ICT ایرانی در هفته‌ای كه گذشت

لیست سیاه یا لیست سفید؛ نگرش دولت دوازدهم چیست

در هفته‌ای كه گذشت، ICT ایرانی روزهای پرالتهابی را سپری كرد و بیش از هر زمان دیگری چشم به آرای بهارستان جهت رد یا تایید وزیر پرحاشیه كابینه دوازدهم دوخته بود. فردی كه به موجب اخذ آرا، قانونا به مدت چهار سال فرد اول اجرایی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات خواهد شد. با این محور، به ارزیابی و تحلیل اهم اخبار ICT ایرانی در آخرین هفته از مرداد می‌پردازیم.

·       از رفع فیلتر یوتیوب تا تغییر ساختار

در هفته‌ای که گذشت، سرانجام مجلس دهم با دادن رای اعتماد به وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دوازدهم كارت سبز نشان داد و محمدجواد آذری‌جهرمی‌ كه بی‌گمان پرحاشیه‌ترین فرد لیست پیشنهادی كابینه بود، بر كرسی سیدخندان تكیه زد. اما با این وجود، بسیاری از رسانه‌ها آرای وی را متزلزل و لب مرز توصیف کردند. زیرا وی در حالی موفق به اخذ رای اعتماد از مجلس شد كه 120رای مخالف در برابر 152 رای مخالف داشت. در حالی كه كمتر از 10 روز از تصدی این پست توسط جوان‌ترین وزیر كابینه می‌گذرد، اما اظهارات و تصمیم‌گیری‌های وی بسیار زیر ذره‌بین رسانه‌ها قرار دارد و این وضعیت بیش از هر زمان دیگری كار را برای وی دشوار می‌كند.

در همین راستا، وی یك روز پس از تصدی كرسی وزارت، نخستین اقدامات خود را در جهت بروز تغییرات در بدنه سیدخندان برداشت و بر اساس صدور حكمی‌ فلاح جوشقانی را جایگزین عمیدیان در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی کرد. در این حكم، جهرمی ‌به نوعی به درخواست عمیدیان مبنی بر بازگشت به دانشكده علمی-كاربردی پست و مخابرات نیز اشاره كرده است. همچنین در حكمی ‌دیگر، فرهاد معارفی را به عنوان سرپرست شركت ارتباطات زیرساخت- جایی كه خود پیش از این در آنجا حضور داشت- معرفی كرد. معارفی پیش از این نایب رییسی هیات مدیره این شركت را به عهده داشت كه فعلا با حفظ سمت به كار خود ادامه خواهد داد. جهرمی‌ كه نخستین دولتمردی است كه برای حفظ حریم خصوصی مردم در صحن علنی مجلس قسم خورده است، روزی كه رای اعتماد گرفت از بهارستان به زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی و سپس بر مزار شهید حاج حسن حسی‌زاده موحد كه از آزادگان دفاع مقدس بود، رفت. وی در نخستین مصاحبه مطبوعاتی خود فیلترینگ توییتر را مربوط به حوزه امنیت ملی دانست و در مورد رفع فیلتر یوتیوب گفت: در مرحله اعتماد‌سازی هستیم، لذا ملاحظات سختی برای رفع فیلتر سرویسی مانند یوتیوب و بلاگ اسپات از طرف دادستانی مطرح شده است كه تمام تلاش‌مان را برای ایجاد اعتمادسازی به کار خواهیم گرفتم. وی همچنین از بروز تغییراتی در ساختار وزارت ICT خبر داد و در این خصوص بر لزوم درآمدزا بودن سازمان فناوری اطلاعات تاكید كرد.

·       رفع محدودیت برای اعضای كانال‌های خاص؟

شورای‌عالی فضای مجازی و وزارت ارشاد، دو نهادی هستند كه بر حسب ماموریت ذاتی خود معمولا در حوزه محتوای شبكه‌های اجتماعی ورود می‌كنند. اما وجود ابهام در تعاریف موجود در بخش‌نامه‌ها و ابلاغیه‌های صادره آنها همواره از معضلات رایج در این زمینه بوده است. در همین راستا، هفته گذشته معاون پارلمانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام كرد كه برای کانال‌های معتبر با تعداد اعضای خاص مجوزهایی صادر خواهد شد تا به‌صورت قانونی به کار خود ادامه دهند ولی هیچ‌گاه نمی‌توان آنها را محدود کرد. همین یك جمله كافی بود تا سیلی از پرسش‌ها را در ذهن كاربران تلگرام و گردانندگان كانال‌های فعال در این شبكه ایجاد كند كه مستلزم توضیحات بیشتر این وزارتخانه در اسرع وقت به رسانه‌هاست.

