شبکه‌ای قابل اجرا اما فعلا غیرقابل اجرا

زیرساخت و شبکه ملی اطلاعات در چاله دیکته بی‌حساب

تعیین‌کننده برای معماری backbone یا پی‌بستر شبکه ملی اطلاعات، معماری شبکه‌های داده‌رسانی زیرساخت و رعایت پارامترهای استانداردشده توسط اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) در آن، برای برقراری ارتباط انتها به انتها، به‌منظور ارایه خدمات حساس است؛ یعنی حساس در برابر خطا‌(Error intolerant Services) ، آسیب‌پذیر دربرابر تاخیر (Delay intolerant Services) و ضربه‌پذیر از لحاظ اتلاف بسته (Packet Loss)  با تضمین بیشترین احتمال عدم قطعی یا Availability  است.

مقادیر این پارامترها مانند سایر کمیت‌های توصیه‌شده توسط ‌ITU، حداقلی‌اند. به همین دلیل حداقلی بودن استانداردهای ‌ITU، مهندسان شبکه‌سازی سعی می‌کنند از آنها عدول نکنند؛ ولی اگر مهندسانی در کشورهای OECD  از این پارامترهای حداقلی عدول می‌کنند، دلیلش این است که می‌خواهند هزینه بیشتری برای شبکه‌سازی برتر بپردازند تا به کیفیت خدمات بهتر از کیفیت حداقلی استانداردشده توسط ITU برسند. روال برخلاف این کوشش، روندی است که در سال‌های اخیر در وزارت ارتباطات ما اعمال و مشاهده می‌شود: عدول از پارامترهای توصیه‌شده توسط  ITUدر جهت تقلیل کیفیت خدمات پیشرفته‌. برای مثال، ارتقای کیفیت خدمات چندرسانه‌ای صوتی/تصویری تعاملی (Interactive Audio/Video) ازجمله اهدافی است که رعایت دقیق پارامترهای تضمین‌کننده آن، معماری مطلوب شبکه سراسری کشور را نیز تعیین می‌کند.

دسته‌بندی انواع خدمات چندرسانه‌ای

برای معماری شبکه‌های انتقال، «مهم» دسته‌بندی انواع خدمات چندرسانه‌ای و پی بردن به شاخص‌های کیفی و حساسیت‌های آنها در برابر خطا، تاخیر، اتلاف بسته‌ها و رسیدن به احتمال تقریبا صددرصدی availability است.

چندرسانه‌ای‌ها بر دو نوع کلی‌اند؛ غیر زمان‌واقعی (Non- real time) و زمان‌واقعی(real time) .

چندرسانه‌های‌ غیر زمان‌واقعی، دارای دو زیرمجموعه‌اند؛ چندرسانه‌های‌ غیر زمان‌واقعی حساس دربرابر خطا (مانند متن و داده) و  چندرسانه‌های‌ غیر زمان‌واقعی غیر حساس دربرابر خطا  (مثل تصویر ثابت).

چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی نیز بر دو نوع‌اند:

چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی ناپیوسته و چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی پیوسته.

چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی ناپیوسته دارای دو گونه‌اند:

گونه اول: حساس دربرابر خطا (مانند متن، گپ و پیام‌رسانی فوری)؛

و گونه دوم: چندرسانه‌ای‌های غیرحساس دربرابر خطا (مانند چندرسانه‌ای‌های داده‌ای/تصویری به‌روزرسانی وضعیت آب و هوا)

چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی پیوسته حساس دربرابر تاخیر هم بر دو نوع‌اند.

نوع اول: چندرسانه‌ای‌های پیوسته هم حساس در برابر تاخیر و هم حساس در برابر خطا (مانند برنامه‌های کاربردی رومیزی یا «دسک‌تاپ» از دوردست یا  Remote Desktop Applications)؛

و نوع دوم: چندرسانه‌ای‌های پیوسته حساس در برابر تاخیر ولی غیرحساس در برابر خطا (مانند صوتی/تصویری متعامل)،

و در نهایت چندرسانه‌ای‌های زمان‌واقعی پیوسته غیرحساس در برابر تاخیر و غیرحساس در برابر خطا مانند چندرسانه‌ای‌های صوتی/تصویری جریانی.

