همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

گمشده‌اي به نام "هم‌افزايي در فضاي مجازي"

عباس پورخصاليان

سربسته نمي‌گويم، بلکه همان‌طور که شنيدم بازگو مي‌کنم: در هفته‌اي که گذشت، يکي از همکاران فعال در عرصه فاوا به سراغم آمد، با اين درخواست که چون مرجعي (به‌غير از شوراي‌عالي و مرکز ملي فضاي مجازي) به "فلاني" سفارش تهيه و تدوين سياست‌هاي "بَهمان" را داده و فلاني نيز همين سفارش را خُرد کرده و تهيه و تدوين هر تکه را به کسي ديگر (از جمله او) سپرده، بيا و بخشي از کار تهيه و تدوين مطلب را تو به‌جاي من (آن همکار)، به عهده بگير، چرا که [...].

سپس او، موضوعي که تهيه آن را از من مي‌خواست، برايم ارسال کرد. عنوان آنچه بايد در موردش مي‌نوشتم، اين بود: «شناخت فرصت‌هاي هم‌افزايي قوا، بخش خصوصي و مردم در فضاي سايبر».

براي تهيه متني درخور موضوع فوق، مدتي تامل کردم. از خود ‌پرسيدم: «هم‌افزايي قوا، بخش خصوصي و مردم در فضاي سايبر» يا Synergy in Cyberspace يعني چه؟ و اگر چنين هم‌افزايي آرماني و گسترده‌اي ممکن باشد، چگونه مي‌توان به آن دست يافت؟- ديگران طي ربع قرن اخير در جهان امروز در اين زمينه از کجا شروع کردند؟ چه کرده‌اند؟ و به کجا رسيده‌اند؟ - قواي حاکميتي، بخش خصوصي و مردم ما از کجا شروع کرده؟ و به کجا رسيده‌اند؟ اکنون ما چگونه مي‌توانيم عملا همگرا شويم تا در فضاي سايبر همسو و هم‌افزا عمل کنيم؟

پس شروع به جست‌وجو در منابع ذخيره شده در رايانه‌ام کردم و اتفاقا درخت تنومند "تکفا" (توسعه کاربري‌هاي فناوري اطلاعات) قديم را پيش رو يافتم.

بياد آوردم: دو دهه پيش، در اواسط دهه 1370 خ./1390 م. يعني در آغاز جهاني شدن اينترنت و تولد جهان سايبري، ما درخت تنومندي را تصور و ترسيم کرده بوديم با ريشه‌ها، تنه، شاخ‌وبرگ‌ها و ثمره‌هاي زير:

*با ريشه‌هايي شامل ذي‌نفعان نهادي در جامعه اطلاعات کشور؛

* با تنه‌اي شامل نظام کدگذاري، تدوين و تصويب قوانين سامانه اطلاعات جغرافيايي و مرکز اطلاعات شبکه، تامين امنيت و ايمني شبکه، توسعه خط و زبان فارسي در فضاي سايبر، ايجاد نهادهاي ملي براي توسعه فناوري اطلاعات و تدوين برنامه جامع توسعه فاوا در کشور؛

* با شاخه‌هايي اصلي شامل انواع برنامه‌ها و خدمات الکترونيکي، مانند: تجارت الکترونيکي، دولت الکترونيکي، برنامه و بودجه الکترونيکي، فراگيري الکترونيکي، خدمات اجتماعي الکترونيکي، بهداشت الکترونيکي، و توسعه صنعت الکترونيکي؛

* با شاخه‌هايي فرعي شامل: ايجاد نظام خزانه‌داري الکترونيکي، بهره‌برداري از نظام پرداخت ماليات الکترونيکي، برگزاري مناقصه الکترونيکي، توليد پول الکترونيکي، بهره‌مندي از گمرک الکترونيکي، اجراي اتوماسيون اداري و بهينه‌سازي خدمات دولتي، مهندسي مجدد فرايندهاي دولتي، برنامه‌ريزي الکترونيکي منابع و بودجه، برنامه‌ريزي الکترونيکي ملي و بخشي، ايجاد شبکه رشد، مراکز رشد، پارک‌هاي فناوري و شبکه علمي کشور، ارايه ويزاي الکترونيکي، ايجاد پليس الکترونيکي، نظام قضايي الکترونيکي و ثبت اسناد و احوال الکترونيکي، ايجاد شبکه اطلاعات پزشکي الکترونيکي، بيمه الکترونيکي و تامين اجتماعي الکترونيکي؛

