ICT ایرانی در هفته‌ای كه گذشت

تکلیف دعوای فیلترینگی باز هم معلوم نشد

تصور رایج در خصوص فیلترینگ محتوا در فضای مجازی بر این اساس استوار است كه این رویداد فقط در كشورهایی چون ایران، روسیه، چین و برخی كشورهای دیگر اجرا می‌شود. در صورتی‌كه چنین نیست و فیلترینگ پدیده‌ای تقریبا همزاد با اینترنت است كه بسیار فراگیرتر از چیزی است كه همگان تصور می‌كنند. به‌طوری كه كاربران كشورهایی چون ایالات متحده آمریكا، انگلیس، فرانسه، ایتالیا و برخی كشورهای پیشرفته دیگر نیز آن را تجربه می‌كنند، اما نه به مثابه آنچه ما در ایران و با مشاهده صفحه‌ای با عنوان «پیوندها» شاهد آن هستیم. سیاست حاكم بر فیلترینگ در كشورهایی كه مدعی دسترسی آزاد به جریان اطلاعات هستند غالبا به نوعی بومی‌سازی اطلاعات و حتی دخل و تصرف در نتایج حاصله از موتورهای جست‌و جو است كه این هم خود شكلی از فیلترینگ به شمار می‌رود. اما آنچه كه فیلترینگ ایرانی را متمایز می‌كند، وجود این مشخصه است كه در عین حال كه یكی از قاعده‌مندترین و بی‌چون و چراترین امور موجود در كشور است، اما بنا به دلایلی همچون نبود سیاست‌های شفاف، در پس پرده بودن مقامات موثر بر تصمیم‌گیری‌ها و همچنین تعاریف چندگانه و تشكیك در تعیین مصادیق محتوای مجرمانه باعث شده است تا فیلترینگ در ایران با اتهاماتی همچون آشفتگی و اعمال سلیقه شخصی مواجه باشد. به هر حال فیلترینگ ایرانی، پدیده‌ای منحصر به فرد و كاملا متفاوت از سایر همتایانش در اقصا نقاط كشورهای جهان است كه حتی اعمال هزینه‌های چند صدمیلیون یورویی برای هوشمندكردنش هم نتوانسته است از آن پیكره‌ای بی‌نقص و غیرقابل دورزدن بسازد.
درICT ایرانی در هفته‌ای كه گذشت، بحث‌ها پیرامون فیلترینگ حسابی داغ بود و حتی در راس بسیاری از رسانه‌های خارجی قرار گرفت كه در این شماره به بررسی ابعاد آن می‌پردازیم.
فیلترینگ؛ محل جدال دولت و قوه قضاییه  
همه چیز از جایی آغاز شد كه معاون دادستان کل کشور هفته گذشته اعلام كرد كه دستور انسداد حدود 8 هزار کانال‌ تلگرامی بیش از 40 مرتبه برای وزارت ارتباطات ارسال شده، ولی این وزارتخانه ترتیب اثر نداده است. اندكی پس از انتشار این خبر، وزارت ICT كه مرد شماره یك آن با نزدیك شدن روزهای پایانی دولت یازدهم با یكی از مهم‌ترین صندلی‌های كابینه تلویحا خداحافظی كرد، واكنش به نسبت تندی نشان داد و اظهارات معاون دادستان را ناشی از نظرات شخصی دانست و گفت كه وی مرتب سخنرانی می‌کند که در تخصصشان نیست. واعظی دیدگاه خرم‌آبادی را چنین عنوان كرد كه معتقد است همه چیز باید بسته شود و خاطرنشان كرد؛ کارگروه تعیین مصادیق در کشور بر اساس نظر یک شخص اداره نمی‌شود.
