وقتی فقط پول حرف اول و آخر را می‌زند

تخلف یک نورچشمی در عرضه بازی‌های خارجی

وقتی صحبت از کسب‌و‌کارهای نوپا و آنلاین می‌شود اکثرا چهره چند جوان خلاق و صاحب ایده به ذهن می‌آید که معمولا برای حفظ کسب‌و‌کار خود از خط و مرزهای قانونی عبور نمی‌کنند اما در این میان بعضی کسب‌و‌کارها که با این نام شناخته می‌شوند به راحتی می‌توانند به هر نحوی کسب درآمد کنند و در عدم پذیرش قانون تا آنجا پیش بروند که مجری را برای اعمال قانون به خواهش و تمنا بیندازند.

اطلاق عنوان کسب‌وکار اینترنتی برای برخی فعالان در این عرصه به هیچ وجه کافی نبوده و اتفاقا ظلم به دیگر کسب‌وکارهای اینترنتی محسوب می‌شود. لذا از این کسب‌وکارها که پشت‌پرده‌های روشن و شفافی از نظر سرمایه اولیه و مالکان اصلی ندارند و از سوی دیگر مشخصا مورد حمایت برخی مسوولان بوده و به همین پشتوانه بدون ترس مرتکب تخلفات و حتی مقابله با نهادهای قانونی می‌شوند، باید با عنوان «نورچشمی‌های اینترنتی» نام برد.

ظهور و بروز ژن‌های متصل

به عبارت دیگر نوع جدیدی از ژن‌ها در سپهر سایبری ایران شکل گرفته که شاید در زمره «ژن‌های برتر» نباشند اما می‌توان از آنها با عنوان «ژن‌های متصل» یاد کرد که در شبکه‌های تودرتو به جایی وصل هستند.

حالا در نتیجه حمایت‌هایی که از این نورچشمی‌های اینترنتی می‌شود، هر روز پرده جدیدی از یک تخلف و زیرپاگذاشتن قانون منتشر می‌شود که پیش از این به برخی از موارد مذکور در هفته‌نامه عصر ارتباط پرداخته بودیم و به این کار ادامه خواهیم داد.

اکنون نمونه‌ای دیگر از این تخلفات هویدا شده که اگرچه نام این نورچشمی نزد ما محفوظ است، اما این کسب‌وکارهای اینترنتی اصطلاحا شناسنامه‌دار محسوب شده و فعالان اینترنتی و رقبای غیروابسته و کوچک‌تر آنها را شناخته و می‌دانند که نباید با آنها سرشاخ شوند.

اگرچه در زمان مقتضی و با کسب مستندات کافی نام و عنوان این نورچشمی‌ها منتشر خواهد شد، لیکن تا آن زمان، این به منزله نادیده گرفتن اقدامات و تحرکات غیرقانونی ایشان نیست.

حالا گاه‌و‌بیگاه پرده از تخلفات قانونی این نورچشمی‌ها می‌افتد و خبری، گزارشی، اعتراضی، صدایی از جایی به گوش می‌رسد اما این روند ادامه دارد؛ برای نمونه سه هفته قبل بود که در گزارشی در هفته‌نامه عصر ارتباط مطلبی با عنوان «عرضه بازی ممنوعه در روز روشن» منتشر کردیم که حالا اخبار بیشتری از این ماجرا از زبان مدیر بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای منتشر شد.

شروع ماجرای یک تخلف

ماجرا از این قرار بود که سه هفته قبل متوجه شدیم در یک سایت نورچشمی عرضه اپلیکیشن در ایران، یک بازی‌ به‌فروش می‌رسد که حتی در برخی از کشورهای اروپایی معتقد به داشتن درهای باز نیز این بازی به این سهولت و در دسترس همگان نیست.

این بازی رایانه‌ای که به علت تبلیغ و ایجاد انگیزه برای برخی کاربران برای تهیه و دانلود، از اعلام نام آن خودداری می‌کنیم، در شرایطی عرضه می‌شود که به‌طور رسمی ‌فارسی و به‌اصطلاح دوبله شده است و در نگاه نخست باعث ایجاد این تصور می‌شود که در داخل کشور تولید شده و مجاز است. در صورتی‌که چنین نیست. اما آنچه از منظر محتوایی بازی مذکور را به چالش وا می‌دارد، تبلیغ و تشویق انجام اموری مانند حمله، اذیت و آزار دیگران، تهاجم، غارت، قمار و شرط‌بندی و ارتباط‌گیری بازیکنان واقعی در فضای مجازی و امکان شکل‌گیری ارتباطات عاطفی، اعم از دوستی و ازدواج‌های مجازی و همچنین ارتباطات همجنس‌گرایانه است که در قالب پیامی‌ با عنوان «از این سیستم روشنفکری لذت ببر!» ارایه می‌شود.

