ICT ایرانی در هفته‌ای كه گذشت

ماهواره مصباح معلق میان پرتاب به فضا و موزه

چندی است كه وقوع حملات تروریستی به بسیاری از كشورهای جهان، باعث شده دنیا ناامن‌تر از آنچه كه پیش از این بوده به نظر برسد. در این خصوص، اغلب كشورهای قربانی، در یك نقطه با یكدیگر اتفاق نظر دارند و آن نقش شبكه‌های اجتماعی در سازماندهی و اجرای حملات تروریستی است. در این میان پیام‌رسان تلگرام كه با داشتن بیش از یكصد میلیون كاربر در سراسر جهان، حتی جزو 10 پیام‌رسان پرطرفدار دنیا نیز به شمار نمی‌رود، به علت حضور در برخی كشورهای خاص، از موقعیت كاملا متفاوتی برخوردار است و این قضیه زمانی به اوج رسید كه مشخص شد عاملان حمله تروریستی سن‌پترزبورگ از تلگرام جهت برقراری ارتباط با یكدیگر استفاده می‌كردند. بازخورد این قضیه در روسیه چنین شد كه سرانجام پاول دوروف، بنیان‌گذار اپلیکیشن تلگرام، تایید کرد که پذیرفته است تلگرام را در روسیه به ثبت رسمی برساند تا از خطر مسدودشدن در امان بماند. این توافق براساس قانونی صورت می‌گیرد كه طی آن هر کمپانی که رسما به عنوان انتشاردهنده اطلاعات در كشور روسیه به فعالیت بپردازد، موظف است اطلاعات کاربران خود را برای یک سال حفظ کند و در صورت تقاضا به دولت روسیه ارایه دهد.
با مطرح شدن این موضوع، بار دیگر ضرورت انتقال سرورهای تلگرام به خاك ایران و زوایای پنهان رمزگشایی یا محرمانگی اطلاعات كاربران ایرانی در این پیام‌رسان به میان كشیده شد. تعلل مسوولان تلگرام برای انتقال سرورهای خود به ایران زمانی از حساسیت بیشتری برخوردار شد كه پیام‌رسان مذكور با داشتن حدود شش میلیون كاربر در روسیه حاضر شد به توافقاتی با مقامات كرملین دست یابد، اما با وجود داشتن 40 میلیون كاربر ایرانی نیز تا كنون بر سر یك میز مذاكره به صورت رسمی ‌با مقامات ایرانی ننشسته است. در ICT ایرانی این هفته، ضمن پرداختن به این مهم، به تحلیل و ارزیابی اهم سایر اخبار حوزه می‌پردازیم.
•بالاگرفتن پیچیدگی‌های روابط ایران با تلگرام
در پی درج خبر توافق تلگرام با روسیه بر سر ثبت رسمی ‌این پیام‌رسان در كشور مذكور، بار دیگر لزوم انتقال سرورهای پیام‌رسان‌های خارجی به ایران كه در قالب مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی و به عنوان شرط اصلی فعالیت تلگرام مطرح شده بود، پیگیری شد. در این خصوص حتی صحبت از سرمایه‌گذاری 10 میلیون یورویی مقامات تلگرام در ایران جهت انتقال سرورهای‌شان نیز به میان آمد كه گفته می‌شد با دادن وعده ارایه خدمات بانكی در بستر این اپلیكیشن صورت گرفته است. اما این موضوع در هفته گذشته هم از سوی وزیر ارتباطات و هم مسوولان تلگرام رد شد و بار دیگر بر پیچیدگی‌های روابط ایران با مسوولان تلگرام افزود. روابط دولت ایران با مسوولان تلگرام بر این اساس طرح‌ریزی شده است كه عموما مسوولان ایرانی مدعی هستند تلگرام با آنها دارای توافق كافی برای انتشار یا مسدودسازی هرگونه اطلاعاتی هست، اما از سوی دیگر پاول دوروف نیز همواره بر این موضع پافشاری كرده كه برای حریم شخصی كاربرانش احترام قایل است و تا كنون حتی یک بایت از اطلاعات شخصی را به دولت ایران نداده است. اما به دور از هر گونه تعصب و نگرش‌های مغرضانه نسبت به حضور تلگرام در ایران، در هیچ گوشه‌ای از دنیا با فرض اعتقاد صد در صد به حریم خصوصی كاربران، پذیرفتنی نیست كه اطلاعات 40 میلیون كاربر بدون هیچ حساب و كتابی در پایگاه‌هایی كه به درستی معلوم نیست مقر اصلی آنها در كجاست، نگهداری شود. این قضیه، زمانی حساس‌تر می‌شود كه خطر بروز حملات تروریستی بیش از هر زمان دیگری كشورهای جهان و از جمله ایران را تهدید می‌كند.
