با شیوع کرونا

زخم اجرای نصفه و نیمه دولت الکترونیکی سر باز کرد

با وجود هزینه‌های میلیاردی برای اجرایی شدن دولت الکترونیکی در کشور و جلسات و برنامه‌های متعدد اما همچنان زیرساخت‌های دولت الکترونیکی در کشور فراهم نیست و همین مشکل در مواقع بحرانی خود را بیشتر نشان می‌دهد.

با شیوع ویروس کرونا که به لحاظ جغرافیایی منطقه‌های مختلفی از شمال تا مرکز و پایتخت کشور را فرا گرفته، انتظار می‌رود که سازمان‌ها و ادارات دولتی با ارایه غیرحضوری خدمات خود مانع ازدحام مردم شده و خدمات را به صورت الکترونیکی ارایه دهند.

 با این وجود اما فراهم نبودن زیرساخت‌های الکترونیکی در بسیاری از سازمان‌ها، ادارات دولتی و دانشگاه‌ها باعث شده تا امکان ارایه الکترونیکی خدمات دولتی فراهم نباشد.

در این گزارش سعی می‌کنیم به اجرای نصفه و نیمه دولت الکترونیکی و مشکلات آن برای کشور اشاره کرده و نهادها و سازمان‌هایی را که می‌بایست با سرعت هرچه بیشتر دولت الکترونیکی در آنها اجرایی شود را برشماریم.

 

عملکرد ضعیف دستگاه‌ها برای اجرای دولت الکترونیکی

اگرچه تاکنون چندین جلسه توسط وزارت ارتباطات و سازمان فناوری اطلاعات به منظور پیگیری اجرای دولت الکترونیکی در کشور برگزار شده اما همچنان بسیاری از سازمان‌های دولتی فرایندهای خود را الکترونیکی نکرده‌اند و مردم در همه حال به خصوص در شرایط بحرانی فعلی ناچار به مراجعه حضوری به سازمان‌هایی نظیر تامین اجتماعی برای پیگیری کارهای اداری خود هستند.

این در حالی است که به راحتی این امکان وجود داشت که بسیاری از خدمات تامین اجتماعی و سایر سازمان‌ها به صورت الکترونیکی ارایه شود.

 باتوجه به عدم اجرای صحیح و کامل دولت الکترونیکی در شرایط بحرانی کنونی اما از سویی برخی از ادارات و سازمان‌ها عملا با کمبود نیرو مواجه شده و تعطیل شده‌اند و برخی دیگر نیز به مکانی پرازدحام تبدیل شده‌اند که این عامل، خطر انتشار ویروس کرونا در کشور را تشدید می‌کند.

تیر ماه سال جاری با نظر به بی‌توجهی دستگاه‌های اجرایی به اجرای دولت الکترونیکی نشست خبری کارنامه دولت الکترونیکی کشور با انتقادات صریح و بی‌پرده رضا باقری‌اصل دبیر شورای اجرایی فناوری اطلاعات از عملکرد دستگاه‌ها و وزارتخانه‌ها در زمینه اجرای دولت الکترونیکی همراه شد. این انتقادات بیش از هر چیز گویای آن بود که سازمان‌هایی که می‌بایست خدمات به مردم ارایه دهند به لحاظ اجرای دولت الکترونیکی عملکرد ضعیفی داشته‌اند.

 از سوی دیگر واقعیت تلخی که وجود دارد این است که دستگاه‌ها در ارایه سرویس‌های خود بیشتر تمایل به جزیره‌ای بودن و ارایه پلتفرم‌های اختصاصی خود دارند و همین امر، مردم را ناچار می‌کند علاوه بر وارد کردن اطلاعات به صورت رایانه‌ای چندین مراجعه حضوری نیز به دستگاه‌های مختلف داشته باشند.

 

عدم امکان ارایه آموزش الکترونیکی در دانشگاه‌ها

با انتشار ویروس کرونا در کشور بسیاری از دانشگاه‌های پایتخت اعلام کردند که کلاس‌های آموزشی برگزار نمی‌شود و حتی دانشگاه تهران اقدام به تخلیه خوابگاه از دانشجویان کرد.

با توجه به اینکه در طول سال جاری به دلایل مختلف از جمله بارش برف و آلودگی هوا، دانشگاه‌ها در چند نوبت تعطیل شدند تعطیلی بیشتر بدون شک فرایند آموزشی را با مشکل مواجه می‌کند.

در شرایط بروز بحران‌های این چنینی به طور معمول انتظار می‌رود مراکز آموزشی از طریق دورکاری اقدام به ارایه آموزش‌های لازم کنند.

در کشور ما اما به سبب فراهم نبودن زیرساخت‌های الکترونیکی برای ارایه آموزش الکترونیکی از یک سو و نیز به سبب پایین بودن سرعت اینترنت از سوی دیگر عملا امکان ارایه آموزش‌های الکترونیکی وجود ندارد.

برای انجام آموزش الکترونیکی، ایجاد چت‌روم‌های ویدیویی از طریق سایت یا نرم‌افزارهای رسمی دانشگاه‌های مختلف و نیز در نظر گرفتن فیلم‌بردار، صدابردار و اتاق وی‍ژه برای ضبط و ارایه آنلاین مطالب اساتید باید فراهم شود؛ ضمنا می‌بایست به صورت سیستمی امکان سوال پرسیدن دانشجویان نیز مهیا شود اما تاکنون چنین خدماتی در این سطح توسط دانشگاه‌ها ارایه نشده است.

