هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

وعده‌های بزرگ و ماهواره‌ای که به ایران بازنگشت

خداحافظ ماهواره مصباح

مریم آریایی

برخی ماهواره‌های ایرانی سرنوشت عجیبی دارند. اگر جمله «ماهواره مصباح را پس می‌گیریم» را در اینترنت جست‌وجو کنید انبوهی از اخبار و وعده‌های گوناگون در این خصوص پیدا می‌کنید؛ اخباری که حکایت از آن دارد که پس از برجام و رفع تحریم‌ها ماهواره مصباح که نخستین پروژه ساخت ماهواره ایران بوده بالاخره بعد از سال‌ها بلوکه شدن در ایتالیا به کشور باز می‌گردد. اما حالا وزیر ارتباطات در چرخشی محسوس از وعده‌های مکرر در سنوات مختلف و قاطعیت در اعلام بازگرداندن ماهواره مصباح بعد از سه سال، خبر داده است تصمیم به بازگشت این ماهواره به عهده سازمان فضایی است.

ماهواره مصباح نخستین پروژه ایران برای ساخت ماهواره پس از انقلاب بود که در سال ۱۳۷۵ توسط سازمان‌ ‌پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران کلید خورد و علاوه بر این سازمان که زیر نظر وزارت علوم بود، وزارت ارتباطات و یک شرکت ایتالیایی در ۱۳۷۷در این پروژه مشارکت کردند.

موافقت‌نامه ساخت ماهواره مصباح در سال ۱۳۷۶ میان وزارتخانه‌های علوم و ارتباطات به امضا رسید و ساخت نمونه آزمایشگاهی این ماهواره طی سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ با همکاری سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران و مرکز تحقیقات مخابرات انجام شد. ساخت مدل مهندسی و فضایی ماهواره مصباح نیز با همکاری یک شرکت ایتالیایی توسط نیروهای متخصص داخلی انجام شده ‌است.

محمدحسن انتظاری، مجری این پروژه می‌گوید: ما اولین پیشنهادها را در سال ۷۴ در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران ارایه دادیم و در سال ۷۵ وارد فاز طراحی جامع ماهواره شدیم، در سال ۷۸ ساخت مدل آزمایشگاهی ماهواره و در سال ۸۲ ساخت مدل فضایی آن را شروع کردیم تا این که در سال ۸۵ ساخت ماهواره مصباح به پایان رسید و ماهواره آماده پرتاب شد.

این ماهواره قرار بود پیام‌های کوتاه (Short Messaging) را بین نقاط مختلفی که زیر دید پوشش ماهواره‌ای قرار دارد، ارسال کند و با پوشش جهانی که دارد دور زمین بگردد و ترمینال‌هایی که توانایی ارسال اطلاعات کوتاه را دارند، اطلاعات خود را به ماهواره ارسال کنند و ماهواره هم پس از دریافت، آنها را به مقصد ارسال کند.

آن‌چنان که مجری پروژه می‌گوید بخش عمده طراحی و ساخت این ماهواره در داخل ایران صورت گرفته است و طراحی و مدل‌سازی آزمایشگاهی آن در سال ۷۵ – ۷۴ توسط متخصصان ایرانی بوده اما چون در آن زمان انجام برخی تست‌های فضایی در داخل کشور امکان‌پذیر نبود، انجام آن را به شرکت خارجی واگذار کردند.

ماهواره 100 میلیارد تومانی

ماهواره مصباح که با بودجه‌ای 100 میلیارد تومانی ساخته شده بود، در مرداد ۱۳۸۴طی مراسمی با حضور سیداحمد معتمدی، وزیر ارتباطات وقت، رونمایی و اعلام شد طی تابستان به فضا فرستاده خواهد شد. در آن زمان قرار بود ساخت خانواده مصباح هم در دستور کار قرار گیرد و در همان زمان وزیر ارتباطات وقت از ساخت ماهواره‌های مصباح ۲ و مصباح ۳ با همکاری متخصصان تایلندی و چینی خبر داد.