با مراجعه به فروشگاه اینترنتی مذکور دریافتیم، این بازی که دارای 10 هزار نصب فعال است، فاقد تایید نظام رده‌بندی سنی بازی‌های دیجیتال (اسرا) است؛ گرچه هیچ‌یک از بازی‌های عرضه‌شده در این فروشگاه دارای گروه سنی نبودند و هر گیمری بسته به سلیقه و علاقه خود می‌توانست آنها را دانلود کند.

این موضوع منتشر شد تا افکار عمومی هم بیشتر در جریان باشند که اولویت برخی از این کسب‌وکارهای اینترنتی و حامیان پیدا و پنهانشان صرفا کسب درآمد است.

افشای پشت پرده یک ماجرا

هفته قبل اما رییس بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در گفت‌وگوی مشروحی با خبرگزاری مهر به افشای اقدامات عجیب و غیرقانونی این مارکت عرضه اپلیکیشن پرداخت، اگرچه وی نیز ترجیح داد نامی از این مارکت نبرد، اما کمی قبل‌تر دبیر جشنواره بازی‌سازان مستقل ایران با انتشار مقاله‌ای در روزنامه فناوران اشاره‌ای به نام این مارکت کرد.

با توجه به اهمیت موضوع به بررسی بیشتر این ماجرا می‌پردازیم. ماجرا از مصاحبه یک هفته پیش کریمی قدوسی مدیرعامل بنیاد بازی‌های رایانه‌ای با ایسنا شروع شد که از ساماندهی عرضه بازی‌های خارجی و لزوم دریافت مجوز از این بنیاد برای انتشار این بازی‌ها خبر داد.

موضوع جنجال‌برانگیزی که در این مصاحبه گفته شد این بود که اگر فروشگاه عرضه‌کننده بازی مجوز مربوط را نداشته باشد، حداقل برخوردی که با آن می‌شود فیلترینگ است، بنابراین از ۱۵ بهمن‌ماه هر بازی خارجی و هر سایتی که بخواهد عرضه تجاری در کشور داشته باشد با استناد به ماده ۹ قانون برخورد با تخلفات حوزه فضای مجازی و ماده ۳ مصادیق محتوای مجرمانه باید از بنیاد پروانه بگیرد.

خرید زمان یک‌ساله برای فرار از عوارض۱۰ درصدی

نکته دیگری که واکنش‌های این مارکت اندرویدی و موج رسانه‌ای همراه با آن را به دنبال داشت خبر دریافت عوارض از بازی‌های خارجی بود که مبالغ بسیار هنگفتی را از کشور خارج کرده و می‌کنند. بر این اساس بندی در لایحه بودجه ۹۷ کل کشور آمده که اخذ 10 درصد عوارض از فروش بازی‌های برخط و رایانه‌ای خارجی الزامی می‌شود. موضوعی که پیش از این در لایحه بودجه سال 96 در مجلس شورای اسلامی به تصویب نرسیده بود و همچنین در آبان امسال در سازمان برنامه و بودجه نیز رد شده بود.

گردانندگان یک مارکت اندرویدی با اعتراض به این موضوع، اخذ عوارض و گران شدن بازی‌های خارجی در مارکت‌های داخلی را منجر به فروش این بازی‌ها از طریق مارکت‌های خارجی دانست و حتی تاکید داشت که با میزبانی این بازی‌ها در مارکت‌های ایرانی در واقع، صادرات محصول و خدمات شرکت‌های ایرانی به خارج از کشور صورت گرفته و توانسته توسعه‌دهندگان قدرتمند خارجی را متقاعد کند که در کنار سرویس و خدمات شرکت‌های معتبری چون گوگل و اپل، از سرویس آنها نیز استفاده کنند.

افشاگری بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای

حالا بعد از آنکه با عدم تصویب عوارض ۱۰ درصدی در بودجه سال 96 این مارکت‌ها توانسته بودند یک سال برای خود زمان بخرند طرح دوباره این موضع، قانونمند شدن و احتمال الزامی شدن این عوارض با فضاسازی‌هایی همراه بود که مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای این بار در گفت‌وگویی با مهر ناچار به افشاگری‌هایی شد.

