هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

مسوولان پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات ملاحظه کنند

باگ‌های پیمایش بازیگران کلان‌داده‌های کشور

عباس پورخصالیان

«گزارش تحلیلی نخستین پیمایش کلان‌داده‌ها در ایران» که توسط پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در بهمن 1396 منتشر شد، پژوهشی است خوب، اما می‌توانست علمی‌تر و کاربردی‌تر از آنچه هست باشد، به شرط اینکه:

*از خطای پلاگیاریسم بری می‌بود و مأخذ عباراتی که در پیشگفتار آمده ذکر می‌شد (مأخذ مقاله «... برتر از نفت آمد پدید!» منتشرشده در هفته‌نامه عصر ارتباط شماره اول مهرماه 1396 است که عباراتی از آن در گزارش عینا کپی‌پیست شده است، آن‌هم بدون اشاره به مأخذ) به این نکته در پایان یادداشتم دقیق‌تر خواهم پرداخت؛

*عنوان و متن گزارش پیمایش، پیش از انتشار رسمی مورد ویرایش ادبی و فنی قرار می‌گرفت و این‌چنین نارسا رسانه‌ای نمی‌شد؛

*رابطه «علت‌ومعلولی» و منطقی میان این پژوهش و پژوهش‌های مرتبط (پيشتر انجام‌شده توسط پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در موضوع کلان‌داده‌ها) برقرار می‌شد؛ (توضیح اینکه این گزارش پس از ارایه دو پروژه زیر از طرف پژوهشگاه ارتباطات و فناوري اطلاعات انجام شده است:

-پروژه «تدوین نقشه راه کلان‌داده‌ها» به کارفرمایي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات؛ و

-پروژه «بررسی پیش‌نیازها و تبیین ویژگي‌ها و چارچو‌ب‌های فنی و زیرساختی و الزامات حقوقی، مقرراتی و قانونی امکان بهره‌گیری و ارایه خدمات کلان‌داده‌ها» به کارفرمایي سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویي.

-کار بررسی و تحلیل وضعیت موجود کسب‌وکارهای کلان‌داده‌ها در کشور، صرفا به شناخت ناقص نوع و سطح خدمات آنها خلاصه نمی‌شد، بلکه به شناخت توانایی آنها در خلق دانش، دانش فنی و نوآوری تسری داده می‌شد.

*در مطالعه زیست‌بوم کلی کسب‌وکار کلان‌داده‌ها در کشور باید به مساله adoption نیز التفات می‌شد، یعنی به این مطلب که کدام بازار عمودی و چه بخش‌هایی از آن، **به چه میزان از خدمات و تولیدات کسب‌وکار کلان‌داده‌ها: knowledge production یا فرآورده دانش در خروجی این کسب‌وکارها استفاده کرده‌اند یا استفاده می‌توانند بکنند؟ **

*بررسی و تحلیل وضعیت موجود زیست‌بوم کلان‌داده‌ها در کشور مستلزم **تخمین ارزش بازار، به‌علاوه احتساب میزان سرمایه‌گذاری کنونی در این بخش نوپدید نیز هست؛ اما گزارش مذکور در این موارد ساکت است.**

*متناسب با اهداف پیمایش مورد بحث (یعنی: شناخت زیست‌بوم کلی کسب‌وکار کلان‌داده‌ها) **بايد در میزان خوداتکایی کسب‌وکارهای کلان‌داده‌ها در کشور و وجوه کمی و کیفی وابستگی آنها به منابع خارج از کشور نیز مطالعه می‌شد. **

*علاوه بر کسب‌وکارهای مدعی داشتن تخصص در زمینه کلان‌داده‌ها که در دو نمایشگاه تلکام و الکامپ شرکت کرده بودند و به همین دلیل در فضای نمونه لازم برای اجرای پیمایش گنجانده شدند، **همچنین شرکت‌های بزرگی که در این دو رویداد معمولا حضور ندارند و شرکت نمی‌کنند، اما به یقین دارای مخزن داده‌های کلان هستند و نیازمند دانش‌پژوهی در آن هستند، باید لحاظ می‌شدند.**

* در فرایند تحقیق و در نتیجه‌گیری، چند نکته مهم مغفول مانده‌اند:

*حوزه علمی تحلیل‌شناسی (analytics) به‌کل فراموش شده است؛

*در نتیجه غفلت از حوزه علمی تحلیل‌شناسی، استاندارد

 ISO 19731: 2017, Digital analytics and web analyses for purposes of market, opinion and social research‌ Vocabulary and service requirements  و قابلیت تسلط بخش بر آن‌ نیز (از این گزارش و گزارش پیشین پژوهشگاه) کلا انکار شده است؛

*ارایه پیشنهادهایی برای رفع خلأها و کاستی‌های حقوقی، قانونی، مقرراتی، آموزشی و‌... به‌منظور ارتقاي توانایی‌های تحلیل‌شناختی کارشناسان بخش صورت نگرفته است.