اما این اظهارات به مذاق مقام بالادست معاون دادستان، یعنی دادستان كل كشور خوش نیامد و به دنبال دفاع از معاون خود بلافاصله موضوعاتی را به آقای وزیر یادآوری كرد. از جمله این كه حتی یك مورد وجود نداشته است كه بنا به نظر شخصی معاون دادستان یعنی خرم آبادی فیلتر شده باشد و همچنین فیلتر سایت‌ها و کانال‌ها از دو طریق شامل دستور قضایی و یا دستور کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه صورت گرفته و به وزارت ICT اعلام می‌شود، که هر دو هم لازم‌الاجرا هستند.
کار همین‌جا هم تمام نشد و یک مناظره هم میان دبیرکارگروه فیلترینگ و معاون وزیر ارتباطات هم برگزار شد و طرفین نیز نظرات خود را ارایه کردند. در نهایت از دل این مواضع تند که چند روزی به تیتر درشت رسانه‌های زیادی نیز تبدیل شد، معلوم نشد حق با کدام طرف بوده است و این پرسش‌ها باقی ماند که اگر دستورات مذکور نظر شخصی دبیر کارگروه فیلترینگ نبوده، پس نتیجه چیست؟ اگر هم این مسایل نظر شخصی دبیر کارگروه مذکور بوده پس چرا در رسانه‌ها مطرح شد؟ خلاصه آنکه با وجود تمام جدال‌ها و مناظره در نهایت هم مشخص نشد حق با کدام طرف است.
فیلترینگ آگهی‌های هنجارشكن
ایرانی‌ها در فضای مجازی در پی دستیابی به اهداف مختلفی هستند. عده‌ای تجارت می‌كنند، برخی علاقه‌مند به یادگیری و مطالعه هستند، تعدادی درصدد دوست‌یابی و برقراری ارتباط با دیگرانند و كسانی نیز هستند كه پاتوق اصلی آنها سایت‌های خرید و فروش اجناس و كالاهای دست دوم است. لذا بخشی كه در اینجا مورد توجه است، آگهی‌های ویژه‌ای است كه در این قبیل سایت‌ها با محتوای خارج از شرع و عرف انتشار می‌یابد و البته خوانندگان و چه بسا مشتریان خاص خود را دارد. در میان این آگهی‌ها كه به آگهی‌های اجتماعی در دنیا شهرت دارند از استخدام كارگرماهر و آشپز به چشم می‌خورد تا آقایی كه در پی یافتن همدمی ‌شاد و جوان است یا ماسوری كه به ارایه خدمات در اقصا نقاط شهر می‌پردازد.
در پی افزایش انتشار این نوع آگهی‌ها در اپلیكیشن‌ها، كانال‌ها و سایت‌های خرید و فروش كالاهای نو و دست دوم در هفته گذشته، قاضی جاویدنیا، معاون دادستان در امور فضای مجازی هشدار داد تا ظرف سه روز، تمامی آگهی‌های غیراخلاقی و هنجارشکن از یكی از اپلیکیشن‌های معروف در این زمینه حذف شود و در غیر این صورت خبر از فیلتر و مسدودسازی سایت مذكور داد. وی همچنین خواست تا از این پس از تایید و انتشار این گونه آگهی‌های غیر اخلاقی خودداری شود. پرداختن به این موضوع كه تبعات و هزینه‌های اجتماعی برای افرادی كه جذب این قبیل فراخوان‌ها می‌شوند، چقدر است خود جای بحث دارد. اما مگر جز این بوده كه دستاورد فیلترینگ و مسدودسازی تا كنون فقط پاك كردن صورت مساله و شكل‌گیری یك برنامه جدید با اسمی ‌جدید به فاصله كمتر از یك هفته بوده است؟
رهایی از شر شبکه‌های خارجی
هفته گذشته محمود واعظی وزیر ارتباطات در جلسه مجمع عمومی فراکسیون نمایندگان ولایی مجلس حضور یافت و به طرح موضوعات مهمی پرداخت که کمتر مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. مخلص کل صحبت‌های وی در خصوص شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های موبایلی این بود که: منتظر هستیم شبکه‌های اجتماعی بومی به ما اطمینان بدهند که می‌توانند فعالیت کنند، بعد از آن با روش‌هایی از شر شبکه‌های اجتماعی خارجی راحت خواهیم شد.
