کابوس «نشان ‌ارتباطی اقتصاد مقاومتی»

زمین‌لرزه‌ای قوی کوه و محوطه ایستگاه پنجم تله‌کابین توچال را می‌لرزاند و پس‌لرزه‌هایش ادامه داشت. خواستم از آن بالا حال خانواده را بپرسم، دیدم آنتنی که داشتم دیگر ندارم. زمین زیر پاهایم همچنان می‌لرزید و کوه ریزش می‌کرد. تهرانی را می‌دیدم که جای‌جایش دچار انفجارهای زنجیره‌ای شده بود. گویا دلیلش نشت گاز به‌علت شکستن لوله‌ها بود! از همنوردی که او هم سراسیمه با گوشی‌اش کلنجار می‌رفت پرسیدم: آنتن داری؟ - فریاد زد: داشتم.
از خواب پریدم. ساعت گوشی، یک و 46 دقیقه نیمه‌شب را نشان می‌داد. از آن بالا تهران زیبا را دیدم. خدا را شکر، چراغ جاده‌ها و مغازه‌ها روشن و آرامش شبانه برقرار بود. پس آنچه دیده بودم، تنها کابوس زلزله و انفجار و قطع ارتباط بود. ولی ذهنم چرا و چگونه چنین کابوسی را ساخته و پرداخته بود؟ به فکر فرو رفتم. دلیل این کابوس باید به باور فروید، تجربه‌ای قوی، احساسی تاثیرگذار یا تاملی واقعی، ساعاتی یا چند صباحی پیش از خوابیدنم بوده باشد. به روش رزومه، خاطراتم را و بعد پیامک‌های وارده به گوشی‌ام طی روزهای اخیر را مرور کردم. پیامکی که هنوز در گوشی‌ام ذخیره شده بود، سر نخ را به دستم داد: «اعطای نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی به روابط عمومی یکی از اپراتورها» و در زیر آن، این جمله آمده بود: «به پاس فعالیت‌های شایسته در نوآوری و خلاقیت ارتباطی، نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی و لوح سپاس به روابط عمومی... اعطا شد.»
تامل در معنی «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی»
یادم آمد: از روز پنج‌شنبه پانزدهم تیر 96 که خبر «اعطای نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» را خوانده بودم، همه‌اش به این فکر بودم که چرا عده‌ای عالی‌ترین مفاهیم اسناد بالادستی را که نوشداروی بقا و حیات خودشان است، درک نمی‌کنند. عنوان خلق‌شده «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» هرچه باشد، در نهایت تعهدآور است! «نشان اقتصاد مقاومتی» گرفتن و بعد از آن در تحقق انعطاف‌پذیرسازی و پایداری نظام کوشیدن، بهتر است تا نشان افتخاری نگیرید و نکوشید؛ اما این «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» چه معجونی است؟ چه اعتباری دارد؟ از سوی چه مرجع یا مراجعی صادر و اعطا می‌شود؟ به‌دنبال پاسخ برای پرسش‌هایم می‌گشتم که در متن خبر دیدم، اعطاکنندگان «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» اینها هستند:
*«موسسه پژوهشی توسعه اجتماعی ماندگار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری»؛
*«موسسه فرهنگی روابط عمومی آرمان» و
*«گروه‌های ارتباطات، روابط عمومی و روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبایی».
اما هر عضو این مرجع سه‌گانه، چه سهم و نقشی در استانداردسازی این نشان، بومی‌سازی شاخص اقتصاد مقاومتی و اندازه‌گیری عوامل و پیشران‌های اقتصاد مقاومتی نامزدها و تعیین برنده از میانشان داشته‌اند، معلوم نیست.
نام و هویت همین عضو آخری («گروه‌های ارتباطات، روابط عمومی و روزنامه‌نگاری دانشگاه علامه طباطبایی») خود محل ابهام و بحث است.
