هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

برنامه‌ریزی شهری مبتنی بر داده‌های باز

عباس زندباف

رایانک یا گوشی چه چیزی را برایتان تداعی می‌کند؟ عکس‌های جورواجور؟ خوش و بش کردن با آشنایان و دوستان؟ دمی رها شدن از گرفتاری‌های روزگار؟ در همه‌ این موارد پای داده‌ها به میان می‌آید.

کار روزمره‌ انسان امروز شده است پدید آوردن انبوهی از اطلاعات. در تار و پود این داده‌ها می‌توان پسندها، عادات و تراکنش‌های انسان‌های امروز را رصد کرد. این داده‌های پراکنده برای برنامه‌ریزی شهری حکم معدن طلا را دارد. برنامه‌ریزان شهری اگر به خوبی بتوانند از داده‌هایی استفاده کنند که کاربران پدید آورده‌اند می‌توانند شهرها را هر چه بیشتر با نیازهای واقعی مردم همساز کنند.

البته در اینجا با معضل بزرگی هم مواجه هستیم و آن انبوه اطلاعاتی است که سیل‌وار اجتماع و مردم را در خود غرق کرده است. برای بهره‌برداری از انبوه اطلاعاتی که مردم به‌طور ناخواسته پدید می‌آورند باید برداشت، واکاوی و هم‌رسانی داده‌ها بین بخش‌های عمومی و خصوصی بهبود یابد. در این صورت است که می‌توان برخی از بزرگ‌ترین موانع فراروی جهان از فقر گرفته تا تغییرات اقلیمی را بهتر مدیریت کرد.

یکی از مهم‌ترین نوآوری‌ها در این حوزه که به کار برنامه‌ریزان شهری می‌آید مفهوم داده‌های باز است، یعنی اطلاعاتی که همگان می‌توانند از آنها استفاده کنند و وجوه مختلف زندگی عمومی را بهبود دهند. در محیط داده‌های باز است که می‌توان با دسترسی به داده‌های حمل‌ونقل، آموزش و پرورش، بهداشت و بخش‌های شهری دیگر به بهینه‌سازی خدمات کنونی دست زد یا خدمات جدیدی عرضه کرد. مثلا در فرانسه اطلاعات مکانی و نشانی‌ها را در "پایگاه ملی نشانی‌ها" گرد آورده‌اند و با استفاده از آن تحلیل‌های مکانی و واکنش به رویدادهای اضطراری را بهبود می‌دهند. در اتحادیه‌ اروپا نیز برای آنکه هم‌رسانی داده‌ها در اتحادیه‌ اروپا را تسهیل کنند "بن‌سازه‌ داد‌ه‌های شهری" را ایجاد کرده‌اند.

وقتی دولت‌ها، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و کانون‌های نوآوری در هم‌رسانی داده‌ها همکاری کنند به‌طور واقعی در فرایند برنامه‌ریزی شهری دخیل خواهند شد. بهره‌برداری از داده‌های باز باعث می‌شود شفافیت هم تقویت شود و اعتماد به خط‌مشی‌های رسمی و تصمیم‌گیری‌های دولت افزایش یابد.

شکی نیست که باید بر چالش‌های بسیاری غلبه کرد تا دولت بتواند شیرفلکه‌ داده‌ها را باز کند. چارچوب‌های حقوقی باید از حریم شخصی پاسداری کنند، برای آنکه جمعیت محروم از دسترسی به فناوری از گود تصمیم‌گیری‌های بیرون نباشند باید قرارنامه‌هایی تدوین کرد و برای آنکه هم‌رسانی داده بین موسسات و شهرداری‌ها عاری از مخاطرات خرابکاری باشد بن‌سازه‌های مطمئن لازم است.

اما وقتی که موانع برطرف شوند به راستی فرصت‌های بی‌پایانی برای برنامه‌ریزی بهتر پدید می‌آید. داده‌های دیجیتالی تفصیلی به خوبی نشان می‌دهند که مردم چگونه رفت و آمد می‌کنند و چه تعاملاتی با محیط اطراف خود دارند. وقتی اطلاعاتی که کاربران پدید آورده‌اند در کنار داده‌های منابع دولتی مثل اطلاعات کیفیت هوا، الگوهای آمد و شد، جرایم یا آمار بهداشت قرار گیرند می‌توان پایداری زیست‌محیطی شهرها را افزایش داد. مثلا برنامه‌ریزان با داده‌نگاری زمان و چگونگی سفرهای مردم درخواهند یافت در چه جاهایی باید روی حمل‌ونقل‌های پاک‌تر مثل سامانه‌های دوچرخه‌های اشتراکی یا ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی سرمایه‌گذاری کنند.

تعامل بین چالش‌های اقلیمی و حمل‌و‌نقل یکی از نویدبخش‌ترین حوزه‌های محک زدن راهکارهای داده‌های باز است. هم اکنون نزدیک به نیمی از جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کنند اما سهم شهرها در انتشار دی‌اکسیدکربن جهان حدود 75 درصد است که به حمل‌و‌نقل مربوط می‌شود. راهبردهای توسعه‌ شهری قرن بیستم سبب شد که در بسیاری از بخش‌های جهان شهرهایی بزرگ و خودرومحور پدید آید اما شتاب گرفتن آهنگ شهرنشینی سبب شده است تا این رهیافت پایدار نباشد.

داده‌های باز در مواجهه با چنین چالش‌هایی به ابزاری کلیدی برای بازنگری در فرایند برنامه‌ریزی شهری تبدیل شده‌اند. در کشور ما نیز دولت باید برای فهم اینکه بخش‌هایی چون حمل‌ونقل، کشاورزی، نیرو و غیره چگونه بر راهبردهای مقابله با تغییرات اقلیمی اثر می‌گذارند به سراغ بهره‌برداری از داده‌های باز برود. برای مثال می‌توان با تلفیق اطلاعات موسسات ملی در یک درگاه عمومی به بهکرد تصمیم‌گیری‌ها کمک کرد و قابلیت پایشگری و تحقق اهداف مقابله با تغییرات اقلیمی را تقویت کرد. در نهایت نیز می‌توان در سایر برنامه‌های پایداری زیست‌محیطی شرکت کرد و از تجربیات سایر کشورها بهره گرفت.

ساختن محیط داده‌های واقعا باز به زمان نیاز دارد و باید کاری کرد که مردم از گردش آزاد اطلاعات کاربری‌ها نگران نشوند. به هر حال دولت‌ها نیز متوجه شده‌اند که داده‌های باز در حل کردن چالش‌های اصلی برنامه‌ریزی دارای اهمیت کلیدی هستند.

درج دیدگاه

بررسی بازی