روایت رییس بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای از نحوه مواجهه‌ این مارکت اندرویدی با اعمال قانون خود گویای سمبه پرزوری است که آنها دارند. آن‌چنان که کریمی قدوسی می‌گوید: به‌طور مشخص درباره یکی از بازی‌ها، به‌رغم تذکر جدی بنیاد درباره محتوای نامناسب،‌ نزدیک به یک ماه زمان برد تا بتوان جلوی توزیع آن در یک مارکت خاص گرفته شود، آن‌هم با کلی خواهش و تمنا! قبول کنیم این فضا هم از نظر فرهنگی و هم از نظر اقتصادی شرایط بسیار بدی است!

وی پرده از مخالفت‌ها برداشته و تاکید می‌کند: به‌محض اجرایی شدن طرح، مارکت‌ها مجبور به ارایه گزارش مالی دقیق و پرداخت عوارض هستند، به‌خصوص مارکت‌هایی که تحت عنوان «دانش‌بنیان» فعالیت خود را آغاز کرده‌اند و با این عنوان سعی‌ دارند از معافیت‌های مالیاتی هم استفاده کنند اما در زمینه بازی‌های رایانه‌ای خارجی رسما مشغول فعالیت تجاری پرسود هستند و این بخش از فعالیت‌هایشان هیچ ربطی به فعالیت «دانش‌بنیان» ندارد؛ این کار بیشتر دلالی است!

آغاز فشارها برای عدم تصویب یک قانون

اینکه سال گذشته در مجلس چه گذشت که مانع از تصویب عوارض ۱۰ درصدی شد هنوز مبهم است و درباره آن حرفی زده نشده است اما حالا کریمی قدوسی در افشاگری‌های اخیر خود تلویحا پرده از راز این مخالفت هم برداشته ومی‌گوید: چند روز بعد که برای کاری به مجلس رفتم از سوی برخی نمایندگان مطلع شدیم که فشارها آغاز شده و برخی از این مارکت‌ها این فضا را در مجلس به‌وجود آورده‌اند که بنیاد برای جبران کمبود بودجه خود به دنبال تصویب چنین طرحی است!

موضوعی که در گفت‌وگوی رسانه‌ای مدیر یکی از مارکت‌ها به صراحت بیان شده و می‌گوید: بنیاد در لایحه بودجه امسال حدود ۲۵ میلیارد تومان برای خود بودجه از طریق عوارض قرار داده است که سال گذشته حدود ۹ میلیارد تومان بود. اینکه این بودجه چطور قرار است توزیع شود و چه برنامه‌ای برای رسیدن به هدف اصلی که توسعه بازی ایرانی است وجود دارد، توسط بنیاد برنامه‌ای ارایه نشده و برای فعالیت‌های گذشته‌اش هم گزارشی داده نشده است.

نظارتی که نبود و حالا زیر میز می‌زنند

دبیر جشنواره بازی‌سازان مستقل ایران به کمپین‌هایی که برای مخالفت با این طرح برای شلوغ کردن فضا و پرت کردن ذهن مخاطبان و نماینده‌های مجلس و توسعه‌دهندگان تشکیل شده، اشاره می‌کند. هر چند که می‌گوید این حرکت طبیعی است؛ چرا که اولا بازاری که تا به حال نظارت زیادی بر آن نشده از لحاظ تجاری‌سازی بازی‌های خارجی مورد نظارت قرار می‌گیرد و مهم‌تر از آن سهم سود مالی این بازار نیز 10 درصد کاهش و دولت بر آن نظارت می‌کند.

فقدان نظارت موضوعی است که رییس بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای هم به آن اشاره کرده و می‌گوید: بالاخره نمی‌شود که یک فرد بازی را در بازار داخل عرضه کند و بدون هیچ نظارتی و عوارضی به‌دنبال کسب سودهای کلان و بی‌حساب باشد. مارکت‌هایی که نمی‌خواهند زیر بار این فرایند قانونی بروند امروز تلاش می‌کنند زیر میز بزنند.

وضعیت پیشین بازی‌های خارجی در مارکت‌های موبایلی به این صورت بوده که نظارت بر بازی‌های خارجی معمولا بعد از عرضه اولیه صورت می‌گرفته است و کارنامه این مارکت اندرویدی به ویژه در مورد اخیری که یک بازی غیر قانونی در این بازار قرار گرفت و حتی بعد از خبری شدن این تخلف هم حذف نشد و بعد از کش‌و‌قوس‌های زیاد زمان زیادی صرف شد تا طبق نظر بنیاد اقدام کنند. حالا و در آستانه اجرایی شدن دستور‌العمل جدیدی که نظارت را به پیش از انتشار می‌برد موجی به راه افتاده تا رویه پیشین بر هم نخورد، باید دید آیا نورچشمی‌ها تن به نظارت می‌دهند و یا باز هم برای خود زمان خواهند خرید.