باید یادآور شد در مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی در مورخ ششم آذر 95 با موضوع «انتشار انبوه محتوا در شبکه‌های اجتماعی و نیز در راستای صیانت از حقوق شهروندی و مالکیت معنوی دارندگان محتوای دیجیتال در فضای مجازی»، اشاره‌ای به كیفیت اعضای كانال نشده است و صرفا تعداد اعضا به عنوان عامل تعیین‌كننده در نظر گرفته شده است. دیگر این كه اصولا منظور وزارت ارشاد از اعضای خاص چیست و چرا كانال‌هایی كه دارای اعضای خاص هستند باید در پی كسب مجوز باشند. نكته تامل‌برانگیز دیگر این كه چنانچه كانالی به گفته معاون پارلمانی وزارت ارشاد دارای اعضای خاص باشد و به دنبال اخذ مجوز هم نباشد، آیا فعالیتش غیرقانونی خواهد بود و اعمال قانون خواهد شد؟

·       افت استفاده از فیلترشكن در كشور

هفته گذشته ابوالحسن فیروزآبادی، رییس مركز ملی فضای مجازی اقدام به ارایه آماری کرد كه پرداختن به آنها می‌تواند پاسخ برخی پرسش‌هایی باشد كه همواره در ذهن كاربران خاص و عام اینترنت در ایران وجود داشته است. وایت‌لیست و بلك‌لیست (فهرست سیاه و سفید) دو نگرش كلی در فضای مجازی هستند كه اولی به بستن كل سایت‌ها و باز شدن برخی از آنها اعتقاد دارد و دومی ‌می‌گوید همه سایت‌ها باز باشند و برخی از آنها فیلتر شوند. در همین راستا فیروزآبادی اظهار داشت نگاه جمهوری اسلامی ‌ایران به فضای مجازی بلك‌لیست است، اما دولت‌هایی كه می‌آیند نگاه‌شان به بلك‌لیست متفاوت است.

وی همچنین در تكمیل توضیحات زمزمه‌هایی كه اخیرا در فضای رسانه‌ای كشور مبنی بر این كه اینترنتی كه به اقشار مختلف جامعه از منظر فیلترینگ ارایه می‌شود، تفاوت داشته باشد، نیز گفت، ما در سالم‌سازی قائل به سطح‌بندی هستیم. به همین دلیل اخیرا نامه‌ای را به دادستانی کل زدیم و از کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه درخواست کردیم برای رسانه‌های بزرگ کشور و دانشگاهیان اینترنت مناسب‌تری ارایه شود.

هر چند وی ترجیح داد اصطلاح اینترنت مناسب‌تر را به‌طور شفاف توضیح ندهد، اما گمان می‌رود ترجمان وی از كاربرد این عبارت، اینترنتی بدون فیلتر یا حداقل فیلترینگ ملایم‌تری باشد. وی در بخش دیگری از اظهاراتش بیان داشت طی دو سال گذشته استفاده از فیلترشکن به شدت کاهش یافته و در حال حاضر میزانی که از فیلترشکن استفاده می‌شود، کمتر از سه درصد ترافیک کشور است. برخی از كارشناسان بر این باورند دلیل افت استفاده از فیلترشكن در كشور می‌تواند گسترش استفاده از شبكه‌های مجازی همچون تلگرام و اینستاگرام باشد. زیرا در عمل دسترسی به اطلاعات متنوع در این شبكه‌ها، راحت‌تر از سایت‌های دیگر است.