اگر مقادیر استاندارد کیفیت خدمات چندرسانه‌ای‌های مذکور (براساس استاندارد  Y.1542) رعایت نشوند، شبکه بین‌شهری و بین‌المللی شرکت ارتباطات زیرساخت نخواهد توانست، خدمات پیشرفته شبکه ملی اطلاعات را پشتیبانی کند؛ و بهره‌برداران شبکه‌های محلی خصوصی و عمومی متصل به شبکه بین‌شهری و بین‌المللی شرکت ارتباطات زیرساخت نیز نخواهند توانست خدمات پیشرفته و امنیت سرویس‌دهی خود را به سطح کیفی قابل قبول برسانند.

حساب در برابر دیکته

مدت مدیدی ا‌ست که تعدادی از کارشناسان معاونت فنی شرکت ارتباطات زیرساخت می‌کوشند، روند عدول از پارامترهای استاندارد Y.1542 توصیه‌شده توسط  ITU در طراحی و مهندسی شبکه انتقال را در این شرکت متوقف کنند، روندی که به حیف و میل سرمایه‌های ملی در عین تقلیل کیفیت خدمات شبکه‌های زیرساختی کشور منجر می‌شود.‌

اما با وجود دیکته اسناد بالادستی و پیروی کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات از آنها، کاری از حساب کارشناسان معاونت فنی شرکت ارتباطات زیرساخت در راستای اصطلاح طرح‌ها برنمی‌آید.

           

 

از یاد نباید برد که در 27 مرداد 1396: جهرمی در رابطه با تغییر ساختار مراکز مبادله ترافیک زیرساخت به رییس مجلس نوشت‌: «شرکت ارتباطات زیرساخت مجری مصوبات نهادهای قانونی بالادستی از جمله شورای‌عالی امنیت ملی و کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات است، لذا در اجرای مصوبه 516 [شورای‌عالی امنیت ملی، در مورد الزام شرکت ارتباطات زیرساخت به حضور در 170 نقطه، تعداد نقاط حضور شرکت ارتباطات زیرساخت] در حال حاضر از 98 نقطه سابق به 115 نقطه رسیده و در پروژه‌های آتی به 170 نقطه خواهد رسید.»

آیا عدد نقاط حضور شرکت ارتباطات زیرساخت، مساله‌ای امنیتی است که شورای‌عالی امنیت ملی به آن می‌پردازد؟

حتا اگر عدد نقاط حضور شرکت ارتباطات زیرساخت، مساله‌ای امنیتی باشد، چه کسانی بهتر از کارشناسان معاونت فنی شرکت ارتباطات زیرساخت واجد شرایط محاسبه و تعیین این یک عدد هستند؟ آیا کسی از اعضای محترم شورای‌عالی امنیت ملی می‌داند این یک عدد «170» از کجا آمده است؟

 تعیین 170 نقطه برای حضور (Point of Presence) [به‌علاوه 35 نقطه برای تشکیل هسته اصلی شبکه زیرساخت] همان‌قدر امنیتی است که غیرامنیتی است. به عبارت دیگر، ضرورتی ندارد عالی‌ترین شورای امنیت کشور شأن امنیتی خود را پایین آورد و وارد مقوله‌ای کمی/مهندسی شود که در اصل به مهندسی ترافیک، محاسبه سود و زیان اقتصادی شرکت و به استانداردهای بین‌المللی شبکه‌سازی توصیه‌شده از سوی اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) ربط دارد! 