* با ثمره و ميوه‌هايي شامل: شفاف‌سازي عملکرد مالي و برقراري عدالت عوارض، ارتقاي درآمد دولت، ايجاد فرصت‌هاي برابر و رقابت سالم، صرفه‌جويي در منابع، ارايه خدمات بانکي نوين، تسهيل تجارت، رقابت‌پذيرسازي در سطح بين‌المللي، تکريم شهروندان، ارايه خدمات يکپارچه، برقراري عدالت اداري، ايجاد تحول اداري، ايجاد تحول در بودجه‌ريزي، آسان‌سازي برنامه‌ريزي، گسترش مهارت‌هاي ديجيتالي، توسعه سواد ديجيتالي، توسعه منابع انساني، ايجاد فرصت‌هاي يکسان، دسترس‌پذيرسازي منابع علمي جهان، توليد دانش در عرصه جهاني، شکوفاسازي استعدادها و خلاقيت‌ها، تسريع در دريافت ويزا، بهبود وجهه بين‌المللي، جلب رضايت شهروندان، اشاعه فرهنگ ملي، ارتقاي امنيت عمومي، گسترش عدالت و ايجاد وحدت رويه قضايي، ارايه دسترسي برابر به خدمات و امکانات، ارتقاي بهداشت در نقاط دوردست و محروم، ارايه اطلاعات دارويي بهينه، توزيع مناسب دارو و تسهيل دسترسي سريع به دارو، ارايه خدمات بهداشتي سريع و بهينه، اشتغال ارزش‌افزا، بازگشت سرمايه و بازگشت مغزها، مشارکت بخش خصوصي، توليد و بازاريابي در کلاس جهاني و بسياري از ثمره‌ها و ميوه‌هاي ديگر که در نظر گرفته شده بودند ولي به تصوير در نيامدند.  

آري، ربع قرن پيش، پيشتر از خيلي‌ از همسايگان‌مان، هم‌افزا بوديم! هم‌افزا شروع کرديم؛ افقي نسبتا روشن از هم‌افزايي در فضاي سايبر داشتيم و چشم‌اندازي شفاف از آينده آن، اما دريغا که «گسست عهد من و هر چه بود گذشت». اگر اين گسست اتفاق نمي‌افتاد، تاکنون مي‌بايست تکفاي دو، سه و غيره را يکي پس از ديگري اجرا کرده و فرصت‌هاي هم‌افزايي قوا، بخش خصوصي و مردم در فضاي سايبر را عملا غنيمت شمرده و مي‌پرداختيم به بهره‌برداري از هم‌افزايي قوا، بخش خصوصي و مردم در اين فضا.

اکنون اما گمشده‌اي داريم به نام هم‌افزايي! آن هم به‌رغم داشتن مرجعيتي به بزرگي و عظمت شوراي‌عالي و مرکز ملي فضاي مجازي! بزرگي و عظمتي که به عللي در عمل متجلي نمي‌شود. کوشش براي شناخت فرصت‌هاي هم‌افزايي در فضاي سايبر براي ارتقاي هماهنگي و همگراسازي نهادها، دستگاه‌هاي حاکميتي و بخش‌هاي خصوصي و مردمي در اين فضا، از جمله وظايف شوراي‌عالي و مرکز ملي فضاي مجازي است و توفيق اين شوراي‌عالي و مرکز ملي در هم‌افزايي عمومي قواي کشور، وابسته است به توفيقش در فعاليت متمرکز بدين منظور در درون کشور و در بيرون از کشور.

بومي‌سازي فعاليت آيساک و زيرمجموعه‌هايش درون کشور

آنچه در کشور هنوز مشاهده نمي‌شود، تحقق آرمان هم‌افزايي در فضاي سايبر است.

