرفته اما بروز تحریم‌ها و مشکل در ساخت بدنه کارت‌های هوشمند باعث شده تا وعده‌های سازمان ثبت‌احوال برای ارایه این کارت‌ها از روزی به روز دیگر موکول شود.

از سوی دیگر سازمان‌ها، نهادها، بانک‌ها و ادارات دولتی نیز براساس بخش‌نامه‌های خود از مراجعان درخواست ارایه کارت هوشمند ملی می‌کنند.

برای مثال، به تازگی سازمان تامین اجتماعی ارایه دفترچه خدمات درمانی جدید را منوط به ارایه کارت هوشمند ملی کرده است و البته بانک‌ها نیز بدون دريافت کارت هوشمند ملی حاضر به ارایه برخی خدمات از جمله افتتاح حساب نیستند.

این در حالی است که بسیاری از افرادی که برای دریافت کارت هوشمند ملی ثبت‌نام کرده‌اند صرفا یک تکه کاغذ به عنوان رسید در دست دارند و با وجود ماه‌ها انتظار همچنان کارت هوشمند آنها صادر نشده است.

در این بین سازمان ثبت‌احوال مسوولیت را متوجه چاپخانه ملی می‌داند که نتوانسته بدنه کارت‌های ملی هوشمند را با سرعت مناسب تولید کند و البته چاپخانه ملی نیز تاکنون پاسخی به این انتقادات نداده است.

در چنین شرایطی مردم از یکسو بابت دریافت کارت هوشمند ملی تحت فشار سازمان‌های دولتی قرار گرفته‌اند و از دیگر سو عدم تامین این کارت‌ها توسط متولیان باعث شده رسیدهای کاغذی که با مرور زمان به کاغذپاره تبدیل می‌شوند به جای کارت هوشمند به آنها واگذار شود.

باتوجه به اوضاع فعلي شاید اساسی‌ترین سوال این باشد در شرایطی که دولت و سازمان ثبت‌احوال توان صادر کردن کارت هوشمند ملی را ندارند چرا زمان اعتبار کارت‌های هوشمند ملی قدیمی و غیرهوشمند را یک بار دیگر تمدید نمی‌کنند.

برای پاسخ به این سوال و نیز ابهامات دیگر در خصوص وضعیت صدور کارت هوشمند ملی تا انتهای این گزارش با ما همراه باشید.

 

انتقادات و ابهامات کارت هوشمند ملی

هوشمند شدن کارت ملی می‌تواند در راستای اجرای دولت الکترونیکي مزایای زیادی برای دولت و مردم داشته باشد؛ برای مثال امکان احراز هویت آنلاین از طریق اثر انگشت یا نرم‌افزارهای شناسایی چهره یکی از قابلیت‌هایی است که با ثبت الکترونیکی مشخصات مردم حاصل می‌شود.

با این وجود از زمان مطرح شدن ایده ارایه کارت هوشمند ملی همواره انتقاداتی به این طرح وارد شده است و بسیاری امکان استفاده از اطلاعات بیومتریک مثل اثرانگشت را بسیار مفیدتر از ارایه کارت‌های هوشمند می‌دانستند زيرا نیاز به تامین هزاران دستگاه کارت‌خوان و ارسال آنها به سراسر کشور برای خوانش کارت‌های ملی هوشمند طبعا هزینه‌بر است.

درواقع این منتقدان معتقد بودند استفاده از اطلاعات بیومتریک به جای کارت هوشمند هم کم‌هزینه‌تر و هم مطمئن‌تر بوده و هم فناوری آن به‌روز‌تر است.

با این وجود با اصرار دولت و سازمان ثبت احوال، عاقبت کشور به سمت ارایه کارت هوشمند ملی پیش رفت اما با پیش آمدن تحریم‌ها عملا امکان واردات بدنه کارت هوشمند ملی که از خارج می‌آمد از بین رفت و صدور این‌ کارت‌ها با مشکل مواجه شد.

درواقع از اواخر سال96  روند واردات بدنه کارت متوقف شد تا ابهامات بسیاری به وجود آمده و مثلا پرسیده شود که چرا از قبل بدنه مورد نیاز از کشور مربوطه خریداری نشده و یا زودتر از این به فکر تولید در داخل نیفتاده‌اند.

 

وعده‌های بی‌سرانجام چاپخانه ملی ایران

موضوع بدقولی چاپخانه ملی ایران در تولید بدنه کارت‌های ملی هوشمند موضوع تازه‌ای نیست و مسبوق به سابقه بوده است. هشتم مردادماه سال 97 سخنگوی سازمان ثبت‌احوال کشور ضمن اعلام دلایل تاخیر در صدور کارت هوشمند ملی گفت: متاسفانه بر اثر تحریم‌ها دیگر نمی‌توانیم بدنه کارت را وارد کنیم، به همین دلیل اقدامات خود را برای صدور کارت تولید داخل آغاز کرد‌ه‌ایم.

در نهایت چند روز بعد، سخنگوی سازمان ثبت‌احوال به توضیحات بیشتر در این مورد پرداخت و با ادعای اینکه موفق به داخلی‌سازی بدنه کارت ملی هوشمند شده‌ایم، گفت: کارت‌های داخلی در مرحله تست نهایی بوده و تا آبان‌ماه سال 97 وارد بازار می‌شود. وعده‌ای که البته محقق نشد.