درباره مشخصات فنی ماهواره مصباح اعلام شد که کاربری مخابراتی داشته و می‌تواند برای انتقال اطلاعات از نقطه‌ای به نقطه دیگر به کار رود، این ماهواره 75 کیلوگرم وزن دارد و ابعاد آن 50 در 50 در 70 سانتیمتر مکعب است، عمر مفید این ماهواره سه سال بوده و پیش‌بینی می‌شود که تا پنج سال قابل استفاده باشد. ماهواره مصباح پس از استقرار در مدار، 14 بار در شبانه‌روز دور زمین می‌چرخد و سه تا چهار بار از طریق ایستگاه‌های زمین قابل مشاهده است.

بنابر اعلام مسوولان فضایی ایران و روسیه قرار بود این ماهواره در اواخر سپتامبر (اوایل مهرماه 84) همراه با یک میکروماهواره روسی و هفت میکروماهواره‌ خارجی دیگر توسط موشک حامل روسی «Kosmos-3M» از پایگاه فضایی روسیه به فضا پرتاب شود، با این حال با خلف وعده‌ها و کارشکنی طرف مقابل این وعده‌ها محقق نشد و حالا این ماهواره در ایتالیا است.

محمد حسن انتظاری، مجری پروژه ماهواره مصباح می‌گوید از آنجا که آزمایشگاه تست فقط در اروپا بود برای تست پرتابی این ماهواره در اواخر دهه70 این ماهواره به آنجا انتقال داده شد اما باتوجه به اینکه از سال 82 بحث تحریم در کشور شروع شد، دیگر امکان پرتاب این ماهواره با توجه به شرایط تحریم امکان‌پذیر نبود .

اما از سال 94 وعده‌های جدیدی برای بازپس‌گیری و پرتاب ماهواره مصباح داده شد. مجری پروژه ماهواره مصباح پارسال گفته بود با توجه به نتایج «برجام» امیدواریم بحث تحریم نیز برداشته و این ماهواره پرتاب شود.  

  «مصباح» را پس می‌گیریم

بهمن ماه سال گذشته رییس سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران اعلام کرد امیدواریم تا 3 یا 4 ماه آینده بتوانیم ماهواره مصباح را از ایتالیا تحویل بگیریم. مضطرزاده درباره ماهواره مصباح که در طول تحریم‌ها به ایتالیا برده و آنجا توقیف شده، گفته بود: صحبت‌هایی درخصوص آزاد شدن و برگرداندن این ماهواره به کشور شکل گرفته است تا این ماهواره را تحویل بگیریم اما چون نگهداری آن هزینه‌بردار است و بودجه زیادی می‌خواهد، هم‌اکنون مقدمات آن فراهم شده است.

پیش از آن هم در مهر ماه سال گذشته جعفر روشنیان معاون فناوری سازمان فضایی گفته بود: تلاش ما در زمینه بازپس‌گیری ماهواره بلوکه‌شده مصباح همچنان ادامه دارد و اگر این امر تحقق یابد، آماده‌سازی برای پرتاب این ماهواره سه ماه طول می‌کشد.

پارسال هم، وزیر ارتباطات زمانی که رییس جدید پژوهشگاه فضایی ایران را معارفه می‌کرد و از برنامه‌های فضایی ایران در آینده می‌گفت، اعلام کرد که مذاکرات برای بازپس‌گیری ماهواره بلوکه‌شده مصباح بعد از رفع تحریم‌ها آغاز می‌شود.

ماهواره مصباح در ایتالیا ماند

این موضوع بار دیگر پارسال و بعد از سفر رییس‌جمهور به ایتالیا زنده شد اما وزیر ارتباطات که در این سفر رییس‌جمهور را همراهی کرده بود، بعد از بازگشت در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه وضعیت ماهواره بلوکه شده مصباح در ایتالیا چگونه است و آیا تمهیدی برای آزادسازی آن اندیشیده، گفت: تا پیش از این تحریم‌ها را داشتیم اما اکنون با توفیقی که در این موضوع حاصل شده ان‌شاءا... آن را پس می‌گیریم.