«موسسه پژوهشی توسعه اجتماعی ماندگار» هم ربطش با وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تنها مجوز فعالیتی است که از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری گرفته است. پس ذکر عبارات «وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» و «دانشگاه علامه طباطبایی»، بهانه‌ای برای توجیه جایگاه صادرکنندگان نشان است!
اصلا «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» یعنی چه؟ -همنشینی «نشان ارتباطی» و «اقتصاد مقاومتی» در کنار هم، چگونه باید فهمیده شود؟
به‌ظاهر تکیه‌گاه مفهوم گنگ «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی»، اصل بیستم سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است که درست و شفاف می‌گوید: «تقویت فرهنگ جهادی در ایجاد ارزش افزوده، تولید ثروت، بهره‌وری، کارآفرینی، سرمایه‌گذاری و اشتغال مولد و اعطای نشان اقتصاد مقاومتی به اشخاص دارای خدمات برجسته در این زمینه.»
آری- در این سیاست، صحبت از «نشان اقتصاد مقاومتی» است و نه «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی.»
ترکیب و مفهوم «نشان اقتصاد مقاومتی» مانند سایر نشان‌های رایج، شفاف است. این‌گونه نشان‌ها به مدیرانی اعطا می‌شود که الزامات خاصی را در مدیریت رعایت می‌کنند.
منظور سیاست‌گذار محترم از «نشان اقتصاد مقاومتی»، ایجاد نهادی بومی شبیه به «نشان مدیریت کیفیت» و گواهی‌نامه  ISO 9001، «نشان حفظ محیط زیست» یا گواهی‌نامه ISO 14001 و امثالهم است.
«نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» به این دلیل شفاف نیست که برای «نشان» یا «گواهی‌نامه» آمده‌اند یک صفت ارتباطی قایل شده‌اند. مگر «نشان» یا «گواهی‌نامه» غیر ارتباطی هم داریم که بیاییم وجه ممیز این نشان را ارتباطی بودن آن بدانیم؟
بگذریم! منظور ایشان از «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» را همان «نشان اقتصاد مقاومتی» در نظر می‌گیریم تا بپردازیم به شکل و شمایل استاندارد و محتوایِ معیار آن.
«نشان مدیریت کیفیت» و گواهی‌نامه  ISO 9001، «نشان حفظ محیط زیست» یا گواهی‌نامه ‌ISO 14001، دارای شکل و شمایلی استاندارد هستند. اما آیا «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» هم دارای شکل و شمایلی استاندارد است؟
«نشان مدیریت کیفیت» و گواهی‌نامه ‌ISO 9001، «نشان حفظ محیط زیست» یا گواهی‌نامه ‌ISO 14001، دارای محتوا و شاخص‌هایی استاندارد هستند. آیا «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» هم دارای محتوا و شاخص‌هایی استاندارد است؟
شاخص‌های اقتصاد مقاومتی، برای اهل فن، معلوم و مشهورند:
*شاخص اقتصاد مقاومتی اِم.اِف گلوبال (FM Global) یا آگسفورد متریکا ‌(Oxford Metrica)؛
*شاخص‌ اقتصاد مقاومتی بریگوگلیو  (Briguglio)
*شاخص اقتصاد مقاومتی بورمن  (Bormann)
*و چند شاخص اقتصاد مقاومتی دیگر.
ما شاخص‌های اقتصاد مقاومتی هنوز استانداردنشده نوع بومی هم داریم:
*شاخص اقتصاد مقاومتی مرکز پژوهش‌های مجلس (خاندوزی و همکاران)؛
*یا شاخص اقتصاد مقاومتی نیاوران (مهران‌فر و همکاران).
شایان توجه است که ***شاخص اقتصاد مقاومتی را براساس اندازه‌گیری شوك احتمالی‌ كه سازمان قادر است «جذب» کند، و به‌رغم شوک، دوباره به شرایط مطلوب پیش از شوک وارده بازگردد، اندازه‌گیری می‌کنند.***
شاخص اقتصاد مقاومتی نوع «موسسه پژوهشی توسعه اجتماعی ماندگار و همکاران» چیست؟ دارای چه مولفه‌هایی است؟ اسناد و مدارک استاندارد شدن شاخصش کجا هستند؟