حال چنانچه عواملی چون كاهش خروج ارز از كشور به واسطه خروج اطلاعات 40 میلیون كاربر ایرانی و همچنین امكان ایجاد اشتغال به واسطه حضور تلگرام در ایران را درنظر بگیریم، تاثیرگذاری ابعاد این رویداد روشن‌تر می‌شود.
•مصباح معلق میان فضا و موزه
ماهواره‌های ایرانی و جریانات مرتبط با ساخت و پرتاب آنها به مدار زمین، همواره یكی از خبرسازترین‌های حوزه فناوری بوده است. تا كنون نام 9 ماهواره با برچسب ساخت ایران تحت عناوین ناهید، امید، مصباح 1، مصباح 2، سینا 1، طلوع، رصد، نوید و فجر طراحی و گویا ساخته شده است كه علی‌رغم صرف هزینه‌های میلیون دلاری، متاسفانه وضعیت یكی نامعلوم‌تر از دیگری است. در این خصوص، مسوولان اجرایی و علمی ‌رده بالای كشور كه زمانی اصرار داشتند دلارهای حاصل از فروش نفت در دوران تحریم را كه به سختی به كشور راه می‌یافت به جای معطوف كردن به موارد ضروری، صرف پرتاب ماهواره به فضا با هدف گرفتن چند عكس (اشاره به ماهواره رصد) و یا تشخیص پوشش زمین از نظر گیاهی(ماهواره سینا 1) كنند، در هفته گذشته به باور جدیدی در خصوص ساخت ماهواره و پرتاب آن به فضا رسیدند.
در همین راستا محسن بهرامی، رییس سازمان فضایی ایران درباره آخرین وضعیت ماهواره مصباح اعلام كرد، طبق بررسی‌های کارشناسانه در مورد ماهواره مصباح به این نتیجه رسیده‌ایم که هزینه‌های پرتاب این ماهواره بسیار بالاست و ارزش ندارد که به این مرحله برسد. بنابراین آخرین تصمیمی که در مورد این ماهواره اخذ شده این است که در موزه فضایی كشور نگهداری شود. وی علت بروز تصمیم مذكور را طول کشیدن پروژه و مشکلات بین‌المللی عنوان كرد.
این اظهارنظر که با بازتاب‌های زیادی نیز مواجه شد، ظاهرا وزیر ارتباطات را عصبانی کرد و وی بلافاصله نسبت به اظهارات رییس سازمان فضایی که زیرمجموعه وزارت ارتباطات است واکنش تندی نشان داد و گفت: کسانی که مسوولیت تصمیم‌گیری درباره ماهواره مصباح را ندارند، نباید در این زمینه اظهارنظر کنند و در این زمینه تذکر لازم داده شد.
واعظی برای تاکید بیشتر گفت: ما چنین موزه‌ای نداریم و برای یک ماهواره هم موزه نمی‌سازیم.
البته اظهارات وزیر ارتباطات هم به منزله خروج ماهواره مصباح از تعلیق پرتاب میان فضا و موزه نبود، چراکه وی گفته: این که یکی از همکاران من گفته ماهواره به موزه می‌رود برای وقتی است که ماهواره به ایران برگردد و متخصصان ما و حتی سازندگان آن که هنوز حضور دارند، اینها بررسی کنند و از نظر فنی به ما بگویند که با توجه به اینکه ما بعد از این که چند ماهواره سنجشی به فضا فرستادیم ، پرتاب دوباره آن به‌صرفه هست یا نه!