 پی‌بستر داده‌ای بین‌المللی و بین‌شهری شرکت ارتباطات زیرساخت، هسته شبکه ملی اطلاعات

پرسش‌انگیزترین پروژه در تاریخ و جغرافیای ارتباطات کشور، «شبکه ملی اطلاعات» است. براساس برداشت کارشناسان وزارت ارتباطات از چیستی شبکه ملی اطلاعات و چگونگی تحقق آن، هسته اصلی و مرکزی شبکه ملی اطلاعات را پی‌بستر داده‌ای بین‌المللی و بین‌شهری شرکت ارتباطات زیرساخت تشکیل می‌دهد. البته عده‌ای پس از گذشت سال‌ها از طرح قانونی شبکه ملی اطلاعات هنوز نمی‌دانند واقعیت «شبکه ملی ارتباطات» چیست و تحت چنین عنوانی اصلا چه باید بفهمند. کسانی هم که تصوری آرزومندانه از آن در ضمیر و مخیله خود پرورانده‌اند آن را گاه اینترانت، گاه ایکسترانت و اغلب اینترنتی پوششی و در لایه‌ای بالا و فراتر از شبکه‌های موجود تصور می‌کنند؛ هرچند نمی‌دانند «شبکه ملی اطلاعات» سرانجام اجرا شده یا اجرا نشده است.

دلیل این سردرگمی چیست؟ جز اینکه «شبکه ملی اطلاعات» نامی و اصطلاحی برای ما فاقد هویت است؟ چه، اگر «شبکه ملی اطلاعات» برای ما هویتی مشخص و واقعی می‌داشت، با پیگیری‌های مستمر رهبری، با پرس‌وجوهای روزنامه‌نگاران و کارشناسان فناوری اطلاعات، با دراختیارداشتن چند سند قانونی بالادستی، با وجود تعدادی بازیگر ملی و ناظر و مجری و متولی فنی، با انتشار شماری مدرک شِبه‌علمی و علمی و برگزاری یک افتتاح رسمی، دیگر شک و شبهه‌ای باقی نمی‌ماند و «شبکه ملی اطلاعات» برای کارشناسان و کاربرانش، هویتی شناخته‌شده می‌بود.

 

«شبکه ملی اطلاعات» هنوز پروژه‌ای غیرقابل اجرا؟

برای عده‌ای از کارشناسان حوزه ارتباطات زیرساخت، «شبکه ملی اطلاعات» پروژه‌ای در اصل قابل اجرا اما در شرایط کنونی غیرقابل اجرا است!

این کارشناسان بر این باورند: «راه رفته در دولت اول روحانی، اینک به یکباره «صفر شده است». در آن زمان، رییس سازمان فناوری اطلاعات که مجری راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات بود، اقدام به استخدام مشاور ایرانی-خارجی کرد تا معیارها، ضوابط، استانداردها، الزامات و ظرفیت شبکه ملی اطلاعات را معین کند و طرحی اجرایی برای آن ارایه کند. اما دفتر وزارتی، چندی بعد (به تاریخ 14/04/95) احکامی را در مورد پارامترهای معماری و کیفیت خدمات شبکه ملی اطلاعات برخلاف نظر مشاور مذکور صادر و به جهرمی اعلام کرد. برای مثال، اگر مشاور حداکثر زمان non-available  بودن شبکه را پنج دقیقه در سال تعیین کرده بود، شورای فنی وزارت آن را به 500 دقیقه در سال افزایش (و به همان نسبت، کیفیت را تقلیل) داده بود. همین‌طور، میزان توصیه‌شده Packet Loss  توسط مشاور که یک بسته در 10 هزار بسته بود در احکام وزارتی پنج برابر شده بود، یعنی پنج بسته در 10 هزار!

اکنون جهانگرد هم دیگر رییس سازمان فناوری اطلاعات نیست و جانشین او نیز ممکن است به توصیه مشاور عمل نکند و...  در نتیجه: «شبکه ملی اطلاعات» پروژه‌ای در اصل قابل اجرا اما در شرایط کنونی غیرقابل اجرا است!

 من از مفصل این نکته مجملی گفتم، تو خود حدیث مفصل بخوان ازین مجمل!