هم‌افزايي آغازين، خودجوش و متکي بر حماسه دوم خرداد 1376 بود. اما پس از بروز تنش و وقفه‌هاي پي در پي، طي دو برنامه توسعه چهارم و پنجم، هم‌افزايي ديگر امري نيست که خودبه‌خود رخ دهد، بلکه شوراي‌عالي و مرکز ملي فضاي مجازي بايد براي تحقق آن، به‌جد برنامه‌ريزي مجدد کرده، سياست‌گذاري کنند، ره‌نگاشت و راهبردها بنويسند، از مجامع بين‌المللي زمامداري سايبر (Cyber Governance) کمک بگيرند و در نشست‌هاي آن فعالانه مشارکت كنند، تا واگرايي کنوني قوا در فضاي سايبري به حداقل برسد و به‌تدريج به هم‌گرايي فزاينده و هم‌افزايي تبديل شود.

اين هم‌افزايي هنگامي اتفاق مي‌افتد و ارتقا مي‌يابد که با ابتکار عمل نهادها در سطوح محلي، ملي و بين‌المللي همراه شود و با سرمايه‌گذاري مادي و معنوي در توسعه شبکه ملي اطلاعات و تامين دسترسي فراخ‌باند براي عموم کاربران تکميل شود.

البته سازمان ملل متحد هم مي‌کوشد نهادهاي هماهنگ‌سازي، هم‌گرايي و هم‌افزايي را در سطوح محلي، ملي و بين‌المللي ارتقا دهد، راهبري کند و در اين کوشش، در بعضي جهات، تاحدودي موفق بوده است. ليکن دولت کنوني ايالات متحده، نه مايل است اقتدار خود در کنترل فضاي سايبر را از دست بدهد و نه حاضر به همکاري در اين راستا با سازمان ملل است؛ بلکه مي‌کوشد سازمان ملل را دور بزند، آن هم با جهاني‌سازي سَمَني بين‌المللي (International NGO) به نام «جامعه اينترنت» يا "آيساک (ISoc)" که در ايالات متحده به ثبت رسيده و مستقر است. آيساک و زيرمجموعه‌هايش، به‌خصوص: IANA، IAB، IETF و ICANN از فضاي سايبر، صيانت و هم‌افزايي فعاليت‌هاي معطوف به توسعه استانداردهاي فضاي سايبر را در سطوح محلي، ملي و بين‌المللي مديريت مي‌کنند.

نمودار تشکيلات سازماني جامعه اينترنت يا "آيساک"

 

راه‌هاي هم‌افزايي قواي کشور در فضاي سايبر

ارتقاي هماهنگي، هم‌گرايي و هم‌افزايي ملي در فضاي سايبر به دليل "يو.اِس‌.محور بودن" اينترنت و آيساک، اينک در گرو اقدامات متنوعي است که يکي از مهم‌ترين آنها، شناخت عميق اينترنت و ساختار آيساک، مشارکت در فعاليت‌هاي زير مجموعه‌هايش و از اين طريق، کسب قدرت سايبري (Cyber power) براي تحکيم حاکميت سايبري کشور (cyber sovereignty) است. زيرا، امروزه: قدرت و حاکميت سايبري، شرط و مرز سياست، فرهنگ و حاکميت است؛ يعني: قدرت سايبري، پيشاسياست و پساسياست، پيشافرهنگ و پسافرهنگ، پيشااقتدار و پسااقتدار است (رجوع شود به: Tim Jordan, "Cyber power, The Culture and Politics of Cyberspace and the Internet", Chapter 7, 1999).

اکنون، قدرت سايبري و هم‌افزايي قوا، بخش خصوصي و مردم در فضاي سايبر، حداقل به دو دليل: 1) دورافتادگي ما از جريان اصلي (mainstream) و 2) عدم مشارکت فعال‌مان در مجامع زمامداري سايبر (Cyber Governance) گمشده‌هايي قابل بازيافت هستند. تنها بايد دوباره براي بازيافت‌شان کوشيد.

درج دیدگاه

بررسی بازی