ماهواره مصباح، همان ماهواره‌ای بود كه در هنگام وزارت معتمدی ساخته شد و قرار بود در تابستان 84 به فضا پرتاب شود و 10 میلیارد تومان نیز در همان زمان هزینه روی دست كشور گذاشت. نكته تامل‌برانگیز در خصوص ماهواره مصباح این بود كه بدنه آن توسط كشور ایتالیا ساخته شده بود و برای پرتاب آن نیز قرار بود از موشك روسی استفاده شود و در عین حال ساخت ایران را یدك می‌كشید. اما با این وجود زمینگیر باقی ماند و احتمالا به موزه تاریخ خواهد رفت. قضیه ماهواره‌های ایرانی از آن دسته مسایلی است كه توقع می‌رود ضمن بررسی طرح توجیهی آنها، چگونگی هزینه‌كردها و علل ناكامی‌شان توسط نهادهای نظارتی و نمایندگان مجلس از متولیان امر مورد بازخواست جدی قرار بگیرد.
•گردش مالی 160 میلیارد تومانی قماربازی آنلاین
سوداگری‌های نامشروع از جمله گسترده‌ترین تجارت‌هایی هستند كه با گسترش فضای مجازی در ایران به شدت رو به افزایش است. طبق بررسی‌های انجام شده، كارتل حاكم بر این گونه كسب و كارها از چنان نظامی ‌برخوردار است كه از تمامی زیرساخت‌های مالی جهت مراودات پولی برخوردار است. به طوری كه وقتی علاقه‌مندان انجام یك بازی مانند پوكر یا پاسور به صورت مجازی دور یك میز و در مقابل یكدیگر می‌نشینند، می‌توانند تقریبا بدون هیچ‌گونه محدودیتی به قمار و شرط‌بندی بپردازند. این در حالی است كه علی‌رغم آگاهی همه‌جانبه نهادهای پلیسی و قضایی نسبت به این پدیده، همچنان بسیاری از سایت‌ها و كانال‌های مربوط به قمار و شرط‌بندی باز است و سودهای سرسام‌آوری را عاید گردانندگان‌اش می‌كند.  
هفته گذشته، رییس پلیس فتای آذربایجان شرقی از متلاشی شدن باند شرط‌بندی و قمار بازی آنلاین و دستگیری پنج نفر از اعضای آنها و ضبط دستگاه‌های الكترونیكی مرتبط با این اقدام نظیر گوشی، لپ‌تاپ، سیم‌كارت و مقادیر قابل توجهی دلار خبر داد. لذا آنچه كه در پرداختن به این خبر در ICT ایرانی قابل تامل است، آمار و ارقامی ‌است كه طی این عملیات اعلام شده است. بر این اساس،  مجموع شش سایت قماربازی آنلاین كه در استان آذربایجان شرقی به فعالیت می‌پرداختند دارای بیش از هزاران نفر عضو بودند و گردش مالی آنها حدود 160میلیارد تومان گزارش شده است كه شاید بتواند با بخشی از درآمدهای حاصل از كشاورزی این استان رقابت كند.
•حمله سایبری داعش به درگاه‌های ایرانی
از جمله رویدادهای خبرساز هفته گذشته، حمله‌های سایبری به درگاه‌های اطلاع‌رسانی چندین صندوق سرمایه‌گذاری و كارگزاری بورس اوراق بهادار بود. طی این حملات كه حدود 200 سایت ایرانی را درگیر خود كرده بود، گروهی با عنوان تیم سیستم دی. زید (Team System DZ) منتسب به گروه تروریستی داعش، اقدام به دی‌فیس (برهم زدن شكل ظاهری سایت) كردن سایت‌های قربانی و بعضا قراردادن شكلی گرافیكی كه نشان‌دهنده تعلق این گروه به داعش بود، کردند. علاوه بر سایت‌های بورسی و سرمایه‌گذاری، خبرگزاری میراث آریا و سایت سازمان میراث فرهنگی نیز در میان سایت‌های ایرانی مورد حمله قرار داشتند. به طوری كه دسترسی به آنها غیرممكن شده بود و پیام «I Love Islamic state»  نیز قرارگرفته بود.
در پی حملات هفته گذشته، پای این نگرانی به بازار سهام وارد شد كه سامانه‌های بازار بورس و همچنین زیرساخت‌های الكترونیكی بازار سرمایه و سیستم‌های معاملاتی بورس آسیب دیده و مورد حمله قرار گرفته باشند. اما كمی ‌بعد رییس مرکز نظارت بر امنیت اطلاعات بازار سرمایه، حمله بر سامانه‌های معاملاتی را رد كرد و گفت این حملات صرفا بر پایگاه‌های اطلاع‌رسانی مربوطه تاثیرگذار بوده است.