12 دلیل بازاندیشی در مورد رابطه شاخص اقتصاد مقاومتی با فاوا

فاوا و اقتصاد مقاومتی، نوشداروهای بقا و در مرکز توجه مدیریت تداوم کسب‌وکارها هستند. رسانه‌ها و کسب‌وکارهای فاوا، به چند دلیل می‌توانند امسال از فرصتی که شعار سال (اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال) به‌دست می‌دهد، استفاده کنند و ضمن عمل کردن به رسالت خود در گفتمان‌سازی در همه ابعاد «اقتصاد مقاومتی» رساتر از گذشته، هم اقدام به تولید اشتغال کنند و هم در تقویت یا ایجاد مدیریت‌های مورد نیاز برای تاب‌آورسازی خود و نظام بکوشند.

خوشبختانه، امسال هم، به شعار «اقتصاد مقاومتی» مزین و فرصت رویکرد ملی به آن، تمدید شد تا این بار کارشناسان مدیریت تغییر و مدیران زنجیره تامین، به‌علاوه متخصصان مدیریت تداوم کسب‌وکار بتوانند بیش از سال‌های پیش، چنین فرصتی را غنیمت شمرده و فعالانه‌تر از گذشته در تبیین معادل‌های مضمونی اقتصاد مقاومتی، روشنگری كرده و به آنها عمل کنند.

آنچه ضروری است در این یادداشت مجددا ذکر کنم تا شما خوانندگان محترم به روشنگری در این مقوله و برنامه‌ریزی برای رویکرد شرکتی یا ملی به «اقتصاد مقاومتی» تشویق شوید، به‌طور خلاصه این 12 دلیل است:

1. اصل بیست‌و‌یکم سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی» (ابلاغ‌شده به تاریخ 29 بهمن 1392) «تبیین ابعاد اقتصاد مقاومتی و گفتمان‌سازی آن به‌ویژه در محیط‌های علمی(‌ فنی)، آموزشی و رسانه‌ای و تبدیل آن به گفتمان فراگیر و رایج ملی» را از همگان درخواست می‌کند. این گفتمان‌سازی باید امسال هرچه زودتر با کوششی هماهنگ در چارچوب سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و بلکه فراتر از آن (!) صورت گیرد. با اندکی تامل پذیرفتنی است که همه کارکنان دستگاه‌ها نیاز به آموزش هماهنگ در مورد فناوری‌ها و شگردهای تدبیر تاب‌آورسازی، مدیریت تغییر، مدیریت ریسک، مدیریت زنجیره تامین و مدیریت تداوم کسب‌وکار دارند که خود، حوزه‌ای اشتغا‌لزا (نه‌تنها) در بخش فاوا است. تازه پس از برگزاری دوره‌های آموزشی، عرصه گسترده‌ای برای اشتغال و فعالیت کارشناسان و مهندسان تاب‌آوری باز می‌شود. از این دو منظر (فعالیت آموزشی و مهندسی تاب‌آوری سامانه‌ها) به باور من، می‌توان هزاران اشتغال آفرید و در خدمت ایمنی و امنیت نظام قرار داد!

2. برای اندازه‌گیری آسیب‌پذیری و تاب‌آوری سامانه‌ها در برابر شوک و ضربه‌های ناگهانی، شاخص‌های متعددی تعریف شده‌اند که از آن میان، دو شاخص مهم برای اندازه‌گیری اقتصاد مقاومتی شهرت جهانی دارند: یکی شاخص منسوب به لینو بریگوگلیو (Lino Briguglio) و دیگری «شاخص اقتصاد مقاومتی» (Resilient Economy Index) است که این دومی مهم‌تر از اولی است، زیرا در 130 کشور جهان (از جمله ایران) همه‌ساله توسط موسسه گلوبال اف.ام پایش، اندازه‌گیری و گزارش می‌شود و بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، کشورهای پایش‌شده در فهرست «شاخص اقتصاد مقاومتی» جهان رتبه‌بندی می‌شوند (در این زمینه می‌توانید به شماره‌های پیشین عصر ارتباط، به‌خصوص به شماره‌ 19/ 01/96 [درباره «رتبه اقتصاد مقاومتی ایران»]؛ به شماره‌ 26/01/96 [درباره «پلاسکو را فراموش نکنید»]، 02/02/96 [درباره «کارکردهای تدبیر اقتصاد مقاومتی در فاوا»] و سایر یادداشت‌هایم در شماره‌های دیگر که در سال جاری منتشر شده‌اند، مراجعه کنید). این درحالی است که دوسوم عوامل شاخص اقتصاد مقاومتی، از جمله مفاهیم و مقوله‌های فاوا هستند.