شما در برابر کدام شوک یا چند شوک وارده به سازمان، انعطاف‌پذیری و پایداری سازمان را اندازه‌گیری می‌کنید یا محاسبه کرده‌اید؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه بورس؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه بازار خدمات رقابتی؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه آتش‌سوزی؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه بلایای طبیعی؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه رویدادهای اجتماعی؟ - شوک وارده به سازمان از ناحیه فناوری‌های انقطاعی (disruptive technologies)؟
بازی با دم شیر؟
بازی با مفاهیم حیاتی یک ملت، خطرناک است.
در ایران اگر و تا هنگامی که مفهوم متعالی اقتصاد مقاومتی، به‌دلیل انتزاعی بودن مضمون آن، درست درک نشود، معلوم است که انتظار معجزه‌ای هم از ناحیه مجامع بخشی و دانشگاهی در دومین سال اقتصاد مقاومتی، نمی‌توان داشت. تا هنگامی که بازی با دم شیر، فاجعه‌آفرین نشده است. نتیجه ملموس این بازی می‌تواند سوداگری باشد که بسیاری از کسب‌و‌کارها در آن ید طولی و زبردستی خاص خود را دارند.
آنچه باید سازمان گیرنده نشان اقتصاد مقاومتی می‌داشت، وجود این مدیریت است:
 1) مدیریت اقتصاد مقاومتی ‌(Resilience Management)؛
 2) مدیریت مخاطره‌(Risk Management)؛
 3) مدیریت دگرگونی ‌(Change Management)؛ و
 4) مدیریت تداوم کسب‌وکار  (Business Continuity Management).
داشتن چهار مدیریت مذکور برای ماندگاری، مقاوم‌سازی و انعطاف‌پذیر کردن سازمان و برای دریافت نشان اقتصاد مقاومتی، لازم است. با اتکا به چهار مدیریت مذکور می‌توان در روز مبادا، روز مواجهه با بحران، آمادگی لازم را برای نجات از بحران داشت. بدون این مدیریت‌ها، مدیریت بحران بی‌معنی و محال است!
می‌دانیم که سازمان گیرنده «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» پیش‌تر نهادی دولتی بوده که هنوز نیمه‌دولتی یا شبه‌دولتی اداره می‌شود. پس لاجرم از اول با الگوی اقتصاد مقاومتی، طراحی و مهندسی نشده است.
مهندسی اقتصاد مقاومتی نیز به‌معنی طراحی مجدد ساختارهای سازمان و تعبیه مدیریت‌های چهارگانه مذکور برای اعمال مدیریت بحران است. آیا مدیریت‌های چهارگانه مذکور قرار است بعدها در سازمان گیرنده «نشان ارتباطی اقتصاد مقاومتی» تعبیه شوند؟ اگر چنین است، پس چگونه در مقطع کنونی، اعطاکنندگان نشان، برنده را تعیین کرده‌اند؟   
بترسیم از وقتی که «نوشداروی اقتصاد مقاومتی» برای بقا، به‌دلیل نفهمیدن موضوع توسط مجامع علمی و استانداردسازی ما، اصلا تولید نشود و به بیمار (سازمان‌ها و کل اقتصاد کلان کشور) هرگز یا به‌موقع نرسد.
روی سخن من، تنها معطوف به بازیگران جریان خلق «نشان اقتصاد مقاومتی» نیست، بلکه به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز هست: بازیگر و نظاره‌گر بازی با دم شیر نباشید! شما هم باید درون وزارتخانه، به نهادینه‌سازی اقتصاد مقاومتی اقدام کنید و هم اینکه نهادینه‌سازی اقتصاد مقاومتی را در هر سازمان وابسته و پیوسته به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و رعایت اصولش را در هر طرحی مطالبه کنید. کژفهمی کم‌کاری بس است!

دزد حاضر و بز حاضر

توافقی پیچیده و زمانبر

دیدگاه‌ها

    ارسال دیدگاه

    نقد و بررسی بازی