·       سبقت كاندیداها از آرای ماخوذه

و اما در هفته گذشته اتحادیه جدیدی به نام كسب‌وكارهای مجازی كه به پیشنهاد اتاق اصناف ایران و تایید وزیر صنعت، معدن و تجارت به منظور ساماندهی فعالیت کسب‌وکارهای مجازی در قالب آیین‌نامه اجرایی موضوع ماده 87 قانون نظام صنفی کشور چندی پیش اعلام موجودیت كرده بود، نخستین انتخابات خود را به منظور تعیین رییس و هیات مدیره برگزار كرد. گرچه به دلیل نوپابودن این اتحادیه نمی‌توان ارزیابی درستی از عملكرد آن داشت اما در خصوص چالش‌ها و موانع احتمالی فعالیت این اتحادیه تازه‌تاسیس اطلاعات قابل ملاحظه‌ای در دسترس است. از جمله این كه سازمان نظام صنفی رایانه‌ای كشور بیشترین موضع‌گیری را از ابتدای تشكیل این اتحادیه تاكنون داشته است. ادعای این سازمان بر این اساس است كه آنها اتحادیه كسب‌وكارهای مجازی را تشكلی موازی می‌دانند كه باعث می‌شود فعالان این حوزه با مشکلات بیشتری در حوزه قوانین و مقررات روبه‌رو باشند. به باور آنها عضویت فعالان تجارت الکترونیکی در سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کفایت می‌کند و نیازی به دریافت مجوز جدید از یک نهاد دولتی و تشکل دیگر وجود ندارد. همچنین در ادامه این مخالفت‌ها، رییس سازمان نظام صنفی تهدید كرد كه تشكیل این اتحادیه موازی را از طریق دیوان عدالت اداری پیگیری خواهد كرد.

طبق آخرین اطلاعات واصله آرای حاصله از این انتخابات بسیار جالب و تامل‌برانگیز است. زیرا این رای‌گیری صنفی تعداد 236 نفر کاندیدای حاز شرایط داشت، اما در مجموع تعداد 98 رای به صندوق انداخته شد كه دو مورد آن نیز باطله بود و بدین ترتیب نفر اول این انتخابات تنها با تعداد41 رای به عنوان برتری دست یافت. گفتنی است جهت كسب جزییات بیشتر در خصوص نحوه فعالیت این اتحادیه به سایت  eanjoman.ir مراجعه و مشاهده کردیم که مدت‌های مدیدی (حداقل چهار ماه) است كه سایت به‌روزرسانی نشده است!

نکته قابل تامل آنکه در حالی هیات مدیره این اتحادیه تنها با 41 رای انتخاب شده‌اند که هیاهوی زیادی در خصوص این کسب‌وکارها در کشور برقرار است و مرکز توسعه تجارت الکترونیکی مدعی‌ است که برای بالغ بر 20 هزار کسب‌و‌کار اینترنتی اقدام به صدور مجوز کرده است که حال باید دید راز عدم تناسب این آمارها با هم چیست؟

·       اسكرین‌شات جرم است

مطلع شدیم كه این روزها بساط باج‌گیران اینترنتی با دستمایه قراردادن اسكرین‌شات‌هایی كه از محتوای چت با قربانی ذخیره كرده‌اند، حسابی داغ شده است. از این روی، از منظر قانونی به بررسی آن پرداختیم. شاید كمتر فردی بداند كه این كار جرم است و افراد خاطی از نظر قانون افشای اطلاعات‌ خصوصی، مجرم شناخته می‌شوند. به‌طوری كه قانون‌ مجازات‌ اسلامی، صراحتا در ماده 745 (ماده 16 قانون جرایم‌رایانه‌ای) افشای اسرار خصوصی دیگران را جرم دانسته و مجازات آن را جزای‌‌نقدی و تا دو سال حبس درنظر گرفته است. البته اسرار خصوصی در قانون ایران به صورت مشخص تعریف نشده‌اند و صرفا در ماده 8 قانون "احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی" نامه‌ها، عکس‌ها، نوشته‌ها و فیلم‌های خصوصی را از مصادیق بارز آن دانسته‌اند. در رویه قضایی و نظام عرفی، دایره اسرار خصوصی از این هم وسیع‌تر است و نسخه‌های پزشکی، احکام دادگاه‌ها و اسناد مالی را نیز شامل می‌شود كه در این میان اسكرین‌شات در گروه عكس‌ها قرار می‌گیرد.