هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

دلایل متفاوت ایران، روسیه و انگلیس برای فیلتر تلگرام

نادر نينوايي

آن‌طور که در خبرها پیداست، ظاهرا این تنها ایران نیست که بر طبل فیلترینگ تلگرام می‌کوبد و در حال حاضر دو کشور دیگر یعنی روسیه و انگلیس هم به‌دنبال مهار یا حذف تلگرام از صحنه کشور خود هستند. اگرچه کشور چین و پاکستان نیز پیشتر به‌دلیل مسایل مرتبط با حقوق بشر و ارایه نكردن اطلاعات به دولت این دو کشور، فعالیت تلگرام را ممنوع کردند.

دلایل متفاوت ایران، روسیه و انگلیس برای فیلتر تلگرام

اما ظاهرا جنس دغدغه سه کشور ایران، روسیه و انگلیس برای افسارزدن به اسب سرکش تلگرام متفاوت است که در این مطلب قصد بررسی این تفاوت نگاه وجود دارد.

اما پيش از آن پرسشی همچنان باقی می‌ماند. فارغ از اینکه هر کدام از این سه کشور به چه دلیل و بهانه‌ای قصد مهار این پیام‌رسان را دارند، پرسش اینجاست که چرا تلگرام در بسیاری از کشورها و نقاط دیگر دنیا، به‌ویژه اروپا که دارای موضوعات و منافع مشترکی با انگلیس هستند، چندان مساله‌ساز نشده است؟

همه می‌دانیم که بخش عمده کاربران فعال تلگرام ایرانی‌ها هستند و قاعدتا انگلیسی‌ها یا این پیام‌رسان را نمی‌شناسند یا تعداد بسیار کوچک و محدودی درحال استفاده از آن هستند، اما دولت این کشور به دلایلی که در ادامه می‌آید مخالف تلگرام است. لذا این پرسش مطرح می‌شود که چرا مثلا آلمان، فرانسه، ایتالیا و سایر کشورهای اروپایی نگرانی مشابه با انگلیسی‌ها را ندارند و آنها نیز دست به اقدام یا هشدارهای مشابهی نمی‌زنند؟

تنش روسيه با تلگرام امنيتي یا سیاسی؟

اگرچه در مدتي كه از فعاليت تلگرام مي‌گذرد در روابط اين پيام‌رسان موبايلي با مسوولان روسي تنش‌هايي وجود داشته، اما نقطه اوج اين تنش‌ها در ابتداي سال جاري شمسي رقم خورد.

بر اساس گزارش‌ها به‌تازگی سازمان ارتباطات روسیه از تلگرام خواسته تا کدهای رمزگذاری حساب‌های کاربران را در اختیار سازمان اطلاعات روسیه(FSB)  قرار دهد كه در صورت انجام ندادن اين كار مسدود مي‌شود.

‌اگرچه این سازمان به تلگرام دو هفته فرصت داد تا کدهای رمزگذاری حساب‌های کاربران خود را در اختیار سازمان اطلاعات روسیه(FSB)  قرار دهد، اما دیمیتری دینز وکیل تلگرام در نامه‌ای اعلام کرده نمی‌تواند پیام‌های رمزگذاری‌شده را در اختیارسازمان اطلاعات روسیه قرار دهد.

تلگرام که توسط يك فرد روسی‌ به نام پاول دوروف تاسیس شده، از سال گذشته با سرویس امنیتی دولت روسیه بر سر در اختیار گذاشتن کلید رمزگشایی پیام‌های تلگرام درگیر بوده است.

تلگرام سال گذشته این درخواست را رد کرده بود، اما دادگاه عالی روسیه آن را بار ديگر مطرح کرد. حالا تلگرام علاوه‌ بر متحمل شدن جریمه، توسط رگولاتور ارتباطات دولت روسیه ملزم شده است که ظرف مدت ۱۵ روز کلیدها را در اختیار مقامات دولتی این کشور قرار دهد. چنانچه تلگرام از این اقدام خودداری کند، سرویس تلگرام در روسیه مسدود خواهد شد.

دوروف در واکنش به این رای در توییتر خود نوشت: تهدید به مسدود کردن تلگرام در صورت تسلیم نكردن داده‌های خصوصی کاربران راه به جایی نخواهد برد. تلگرام بر اعتقاد به آزادی و حریم خصوصی پايبند می‌ماند.

گفته مي‌شود نحوه رمزگذاري پيام‌ها در تلگرام و تغيير مداوم اين رمزها باعث شده كه به لحاظ فني حتي امكان دسترسي به پيام‌ها براي مديران تلگرام نيز وجود نداشته باشد.