طبیعی است که اگر چنین زیرساخت‌هایی تامین می‌شد دانشگاه‌ها می‌توانستند بدون مشکل در دو هفته پایانی سال نیز خدمات آموزشی خود را به دانشجویان ارایه دهند که البته باتوجه به فراهم نبودن این زیرساخت و البته سرعت کند اینترنت کشور این امر محقق نشد.

براساس تازه‌ترین ارزیابی شاخص اوکلا مشخص شده در ماه ژانویه ایران در رده هفتادم سرعت اینترنت موبایل در جهان قرار گرفته و این در حالی است که کشور همسایه یعنی امارات متحده عربی در رتبه نخست این جدول قرار دارد. طبیعی است که با این سرعت پایین اینترنت امکان ارایه آموزش ویدیومحور آنلاین با چالش جدی مواجه می‌شود.

 

 آمادگی شرکت‌های خصوصی برای ارایه خدمات غیرحضوری

در شرایطی که بسیاری از سازمان‌ها و ادارات دولتی از ارایه خدمات غیرحضوری به ارباب‌رجوع‌های خود عاجز هستند اما هستند شرکت‌های خصوصی که نه تنها خدمات خود را به مشتریان‌شان از راه دور ارایه می‌دهند بلکه حتی حاضر هستند به سازمان‌های دولتی در ارایه خدمات غیرحضوری کمک کنند.

در همین زمینه، عباس آرند مدیرعامل ایرانسل با انتشار پستی در اینستاگرام شخصی خود اعلام کرد که این اپراتور نه تنها خدمات خود را به شکل غیرحضوری ارایه می‌دهد بلکه امکان کمک به سایر سازمان‌های بر ای ارایه خدمات به‌صورت دورکار را نیز دارد.

در پیام مدیرعامل اینستاگرام آمده است: «محیط کار می تواند یکی از آلوده‌ترین محیط‌ها برای انتقال بیماری باشد و می‌دانیم تعطیلی سازمان یا شرکت‌های خدمت‌رسان برای مدت طولانی، می‌تواند آسیب‌های جدی به اعتبار و تداوم کسب و کار آن مجموعه وارد کند.

دورکاری یا همان کار از خانه روشی است که در شرکت‌های بزرگ بین‌المللی به‌کار گرفته شده و نتایج مثبتی نیز داشته است. ما هم زیرساخت‌ها و آیین‌نامه‌های مربوطه را آماده کردیم و به‌صورت آزمایشی در دپارتمان‌های مختلف اجرا می‌کنیم.

همچنین ما به‌عنوان شرکت خدمات ارتباطی و با پوشش سراسری آمادگی خود را برای فراهم کردن این زیرساخت برای شرکت و سازمان‌های دیگر در کوتاه‌ترین زمان ممکن، اعلام می‌نماییم
باید دست در دست هم نهیم تا از این دوران گذار، به‌سلامت گذریم.»

از سوی دیگر مدیرعامل شرکت مخابرات ایران بر لزوم استفاده مشترکان از درگاه‌های غیرحضوری و عدم مراجعه به مراکز مخابراتی به منظور کاهش احتمال ابتلا به ویروس کرونا تاکید کرده است.

مجید صدری با تشریح لزوم استفاده مشترکان از درگاه‌های غیرحضوری شرکت مخابرات به منظور کاهش احتمال ابتلا به ویروس کرونا اظهار کرده است: درگاه‌های ارایه خدمات غیرحضوری مخابرات، نقشی مهم در عدم انتشار بیماری در سطح جامعه ایفا می‌کنند و مشترکان لازم است با استفاده از این درگاه‌ها، نقش و مسوولیت اجتماعی خود را در عدم شیوع این بیماری ایفا کرده و حتی‌الامکان از مراجعه حضوری به مراکز مخابراتی خودداری کنند.

 

جمع‌بندی

ارایه خدمات غیرحضوری و الکترونیکی توسط دولت‌ها موضوعی است که با اولویت جدی توسط تمامی دولت‌های جهان دنبال شده است. این در حالی است که در کشور ما براساس آمار رسمی فقط 62 درصد از پروژه الکترونیکی در کشور اجرایی شده است.

حتی اگر این آمار اعلامی را معیار قرار دهیم همچنان 38 درصد خدمات دولتی به صورت غیرالکترونیکی و حضوری ارایه می‌شود و از سوی دیگر نواقص اجرایی و جزیره‌ای بودن اقدامات در حوزه دولت الکترونیکی نیز باعث مراجعه حضوری بسیاری از افراد حتی به سازمان‌هایی شده که روی کاغذ اعلام کرده‌اند الکترونیکی شده‌اند.

بوروکراسی و کاغذبازی ادارات دولتی، مشکلات در احراز هویت الکترونیکی افراد و بسیاری از مشکلات دیگر در اجرای دولت الکترونیکی دست به دست هم داده تا مردم از دریافت خدمات الکترونیکی دولتی محروم بمانند و صد البته که در شرایط بحران همچون حال و روزهای این روزهای کشور این مساله بیشتر خود را نشان داده و مردم و دولت را با چالشی جدی مواجه می‌کند.

به نظر می‌رسد ایجاد ضمانت اجرایی و الزام دستگاه‌ها به اجرای دولت الکترونیکی اقدامی است که دولت و مجلس می‌بایست آن را جدی گرفته و در خصوص آن اقدامی عاجل انجام دهند.