3. در گزارش «شاخص اقتصاد مقاومتی» موسسه گلوبال اف.ام در سال 2016، رتبه ایران ناباورانه پایین بود: یعنی رتبه 120 در میان 130 کشور جهان! و البته دلیل پایین بودن رتبه شاخص اقتصاد مقاومتی ایران، چیزی نبوده و نیست جز درک نكردن مفهوم تدبیر اقتصاد مقاومتی توسط بیشتر مدیریت‌ها و غفلت اغلب کارشناسان از اندازه‌گیری شاخص اقتصاد مقاومتی در دستگاه‌های دولتی و کسب‌وکارهای خصوصی ایران.  

4. «شاخص اقتصاد مقاومتی» موسسه گلوبال اف.ام، مقیاسی ترکیبی است. این شاخص ترکیبی از سه عامل (factor) و هر عامل متشکل است از سه پیشران (driver). عامل‌ها عبارتند از: 1. رونق اقتصاد ملی (رتبه ایران: 129 از 130)، 2. كیفیت مخاطره (رتبه ایران: 24 از 130) و 3. زنجیره تامین (رتبه ایران: 97 از 130). پیشران‌های سه‌گانه تشکیل‌دهنده هر عامل نیز به ترتیب عبارتند از: 1. سرانه تولید ناخالص داخلی، مخاطره سیاسی و شدت وابستگی به نفت؛ 2. میزان در معرض خطرات طبیعی بودن، کیفیت مدیریت مخاطرات طبیعی و کیفیت مدیریت مخاطره ناشی از حریق؛ 3. مهار فساد، زیرساخت و کیفیت لجستیک محلی. (رجوع شود به عصر ارتباط شماره‌ 19/ 01/96 مقاله «رتبه اقتصاد مقاومتی ایران»)

5. بدیهی است که در عصر انقلاب ارتباطات، توسعه موزون فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا) در کشور، کارکرد و نقشی اساسی در توسعه و ارتقای هر سه عامل شاخص اقتصاد مقاومتی یعنی رونق اقتصاد ملی، ارتقای كیفیت مدیریت مخاطره و مدیریت زنجیره تامین و در نتیجه، بهینه‌سازی عوامل و پیشران‌های تشکیل‌دهنده «شاخص اقتصاد مقاومتی» دارد. اما مهم‌تر از این تاثیرگذاری کارکردهای فاوا بر اقتصاد مقاومتی، تاثیرگذاری کارکردهای تدبیر اقتصاد مقاومتی بر توسعه موزون فاوا است!

6. اولویت و برتری تدبیر اقتصاد مقاومتی نسبت به توسعه فاوا، از آنجا ناشی می‌شود که صنعت فاوا، گسست‌آفرین و بدتر از گسست‌آفرین بودن، گسل‌آفرین است. و این خود، بزرگ‌ترین شوک برای مدیریت تداوم کسب‌وکارهای فاوا (ICT Business Continuity Management) و هر کسب‌وکار دیگر در جامعه اطلاعات فراگیر است. [در زمینه مدیریت تداوم کسب‌وکارها و رابطه آن با فاوا نیز رجوع شود به کتاب زیر:

The Relationship of Business Continuity Management, Supply Chain Risk Management and ICT within the Supply Network

 از هاسیندا موسلا، سال 2011]

 

7. با تدابیر اقتصاد مقاومتی و به‌عبارت ساده‌تر: با «راهبردهای گذار» (transition strategies) است که در دوران مواجهه با گسست و گسل ناشی از نوآوری‌های فاوا می‌توان بر شکاف‌های «کاربردبراندازها» (Killer Apps) پل زد، از بن‌بست‌ها پرهیز کرد، زیر بار فشار دگرگونی‌ها خم نشد، به‌سرعت به وضعیت مطلوب بازگشت و به چرخه حیات قدرت و حاکمیت مدیریت‌ها تداوم بخشید.   

8. بدون نیاز به توضیح بیشتر در مورد مفاهیم مذکور، از همین مختصر می‌توان نتیجه گرفت که‌ برداشت بیشتر نظریه‌پردازان و مدیران کشور از مقوله «اقتصاد مقاومتی» «همه‌چیز» و «هر مضمونی» است جز آنچه در متون مرجع «اقتصاد مقاومتی» مطرح می‌شود؛ و از برداشت‌های غلط، شعارگون و سطحی در مورد (به‌راستی) «نوشداروی اقتصاد مقاومتی» باید ترسید.