پایان آذرماه 97 اما این بار سخنگوی این سازمان بار دیگر درباره علت تاخیر در تولید کارت هوشمند ملی توسط چاپخانه دولتی ایران گفت.

این انتقادات از چاپخانه دولتی ایران (وابسته به وزارت اقتصاد) همچنان نیز ادامه دارد و در تازه‌ترین آنها سخنگوی ثبت‌احوال مدعی شده است: چاپخانه دولتی تا پایان سال98 به ما وعده داد که ۹ میلیون کارت بدهد، اما آنها مشکلاتی دارند و به وعده خود عمل نکردند در حالی که (سازمان ثبت‌احوال) آمادگی صدور 2 میلیون کارت را در ماه ایجاد کرده است.

 

صدور 8 میلیون کارت هوشمند ملی معطل چاپخانه ملی

سیف‌اله ابوترابی سخنگوی سازمان ثبت‌احوال در آخرین اظهارنظر خود در خصوص وضعیت درخواست و صدور کارت هوشمند ملی گفته است: ۵۵ میلیون و ۸۷ هزار و ۸۹۰ نفر مراحل تکمیل ثبت‌نام کارت هوشمند ملی را انجام داده‌اند که برای ۴۶ میلیون و ۲۲۰ هزار و ۵۷۲ نفر کارت ملی صادر شده و ۴۵ میلیون و ۴۸۷ هزار و ۴۳۳ نفر کارت خود را دریافت کرده‌اند.

باتوجه به اعلام سازمان ثبت‌احوال همچنان بیش از 8 میلیون نفر از افرادی که برای دریافت کارت هوشمند ملی ثبت‌نام کرده‌اند هنوز کارت خود را دریافت نکرده‌اند.

سخنگوی ثبت‌احوال درمورد علت تاخیر و طولانی شدن زمان صدور کارت هوشمند ملی گفته است: تاخیر بیش از یک و نیم سال را در این باره می‌پذیریم؛ از اسفند سال ۹۶ با مشکل تامین بدنه کارت مواجه شده‌ایم و از آغاز سال ۹۷ با شرکت‌های متولی که چاپخانه دولتی متولی تامین و تولید آن است، وارد مذاکره شدیم و تلاش‌ها آغاز و قرار شد که بدنه کارت ایرانی مشابه خارجی باشد، آزمایشات طولانی انجام شد و در آغاز نیمه اول امسال شاهد تولید ۳۲۴ هزار و ۹۸۳ کارت تولید داخل بودیم که به ما تحویل داده شد و آن را به مردم دادیم.

ابوترابی تاکید کرد: این کارت مشابه نمونه خارجی است و تمام نکات ایمنی و فنی در تولید آن رعایت شده است.

 به گفته سخنگوی ثبت‌احوال جمعیت ۸۸.۸۸ درصدی واجد شرایط دریافت کارت هوشمند ملی تکمیل ثبت‌نام انجام داده‌اند و این میزان از جمعیت ۶۲ میلیون نفری است که واجد شرایط هستند.

شایان ذکر است که برای اطلاع دقیق­تر از کم و کیف عملکرد سازمان ثبت احوال در خصوص کارت­های هوشمند ملی و پاسخ به پرسش­هایی نظیر اینکه چرا در شرایطی که امکان صدور این کارت­ها وجود ندارد ثبت احوال ارایه اطلاعات هویتی افراد به بانک­ها را منوط به دریافت کارت هوشمند و یا رسید کاغذی آن کرده با ابوترابی سخنگوی سازمان ثبت احوال تماس گرفتیم. وی پس از موکول کردن پاسخگویی به زمانی دیگر در تماس­های بعدی پاسخ تلفن خبرنگار ما را نداد.

جمع‌بندی

نگاهی به خلف وعده‌های متعدد برای ارایه کارت هوشمند ملی گواه این موضوع است که با وجود گذشت چندین سال از شروع طرح هوشمند شدن کارت ملی همچنان این موضوع آن‌طور که باید عملی نشده و سازمان ثبت‌احوال و چاپخانه ملی توان تامین نیاز کشور را ندارند.

در چنین شرایطی به نظر دولت می‌بایست الزام درخواست و ارایه کارت هوشمند ملی را بردارد تا مردم در مراجعه به بیمه، بانک و سایر نهادها ملزم به ارایه کارتی که توان صدورش وجود ندارد، نباشند.

درست است که ارایه رسید ثبت‌نام برای دریافت کارت هوشمند ملی نیز در بانک‌ها و سازمان‌ها کفایت می‌کند اما واقعیت آن است که یک تکه کاغذ که بعضا بیش از یک سال است به جای کارت هوشمند در اختیار مردم قرار گرفته و باید به هر سازمانی ارایه شود به سرعت به کاغذی پاره و بی‌استفاده تبدیل می‌شود و لذا تاکید دولت بر لزوم دریافت کارت هوشمند در شرایطی که زیرساخت ارایه آن فراهم نیست درست به نظر نمی‌رسد.