ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت

نمره مردود ايراني‌ها در سواد رسانه‌اي

سوادآموزي در دنياي امروزي، مفهومي‌گسترده‌تر از گذشته دارد. به عبارت ديگر در حال حاضر، علاوه بر خواندن و نوشتن كه بنا به آمار رسمي ‌ريیس سازمان نهضت سوادآموزی کشور در اردیبهشت ۱۳۹۴، تنها حدود 10 ميليون نفر ايراني فاقد اين توانايي هستند و به اصطلاح بي‌سواد محسوب مي‌شوند، مفهومي ‌به نام سواد رسانه‌اي وجود دارد كه با گذشت زمان نشان مي‌دهد داراي اهميتي كمتر از سواد خواندن و نوشتن نيست. در واقع سواد رسانه‌اي، داراي كيفيتي قوام‌يافته و کامل‌تر از سواد به معناي عام آن است كه به‌طور مستقيم بر فرهنگ جامعه تاثير مي‌گذارد. بنا به تعريف متخصصان علوم ارتباطات، سواد رسانه‌ای مانند یک رژیم غذایی است که هوشمندانه مراقب است که چه موادی مناسب هستند و چه موادی مضر؛ چه چیزی را باید مصرف کرد و چه چیزی را نه و یا اینکه میزان مصرف هر ماده بر چه مبنایی باید استوار باشد. در واقع سواد رسانه‌ای به مردم کمک می‌کند تا از سفره رسانه‌ها به‌گونه‌ای هوشمندانه و مفید بهره‌مند شوند. هرچند سواد رسانه‌اي با شاخص‌ها و معيارهاي كمي ‌و تعريف شده قابل اندازه‌گيري نيست، اما به هر حال مي‌توان به طريقي سطح آن را در ميان مردم، ارزيابي كرد. اخیرا اما بررسي‌هاي انجام شده توسط مركز ملي فضاي مجازي نشان داد كه سطح سواد رسانه‌اي در ايران بسيار بحراني است و اين وضعيت زماني بغرنج‌تر مي‌شود كه ايراني‌ها فارغ از گروه سني مشخص و مجاز، بيش از چهار ساعت از وقت خود را پاي شبكه‌هاي اجتماعي مي‌گذرانند. از اين روي، مي‌توان گفت شايد به مانند فرماني كه صدور آن باعث تاسيس سازمان نهضت سوادآموزي در هفتم دي ماه 1358 شد، لازم باشد تا با تاسيس سازماني ديگر در ايران به سوادآموزي رسانه‌اي شهروندان و ثبت يك مناسبت كاملا ضروري و نه تشريفاتي در تقويم بپردازيم. با محوريت قراردادن اين موضوع، به اهم اخبار ICT ايراني در هفته‌اي كه گذشت، مي‌پردازيم.

o       سواد رسانه‌اي ايراني‌ها،12 از 100 است

هفته گذشته معاون مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اعلام كرد مردم ما دسترسی‌های فراوانی به ابزار و فناوری‌های دیجیتالی پیدا کردند، اما مهارت‌ها و آگاهی‌های لازم برای استفاده از این ابزار‌ها را به اندازه کافی ندارند.

در همين راستا علی‌رغم اینکه ضریب نفوذ اینترنت و گوشی‌های هوشمند در ایران بالای ۵۰ درصد است و پا به پای دنیا پیش رفته‌ایم، اما متاسفانه دانش و سواد دیجیتالی مردم در سطح بسیار پایینی است. به شکلی که طبق گزارش رسمی مرکز ملی فضای مجازی از 100 نمره ۱۲ نمره بیشتر نیست که این عدد بسیار نامناسب است. به گفته وي، نحوه کارکردن با موتورهای جست‌وجوگر، نحوه آگاهی مردم از تراکنش‌های بانکی، نحوه کسب اطلاعات از شبکه‌های اجتماعی، آسیب‌های اجتماعی، فریب‌های فضای مجازی و کلاهبرداری‌های اینترنتی، از موارد بررسی‌های مرکز ملی فضای مجازی بوده است.