چندی بعد بار دیگر که رییس سازمان فضایی ایران برنامه‌های سازمان فضایی را تشریح می‌کرد، گفت: به علت تحریم‌های ایران، مصباح از سه سال گذشته تاکنون در مصادره ایتالیا قرار دارد که در حال مذاکره برای بازپس‌گیری این ماهواره هستیم.

وی با بیان اینکه ماهواره مصباح که سابقه طراحی و تولید آن به بیش از ۱۰ سال پیش برمی‌گردد، یکی از ماهواره‌های کارآمد ایران است که با همکاری شرکت ایتالیایی طراحی و تولید شده است، اما این ماهواره که برای تست نهایی در ایتالیا قرار داشت به دلیل مشکلات تحریم امکان پرتاب نیافت و هم‌اکنون با کمک وزارت امور خارجه در حال مذاکره برای بازپس‌گیری این ماهواره هستیم.

اما خبری نشد که نشد تا اینکه در خرداد ماه امسال رییس حوزه تولید علم و فناوری‌های دفاعی امنیتی معاونت امور راهبردی ستاد کل نیروهای مسلح گفت: ماهواره "مصباح" که سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی آن را طراحی کرده و ساخته بود برای پرتاب به ایتالیا ارسال کردند که هنوز در ایتالیا مانده و آن را برنگردانده‌اند. حتی از سرنوشت ماهواره سینا که گفته می‌شود توسط پرتاب‌کننده‌های روسی ارسال شده، مطلع نیستیم و این در واقع یک تحریم نانوشته علیه ایران است.

بازگشت مصباح، اختیاری شد

حالا اما در روزهای اخیر وزیر ارتباطات موضعی متفاوت از روندی که از پارسال تا به حال طی شد اتخاذ کرده و درباره ماهواره مصباح که به دلیل تحریم‌ها در ایتالیا مانده است، می‌گوید: اکنون ماهواره‌هایی پیشرفته‌تر از مصباح داریم و بازگشت این ماهواره به کشور منوط به نظر متخصصان سازمان فضایی است.

واعظی می‌گوید: ماهواره مصباح در دولت پیش به ایتالیا منتقل و آنجا با مشکل ناشی از تحریم روبه‌رو شد و همانجا باقی ماند. اکنون اگر نظر متخصصان سازمان فضایی این باشد که با بازگشت این ماهواره می‌توان روی آن تحقیق بیشتری شود که کشور را یک گام به پیش ببرد، در این باره اقدام می‌شود.

اما آن‌چنان که رییس سازمان پژوهش‌های علم و فناوری تاکید می‌کند این ماهواره برای ما بسیار مهم است و با سایر ماهواره‌ها متفاوت است، چون ماهواره‌ای تجاری و پروژه‌ای ملی است و به همین دلیل تلاش می‌کنیم که این ماهواره را هرچه سریع‌تر تحویل بگیریم.

اما حالا بعد از سال‌ها که وعده پرتاب این ماهواره به تعویق افتاد و با گذشت یک سال از وعده‌های مکرر برای بازپس‌‌گیری و پرتاب این ماهواره صورت‌ مساله از سوی وزیر پاک می‌شود و می‌گوید که باید سازمان فضایی درباره بازگشت آن تصمیم‌گیری کند. آیا بعد از این میزان هزینه و صرف وقت و نیرو بازگشت مصباح یک حق است یا اختیار و اگر مصباح مهم نبود چرا سال‌ها پس از انواع تیترهای درشت در رسانه‌ها حالا این موضوع یک اختیار شده است. آن هم ماهواره‌ای که قرار بود سه ماه بعد از لغو تحریم‌ها به هوا پرتاب شود؟

درج دیدگاه

بررسی بازی