واعظی گفت: مردم از وایبر به تلگرام منتقل شدند، با مدیران تلگرام نیز در ارتباط هستیم. اما مدیران تلگرام کانال‌های سیاسی را نمی‌بندند، «آمدنیوز» بیشترین مطلب را علیه وزارت ارتباطات دارد، ما هم علاقه‌مند هستیم که «آمد نیوز» زودتر بسته شود.
وی بر این موضوع نیز تاکید کرد که: استفاده مردم از شبکه‌های اجتماعی خارجی به معنای تحقیر وزارت ارتباطات است؛ هیچ‌کدام از همکاران من راضی نیستند که مردم از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده کنند.
البته در این میان چند چیز مثل خیلی از مسایل دیگر نامشخص است. نخست آنکه منظور دقیق از اطمینان دادن شبکه‌های بومی چیست؟ دوم آنکه روش‌های خلاصی از شر شبکه‌های خارجی چیست و سوم آنکه مشخص نیست خود محمود واعظی همچنان عهده‌دار مسوولیت وزارت ارتباطات باقی بماند که به این مسایل رسیدگی کند.
تعبیر سایبری فیلم‌های ‌هالیوودی
موقعیت حوزه فاوا از نظر استراتژیكی به‌گونه‌ای است كه بازیگران متعددی در لایه‌های مختلف اعم از حاكمیتی، بخش دولتی، دستگاه قضا، بخش خصوصی و غیره به ایفای نقش می‌پردازند. اما در این میان، تا كنون سازمان پدافند غیرعامل جزو بازیگران این حوزه به شمار نیامده بود كه با توجه به شواهد پیش رو گویا می‌بایست اضافه شود.
هفته گذشته سردار جلالی، رییس سازمان پدافند غیرعامل کشور از اجرای پروژه‌هایی با حمایت كشورهای اروپایی و آمریكایی خبر داد كه در صورت تحقق چیزی شبیه به فیلم‌های تخیلی است كه سال‌هاست ‌هالیوود انواع آن را می‌سازد و روانه بازار می‌كند. وی كه مبنای اظهارات خود را كنفرانس امنیتی مونیخ و سخنرانی بیل‌گیتس اعلام كرد، هشدار داد طی پنج تا ده سال آینده شاهد اپیدمی جهانی سه بیماری آنفلوانزا، فلج اطفال و آبله خواهیم بود كه باعث كشته شدن ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون نفر خواهد شد. به گفته وی این اپیدمی‌حاصل تركیبی از حملات بیولوژیكی است كه به شیوه سایبری انجام می‌شود.
گرچه حتی تصور آنچه كه رییس سازمان پدافند غیرعامل از آن صحبت می‌كند، بسیار ترسناك و غیرممكن به نظر می‌رسد، اما با توجه به ادامه جنگ‌های موجود در خاورمیانه و خطر حملات تروریستی، گمان می‌رود دنیا با آینده‌ای بسیار ناامن‌تر از حال حاضر رو‌به‌رو خواهد بود.
ایمیل جعلی سفارت روسیه از تهران به كرملین
حملات سایبری به مراكز دولتی و مهم روسیه اتفاق جدیدی نیست كه هر از چند گاهی توسط آمریكا و با هدف دسترسی به اطلاعات محرمانه این كشور انجام می‌شود. اما این بار پای تهران نیز به نوعی در این اقدامات باز شد. به این ترتیب كه هفته گذشته، سخنگوی وزارت خارجه روسیه از ارسال 138 پیام‌های الکترونیكی جعلی به پایگاه اینترنتی وزارت خارجه روسیه خبر داد كه در میان آنها از پست سابق سفارت روسیه در تهران نیز استفاده شده بود. این موضوع می‌تواند احتمال نفوذ به آنچه كه مربوط به مكاتبات سفارت روسیه در تهران و با موضوع مختص به ایران است را بالا ببرد.