به گزارش عصرارتباط، نتايج اين تحقيق مي‌تواند براي خانواده‌ها و مسوولان بسيار تكان دهنده باشد. زيرا مي‌توان در دست گرفتن يك گوشي متصل به اينترنت را با خطر رانندگي بدون گواهي‌نامه مقايسه كرد. اما متاسفانه شاهد اين هستيم كه سياست‌هاي حاكم بر مديريت محتوا در فضاي مجازي، بيش از آن كه پيشگيرانه باشد، جنبه تنبيهي دارد و بيشتر از آنكه به دنبال ارتقاي سواد رسانه‌اي مردم و بالابردن آگاهي آنها از آنچه كه دريافت و يا بازنشر مي‌كنند، باشد در پي بلوكه‌سازي و مسدودسازي محتواست.

o       تحريم جهاني موبايل عليه ايران

هفته گذشته، وضع يك تحريم جديد در حوزه ارتباطات، بازتاب گسترده‌اي را به خود اختصاص داد. در اين زمينه، انجمن جهانی موبایل موسوم به (GSMA) كه بر خلاف ساير نهادهاي جهاني، در دوران تحریم‌ نيز به ایران خدمات ارايه می‌کرد؛ تصميم گرفت از اين پس سرویس‌دهی خود را به ایران قطع کند. اما چرا خدمات انجمن مذكور براي ايران حايز اهميت است؟ GSMA، معتبرترين انجمن جهاني موبايل است كه وظيفه هماهنگي‌هاي بين‌المللي در حوزه موبايل را بر عهده دارد و ارايه كدهاي IMEA كه به نوعي شماره شناسنامه گوشي محسوب مي‌شود، از اصلي‌ترين خدمات اين انجمن است. لذا چنانچه انجمن مذكور، تصميم اجرايي جهت تحريم ايران بگيرد، بدون ترديد علاوه بر ايجاد مشكل در طرح‌هاي زيرساختي حوزه ارتباطات و موبايل در كشور، پروژه‌هايي مانند رجيستري تلفن همراه در ايران هرگز به جايي نخواهد رسيد و تا زماني كه رجيستري تلفن همراه به مثابه پرونده‌ خاك‌خورده‌اي است كه ميان گمرك، وزارت صنعت و سازمان تنظيم مقررات از اين دست به آن دست مي‌شود، ساماندهي بازار گوشي و كنترل قاچاق در اين حوزه رويايي بيش نخواهد بود.

GSMA همچنين متولي برگزاري كنگره جهاني موبايل بارسلون است كه يكي از بزرگ‌ترين نمايشگاه‌هاي صنعت موبايل دنياست كه مقامات دولتي و اپراتورهاي تلفن همراه دنيا، ضمن حضور در آن به انجام هماهنگي‌هاي بين‌المللي در حوزه موبايل و همچنين دادوستد تكنولوژي‌هاي ارتباطي مي‌پردازند و هر ساله ايران در اين رويداد حضور دارد. حال بايد ديد، علت اخذ تصميمات پيرو تحريم ايران در شرايط پساتحريم چيست و واكنش انجمن مذكور به اين پيگيري‌ها چگونه خواهد بود؟

o       درخواست FBI برای شنود تلگرام

ما در گزارش ICT ايراني در هفته‌اي كه گذشت، صرفا به تحليل اخبار داخلي مي‌پردازيم. اما خبري كه در ادامه به آن خواهيم پرداخت، گرچه پوشش جهاني به خود دارد، اما به‌طور مستقيم به ايران مرتبط است.

هفته گذشته، پاول دوروف، مديرعامل تلگرام كه سابقه‌اي طولاني در زمينه افشا کردن پيشنهاد دولت‌ها جهت ايجاد امكان شنود محتواي رد و بدل شده در اين رسانه اجتماعي دارد، از درخواست FBIجهت دسترسي به سرورهاي تلگرام خبر داد. به گفته وي، مقامات پليس فدرال آمريكا از وي درخواست کرده‌اند که مجوز استفاده از درهای پشتی (شنود) این نرم‌افزار را به آنها بدهد كه البته اين درخواست از جانب وي رد شده است. دوروف، همچنين مدعي است از سال 2014 تا به امروز تحت‌فشار مقامات آمریکایی قرار گرفته تا شرایط شنود تلگرام را برای آنها فراهم کند ولی او هر بار این پیشنهاد را رد کرده است. بررسي سابقه اين درخواست نشان مي‌دهد، دولت آمریکا جهت نيل به هدف خود، سعی کرده است تا دوروف را به قوانین این کشور ارجاع داده و او را مجبور به ساخت درگاه دسترسی پشتی برای تلگرام کند، اما وي اعلام کرده است؛ از آنجا که تلگرام به‌عنوان یک شرکت در آمریکا هیچ حضوری ندارد، هیچ اجباری برای تبعیت از قوانین آمریکا برای آنها وجود ندارد. اما پس از افشاي اين درخواست، نخستين سوالي كه مطرح است، اين است كه تلگرام، اپليكيشني است كه در آمريكا جزو پيام‌رسان‌هاي محبوب به شمار نمي‌رود، حتي بر اساس آمار موجود، جزو ده تاي انتخابي اول شهروندان اين كشور نيز نيست. پس پيگيري دولت اين كشور جهت دسترسي به اطلاعات مبادله شده در تلگرام به چه علت است؟ گمانه‌زني‌ها بر اين اساس استوار است كه دسترسي به اطلاعات كاربران كشورهايي كه تلگرام، پيام‌رسان محبوب آنهاست مي‌تواند دليلي جهت توجيه اقدام اخير دولت آمريكا باشد، كه در راس اين كشورها، ايران با 40 ميليون كاربر تلگرام قرار دارد. بر اين اساس، مهندسي اجتماعي و تحليل محتواي پيام‌هاي مبادله شده كاربران ايراني توسط هر كشور يا دولتي كه بتواند به اين گنجينه ارزشمند دسترسي پيدا كند، مي‌تواند جهت اخذ تصميمات راهبردي اعم از سياسي، اقتصادي، دفاعي و حتي فرهنگي و اجتماعي بسياربسيار مفيد باشد.