9. برخی از مضامین «مترادف انگاشته‌شده» با «اقتصاد مقاومتی» که تاکنون گمراه‌کننده مدیران و نظریه‌پردازان ما بوده و هستند، عبارتند از: اقتصاد خودکفا، اقتصاد درون‌زا، اقتصاد کارآفرین، اقتصاد دفاع، اقتصاد مردم‌‌محور، اقتصاد ضد رکود، اقتصاد ضد تحریم، اقتصاد اسلامی، اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصاد بدون نفت، اقتصاد جهادی، اقتصاد پایدار و از این قبیل مفاهیم، بیش! اما همه اینها، اهدافی متعالی و به‌نوبه خود قابل قبول و ضروری برای مقاوم‌سازی اقتصاد کلان کشور هستند که تعدادی از آنها در متن سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی» آمده‌اند، ولی هیچ‌یک از آنها، مترادف با «اقتصاد مقاومتی» نیست، بلکه برعکس هر یک و همه آنها نیازمند اعمال تدبیر اقتصاد مقاومتی‌ هستند.

10. آن مضمون و مدلولی که با عنوان اقتصاد مقاومتی یا «اقتصاد رزیلینت» مورد نظر موسسه گلوبال اف.ام است، ماهیت و وضعیتی است برتر از مضامین اقتصاد خودکفا، اقتصاد درون‌زا، اقتصاد کارآفرین، اقتصاد دفاع، اقتصاد مردم‌‌محور و ...، زیرا «اقتصاد مقاومتی»، اجتناب‌پذیری و تحمل‌پذیری همه اینها را در مواجهه با شوک و در شرایط نابهنجار، هدف‌گیری كرده و بازیافت‌پذیری آنها را از وضعیت بحرانی به حالت مطلوب، «بیمه» می‌كند. به این معنی، تمام رویکردهای مذکور (اقتصاد خودکفا، اقتصاد درون‌زا، اقتصاد کارآفرین و...)، نیازمند تدبیر «اقتصاد مقاومتی» هستند.

11. وابستگی و نیازمندی اقتصاد خودکفا، اقتصاد درون‌زا، اقتصاد کارآفرین و سایر رویکردهای اقتصادی به «اقتصاد مقاومتی»، وابستگی یکسویه است، به این معنی که هدف‌گیری اقتصاد خودکفا، اقتصاد درون‌زا، اقتصاد کارآفرین و هر رویکرد اقتصادی دیگر خودبه‌خود به اقتصاد مقاومتی منجر نمی‌شود!

12. از اوان آغاز مشروطیت تاکنون، چگونگی رویکرد ما به امور جدید و بدیع، تعیین‌کننده چونی توسعه امور در ایران بوده است: هر بار که رویکردمان غلط بوده، توسعه امور نیز کند پیش رفته یا به بیراهه کشانده شده است. پس مهم‌ترین دلیل برای بسیار پایین بودن رتبه ایران در فهرست جهانی «شاخص اقتصاد مقاومتی» موسسه «اف.ام گلوبال» را باید در درست درک نشدن «اقتصاد مقاومتی» توسط مدیران، کارگزاران و اربابان رسانه‌های‌مان و درنتیجه در رویکرد نادرست به امر تاب‌آورسازی سازه‌ها، ساختارها، سازمان‌ها و سامانه‌هایمان دانست.

 بنا بر 12 دلیل مذکور، Resiliency و Resilience Management به‌علاوهResilience Engineering (یعنی به ترتیب: تاب‌آورسازی، مدیریت و مهندسی تاب‌آوری) و اعمال آنها در سازه‌ها، ساختارها، سازمان‌ها و سامانه‌هایمان، از اهم مهماتی است که بیش از سه سال است (از 29 بهمن 1392 تاکنون) رسما «از بالا به پایین» ابلاغ و درخواست شده و چنین به‌نظر می‌رسد که ایمنی هستی همه ما و تمام نظامات کشور وابسته به پاسخی است که ما به این درخواست می‌دهیم.

امیدوارم توانسته باشم بار دیگر برای شما خواننده محترم روشن کرده باشم که بازاندیشی در مورد مقوله و مضامین اقتصاد مقاومتی بااهمیت و ضروری است و پس از این بازاندیشی است که می‌توان به اقدام و عمل برای تولید و اشتغال، در تمام ابعاد، از آن‌جمله در پروژه‌های توسعه فاوا روی آورد.

 

بی‌تفاوتی جمعی

چند کلام پراکنده

توافقی پیچیده و زمانبر

دزد حاضر و بز حاضر

دیدگاه‌ها

    ارسال دیدگاه