**از جنس پاسخ پاول دوروف روسی به دولت روسیه این‌طور بر می‌آید که موضوع بیشتر سیاسی است و دولت روسیه قصد کنترل گفت و شنود مردم و مشخصا مخالفان خود در این پیام‌رسان را دارد.**

از سوي ديگر ولاديمیر پوتین، ريیس‌جمهور روسیه، قوانینی برای مقابله با تروریسم وضع کرده که این قوانین شرکت‌های روسی را ملزم به ذخیره‌ داده‌ شهروندان روس در داخل مرزهای خود می‌کنند تا از این طریق سرویس‌های امنیتی بتوانند به این داده‌ها دسترسی داشته باشند. همچنین بر اساس این قوانین، FSB کنترل بسیار وسیع‌تری بر اینترنت مردم روسیه دارد و در صورتی که هر کدام از سایت‌های اینترنتی این کشور از ارايه‌ اطلاعات کاربران خود سر باز بزند، توسط این نهاد حذف خواهد شد. بسیاری از شرکت‌های غربی با روند جدید کنار آمدند و مواردی هم مانند لینکدین سر فرود نیاوردند و در این کشور مسدود شدند. به‌نظر مي‌رسد در صورت ادامه روند فعلي و بي‌توجهي مسوولان تلگرام به درخواست‌هاي سازمان اطلاعاتي روسيه به‌زودي بايد شاهد فيلتر شدن تلگرام در روسيه باشيم.

تنش انگليس با تلگرام از جنس امنیتی

همان‌طور که در مقدمه آمد واقعیت این است که مشكل دولت‌ها با تلگرام فقط مربوط به روسیه نیست، بلکه کشور انگلیس نیز چنین تقاضایی دارد. به‌تازگی نیز ترزا می، نخست‌وزیر انگلیس، با انتقاد شدید از شبکه تلگرام به‌دلیل نبود امنیت در اين پیام‌رسان زبان به اعتراض گشوده و گفته است مدیران شبکه‌های اجتماعی از جمله تلگرام در حذف موارد مربوط به ترویج تروریسم کوتاهی می‌کنند و به وظایف خود به‌درستی عمل نمی‌کنند.

بهمن‌ماه سال گذشته، ترزا می در نشست داووس در برابر رهبران و خبرگان جهانی گفت: شرکت‌های فناورانه همچنان نیاز دارند تا گام‌هایی را در جهت تقویت مسوولیت‌پذیری در قبال فعالیت‌های برخط خرابکارانه و غیرمجاز بردارند. او گفت شرکت‌ها نمی‌توانند صرفا تماشاگر باشند، وقتی می‌بینند عده‌ای از پلتفرم آنها برای ترویج «کودک‌آزاری، برده‌داری مدرن یا گسترش تروریسم و محتوای افراط‌گرایانه» بهره می‌گیرند.

وی مشخصا به تلگرام اشاره کرد و آن را «خانه تبهکاران و تروریست‌ها» خواند. **نخست وزیر انگلیس گفته این پلتفرم‌های کوچک‌تر باید اصلاحاتی را صورت دهند و تهدید کرد در غیر این صورت به عنوان «پلتفرم تروریست‌ها و اپلیکیشن کودک‌آزاران» معروف خواهند شد.**

دلايل متنوع ایران براي فيلتر تلگرام

برخلاف روسيه و انگليس كه مشكلات سیاسی و امنیتی را علت اصلي برخورد و انتقاد از تلگرام عنوان مي‌كنند، در كشور ما هر بار دليل جديدي براي برخورد با اين پيام‌رسان عنوان مي‌شود. شوراي‌عالي فضاي مجازي را مي‌توان به تعبيری بالاترین و عالی‌‌ترين نهاد مرتبط با اينترنت در ايران دانست كه موضع آن درواقع موضع حاكميت است. ابوالحسن فيروزآبادي دبير شوراي‌عالي فضاي در گفت‌وگويي كه دو هفته قبل با صداوسيما داشته برخلاف مسوولان ساير كشورها دلايل اقتصادي و ايجاد ارز رمز توسط تلگرام را علت اصلي فيلتر شدن یا به تعبیر شکست انحصار قريب‌الوقوع آن عنوان كرده است.

**با وجود اينكه علت فيلتر احتمالي تلگرام توسط شوراي‌عالي فضاي مجازي کاملا «اقتصادي» عنوان شده است، اما این اظهارات در حالی مطرح شده که بزرگ‌ترين نهاد مالي و بانكي كشور يعني بانك مركزي، تاکنون هيچ واكنش مشخصي به موضوع تلگرام نداشته است.**

فیروزآبادی گفته است: تلگرام تا امروز سکوی پیام‌رسانی بود که یک بخش آن به ارتباطات و بخش دیگر به رسانه مربوط می‌شد. اما از چند ماه پیش، تلگرام در سایت خود به‌صورت رسمی یک سند ۳۲ صفحه‌ای منتشر و اعلام کرد به روش عرضه‌ اولین توکن یا پول رمزنگاری‌شده تلگرام (ICO) که یک راه جمع‌‎آوری منابع مالی برای توسعه پروژه‌های ارز رمز است، فعالیت می‌کند. به اين ترتيب شبکه تلگرام که تاکنون یک سکوی پیام‌رسانی بود، به یک سکوی اقتصادی تبدیل خواهد شد که این امر برای ما یک علامت سوال بزرگ ایجاد کرد که هدف آنها از ایجاد این سکوی اقتصادی چیست؟

فيروزآبادي تاكيد كرده در کشور ما پیام‌رسان‌های زیادی مانند واتس‌اپ، لاین و ایمو وجود دارد، اما با این حال کمتر دچار چالش هستیم؛ زیرا این پیام‌رسان‌ها تنها پیام‌رسان هستند و قرار نیست وارد سکوی اقتصادی شوند.