*بر ضرورت قانون‌گذاری برای اعتمادسازی میان شرکت برون‌پذیر پروژه تحلیل کلان‌داده‌ها و نهاد برون‌سپار مخزن کلان‌داده‌ها، اصلا تاکید نشده است؛

*از ضرورت مقررات‌گذاری پَتِنت و اینکه چه کسی پتنت برای دانش، دانش فنی و نوآوری حاصل از داده‌کاوی در کلان‌داده‌ها دریافت می کند، ذکری نشده است – و به این پرسش که «آیا شرکت برون‌پذیر یا نهاد برون‌سپار مخزن کلان‌داده‌ها مالک معنوی و مادی خلق دانش، دانش فنی و نوآوری است» پاسخی داده نشده است؛

*وجود یا نبود خط‌مشی‌های مدیریت مالکیت معنوی نتایج تحلیل کلان‌داده‌ها در بخش، معین نشده‌اند؛

*راهبردهای مسايل مربوط به انتقال فناوری‌های مرتبط با تحلیل کلان‌داده‌ها مغفول مانده‌اند؛

*از مدل‌های کسب‌وکارهای تحلیل کلان‌داده‌ها سخنی به میان نیامده است؛

*به ایجاد نظام جذب فناوری‌های مرتبط با تحلیل کلان‌داده‌ها در کشور پرداخته نشده است؛

*به ایجاد مرکز ملی داده‌شناسی، اندیشکده و مراکز ملی تحلیل‌شناسی اشاره‌ای نشده است؛

*شیوه‌های ارزشیابی و ارزش‌گذاری دانش فنی و نوآوری حاصل از داده‌کاوی در کلان‌داده‌ها مسکوت مانده است؛ و

*راهکارهای توسعه منابع انسانی برای دانش‌پژوهی و داده‌کاوی در کلان‌داده‌ها نشان‌داده نشده‌اند.

در پایان، قابل ذکر است که:

در پیشگفتار «گزارش تحلیلی نخستین پیمایش کلان‌داده‌ها در ایران» عباراتی برگرفته از هفته‌نامه «عصر ارتباط»، شماره اول مهرماه 1396 آمده است که مالکیت معنوی‌اش از آن من و مالکیت مادی‌اش از آن ناشر هفته‌نامه «عصر ارتباط» است، اما در «گزارش تحلیلی نخستین پیمایش کلان‌داده‌ها در ایران» هیچ اشاره‌ای به منبع این عبارات نشده است.

عبارات مقاله من با عنوان «...برتر از نفت آمد پدید!» که در گزارش مذکور بدون ذکر منبع، عینا و بی‌کم‌وکاست اقتباس شده است، چنین است: «یک قرن پیش، ارزشمندترین منابع جهان، نفت بود اما اکنون به‌ جای نفت، Data  ‌ارزشمندترین منبع جهان شده است. در نتیجه، پنج غول جهان سایبری يعني گوگل، آمازون، اپل، فیس‌بوک و مایکروسافت، ارزشمندترین بنگاه‌ها در جهان امروز هستند؛ چرا‌که سودهایشان سرسام‌آور زیاد است: آنها در مجموع، تنها در سه ماهه اول سال 2017 روی‌هم‌رفته 25 میلیارد دلار آمریکا، سود خالص کسب کردند. البته نیمی از تمام دلارهایی که در این مدت در آمریکا به‌صورت برخط خرج شد، به آمازون رسید. در سال گذشته نیز‌ تقریبا تمام رشد درآمد در حوزه تبلیغات دیجیتالی، نصیب گوگل و فیس‌بوک شد». من در مقاله‌ام، منبع عبارات مذکور را‌ econ.st/2pL8XSq نوشته بودم، ولی «گزارش تحلیلی نخستین پیمایش کلان‌داده‌ها در ایران» از ذکر آن هم دریغ کرده است.

در ادامه، مورد دیگری از خطای پلاگیاریسم (یا سرقت ادبی) در پیشگفتار «گزارش تحلیلی نخستین پیمایش کلان‌داده‌ها در ایران» مشاهده می‌شود که در متن گزارش، تنها «نکته حايز اهمیت» (ذکر‌شده در مقاله من) به «موضوع اصلی» تغییر یافته و بقیه عبارات من، بدون ذکر مأخذ عینا الصاق شده است: «موضوع اصلی فقط سود 25 میلیارد دلاری کسب‌شده توسط پنج بنگاه سایبری در عرض تنها سه ماه نیست؛ بلکه مهم پاسخ به این پرسش است: چرا مقوله‌ای به نامData ، ارزشمندترین منابع جهان قلمداد می‌شود؟». آنگاه نظریه من در مورد گذار پارادایمی از اطلاعات به داده، باز بدون ذکر مالکیت معنوی این نظریه در گزارش پژوهشگاه الصاق شده است.

این را هم شفاف بگویم که من از ذکر ارتکاب خطای پلاگیاریسم در گزارش مورد بحث و برشمردن کاستی‌های متن گزارش نظری ندارم، خرده‌گیری نمی‌کنم و هیچ قصدی ندارم جز ارتقاي فعالیت پژوهشی همکاران سابقم در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات یا همان «مرکز تحقیقات مخابرات» سابق.

درج دیدگاه

بررسی بازی