o       نهنگ آبي، واكنش‌ها از روسيه تا ايران

نهنگ آبي، كه دو الي سه هفته‌اي است به شكل غيرمنتظره و دور از ذهني واكنش دستگاه‌هاي دولتي، نظارتي و پليسي ايران را به خود معطوف داشته است و در عين حال به يكي از موضوعات پرچالش و مخاطره‌برانگيز رسانه‌ها به ويژه در فضاي مجازي تبديل شده است، هفته گذشته حال و هواي جديدي به خود گرفت؛ حال و هوايي كه تقريبا شكلي مختومه به اين پرونده داد.

در پي انتشار گسترده مطالبي درباره چالش روسي نهنگ آبي در شبكه‌هاي اجتماعي و احتمال ارتكاب اعمال مرگباري نظير خودكشي براي گيمرهاي آن، مقامات ايراني موضع گيري‌هايي کردند كه بسيار جالب و تامل‌برانگيز بود. نخستين موضع‌گيري، متعلق به جهرمي، وزيرICT  بود كه بیان داشت با مدیران وي‌كي (شبكه اجتماعي محبوب در روسيه) برای عدم اشاعه خشونت از طریق این شبکه اجتماعی مذاکره می‌کنیم. اما گويا اين واكنش جهرمي، واكنش غيرمستقيم رييس بنياد ملي بازي‌هاي رايانه‌اي را نيز برانگيخت. به‌طوري كه رييس بنياد بازي‌هاي رايانه‌اي اندكي پس از واكنش جهرمي، اظهار داشت بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای از سه ماه پیش از این موضوع مطلع بوده اما آن را رسانه‌ای نکرده چرا که می‌دانست تاثیر منفی می‌گذارد. همان تاثیری که امروز در سطح جامعه شاهد آن هستیم. وي همچنين افزود، اگر قرار است صحبتی درباره بازی‌های رایانه‌ای انجام شود، این کار با هماهنگی بنیاد صورت بگیرد.

اما دامنه موضع‌گيري‌ها در قبال اين بازي روسي، به رييس اورژانس اجتماعي نيز رسيد. به‌طوري كه حسین اسدبیگی، در اين زمينه اظهار داشت، اقدام به خودکشی در افراد پیچیده‌تر از آن است که از طریق بازی به آن دست بزنند و در ضمن اعلام كرد هیچ‌گونه خودکشی در ایران از طریق بازی مذکور تا این لحظه رخ نداده است. اما در نهايت، پليس فتا-كه همگان مي‌دانيم حواسش به همه هست- وارد عمل شد. در اين خصوص، سرهنگ دوم علی نیک‌نفس، ريیس مرکز تشخیص و پیشگیری از جرایم سایبری پلیس فتا بيان داشت، هجمه وارد شده در شبکه‌های اجتماعی در مورد بازی نهنگ آبی تعجب‌آور است و بیش از آنکه به واقعیت‌ها بپردازد دامنه شایعات را توسعه داده و باعث ایجاد هراس در جامعه و خانواده‌ها شده است. خبرنگار عصر ارتباط به منظور جلوگيري از تبليغات و همچنين فراهم كردن زمينه جهت استفاده سودجويان از اين بازي، از ارايه جزييات فني اين بازي خودداري مي‌كند.