در کشور ما هرچیزی می‌خواهد وارد شود، گمرک باید بر اساس قوانین کشور عمل کند تا لطمه‌ای به بازار وارد نشود. طبیعی است که باید درباره هر پیام‌رسانی که بخواهد پول را شیوع دهد و سرعت جابه‌جایی آن را بالا ببرد و ساختار روابط خریدار و فروشنده را تغییر دهد، تصمیم‌گیری کرد.

به گفته‌ فیروزآبادی، میزان تبلیغات هدفمند در کشور حدود 6 تا 7 هزار ملیارد تومان است که تلگرام می‌خواهد در این حوزه بازار ایران را به‌ دست گیرد؛ بدون آنکه هیچ‌یک از بخش خصوصی را مشارکت دهد.

دلایل امنيتي فیلتر تلگرام در ایران

اگرچه دبير شوراي‌عالي فضاي مجازي علت فيلتر تلگرام را اقتصادي مي‌داند، او در اظهار نظر تنها نیست و از بخش‌های دیگر کشور نظرات متفاوتی مطرح می‌شود. برای مثال، رييس كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس مشكلات امنيتي را علت اصلي لزوم فيلتر تلگرام عنوان مي‌كند.

وی روز دوازدهم فروردين گفت: اطلاعات رد‌و‌بدل شده در تلگرام در اختیار انگلیس، آلمان و رژیم صهیونیستی قرار می‌گیرد.

علاءالدین بروجردی با بیان اینکه بحث تلگرام مبحث گره خورده با امنیت کشور است و تنها مختص ایران نیست، اظهار كرد: وقتی کشور انگلیس به‌عنوان کشور شاخص غربی در سطح نخست‌وزیری اعلام می‌کند تلگرام بستر تولید تروریست است و کشورهایی چون چین و پاکستان تلگرام را فیلتر می‌کنند، نشان‌دهنده این واقعیت مهم است که تلگرام با طراحی‌های صورت‌گرفته و پیچیدگی‌های پشت پرده عملا تهدید امنیتی و اختصاصی برای جمهوری اسلامی است.

ريیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی معتقد است: به‌دلیل تهدید امنیتی تلگرام کشورها آن را فیلتر کردند و از شبکه‌ها و پیام‌رسان‌های داخلی و ملی خود استفاده می‌کنند، لذا ما هم به‌عنوان کشور شاخص طبیعتا باید در این جهت فعال باشیم.

موضع متفاوت دولت

در این میان مسوولان دولتی موضع مشخصی برای لزوم فیلتر تلگرام مطرح نکرده و صرفا در انظار عمومی به مخالفت تلویحی با آن پرداخته‌اند.

معمولا رسم بر این است که ريیس‌جمهور در اولين ديدارش در سال جدید با مديران دولتي بر موضوعات کلان و مهم مد نظر دولت در سال جاری تمرکز کند. اما از آن جلسه خبر آمد که ريیس‌جمهور (البته بدون هیچ‌ اشاره‌ای به چرایی و دلایل احتمالی فیلتر تلگرام صرفا به این جمله بسنده کرد: «کام مردم را با این‌گونه حرف‌ها تلخ نکنید، در فضای بحران بیکاری تیشه به ریشه ‌اشتغال نزنید».

اگرچه ظاهرا باز هم سیاست بیرونی دولت برای عموم مردم، دور نگه‌داشتن خود از موضوع فیلتر و انسداد شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌های موبایلی است، اما از صحبت‌هاي روحاني اين‌طور بر مي‌آيد كه نظر دولت با نهادهاي حاكميتي در خصوص فيلترينگ تلگرام مغاير است و فكر مي‌كند با توجه به مشاغلي كه بر بستر تلگرام ايجاد شده نبايد آن را فيلتر كرد.

**از سوي ديگر از اظهار مخالفت رییس‌جمهوری به‌عنوان عالی‌ترین مقام اجرایی کشور با فیلتر تلگرام می‌توان این برداشت را نیز کرد كه وي برخلاف سایر مسوولان، معتقد به بروز مشكلات امنيتي يا اقتصادي چالش‌برانگيز در صورت ادامه فعاليت اين پيام‌رسان نيست و چنين تهديدهايي را جدي ارزيابي نمي‌كند.**

به هر حال آن‌طور که پیداست، بر خلاف دو کشور ذکر‌شده یعنی روسیه و انگلیس که یک دلیل مشخص را برای فیلتر كردن یا الزام تلگرام برای همکاری با خود مطرح کرده‌اند، در ایران شاهد سه دیدگاه، 1. مشکل نداشتن تلگرام، 2. فعالیت مخرب اقتصادی تلگرام، 3. فعالیت ضدامنیتی تلگرام هستیم.

موضوعی که نیاز به تشریح و واکاوی بیشتر ندارد.

درج دیدگاه

بررسی بازی