همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

تلگرام و خطر از چاله به چاه افتادن

علی‌اصغر افتاده، کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات

مخالفان تلگرام با برخورد و شیوه سنتی آدمی‌ را به یاد ضرب‌المثل از این‌ور بام یا آن‌ور بام  افتادن می‌اندازند و به نظر می‌رسد کاربران نه‌تنها به شبکه‌های داخلی پیام‌رسان جذب نشوند، بلکه این مخاطبان به سوی شبکه‌های اجتماعی انتقال یابند که از قضا تاثیرگذاری و اثربخشی‌شان غیرقابل کنترل‌تر است.   

آنچه این روزها از سوی مخالفان تلگرام به عنوان ترجیع‌بند اعلام سیاست‌ها با قصد مسدود کردن آن مطرح می‌شود با پیش‌فرض‌هایی نادرست، نگاه سنتی و تقریبا عاری از واقعیت عصر مجازی و جامعه شبکه‌ای و جامعه اطلاعاتی است.

جمهوری اسلامی‌ در سال 2003 با شرکت در اجلاس سران جامعه اطلاعاتی در ژنو با حضور بالاترین مقام اجرایی کشور یعنی رییس‌جمهور وقت همگام با جامعه جهانی به دنبال ارتقای شاخص‌های مختلف فناوری اطلاعات و ارتباطات در راستای ایجاد زیرساخت‌های حکمرانی خوب ( good government ) حرکت کرد.

گرچه تغییر دولت‌ها برای رسیدن به شاخص‌های مختلف جامعه اطلاعاتی فراز و نشیب‌های فراوانی را ایجاد کرد، اما واقعیت و ذات فناوری اطلاعات و جامعه شبکه‌ای و اطلاعاتی به‌قدری جذاب و مسحورکننده، اقتصادی و کارآفرین است که تقریبا هیچ کشوری نتوانسته یا نخواسته با آن به مقابله بپردازد.

از همین روی است که امروزه در بيشتر کشورهای جهان، به‌ویژه کشورهای پیشرفته و توسعه‌یافته از این دانش و فناوری در راستای ارتقای سیستم‌های مدیریتی و همچنین گسترش نفوذ در فراتر از مرزهای جغرافیایی مرسوم استفاده کرده‌اند، باید اذعان کرد که این تحولات با تزریق پول به بازار تحقق نیافته است بلکه فضای باز و رقابت موجود باعث شده افراد با ایده‌ها و نوآوری‌های خود بتوانند گوی را از رقیبان قدرتمند بربایند.

شاید اشاره به ظهور فیس‌بوک با مارک زاکربرگ جوان یا توییتر و تبدیل شدن آنان به غول‌های بزرگ رسانه‌ای، تجاری و فناوری که تقریبا گوی سبقت را از شرکت‌های مطرحی چون یاهو ربودند به‌تنهایی نمایانگر فرصت بی‌نظیر این فناوری برای نخبگان و کارآفرینان باشد که با نوع‌آوری خود بتوانند بزرگ‌ترین شرکت‌های بین‌المللی و فراملی را ایجاد و راه‌اندازی کنند.

و بد نیست بدانیم در این میان تنها گوگل است که توانسته تا حدودی به رقابت ادامه دهد؛ گرچه حتی گوگل نیز در ایجاد سرویس‌های مشابه با آن تقریبا به شکست رسیده و میدان را به دیگر رقیبان واگذار کرده است.

متاسفانه در ایران ما برخورد با فناوری‌های نوین همچنان با پیش‌فرض‌های سنتی (حتی از سوی یقه‌سفیدها) روبه‌روست و از همین رو است که معمولا نیز در استفاده از این فناوری‌ها به‌طور معمول مردمان در سطح کاربران عادی پیشتاز هستند و سیستم‌های مدیریتی تقریبا کمترین بهره ممکن را می‌برند و البته گاهی دولتی‌ها به‌دلیل استفاده از مزیت‌های انحصاری شیوه‌های سنتی، در تلاش برای مقابله با فناوری بر می‌آیند که خاستگاه اصلی نیز منافع ذی‌نفعان فعلی است تا مصالح و منافع ملی.

برخورد با تلگرام به‌دلیل نقش پررنگ و منحصربه‌فرد آن در انتخابات ریاست‌جمهوری دوره دوازدهم و تحولات بعدی که توانسته انحصار فضای رسانه‌ای رسمی‌کشور را عملا بي‌اثر کند، به صورت جدی آغاز شده و این روزها با پیش‌فرض‌هایی چون رفع انحصار تلگرام و پیام‌رسان‌های خارجی یا دغدغه حفظ اطلاعات و امنیت کاربران ایرانی مطرح می‌شود، اما واقعیت فنی این است که این ادعاها اصولا از نظر فنی تقریبا نادرست و غیرممکن است.

شاهد این مدعا نیز نفوذ ویروس ساکس‌نت به مراکز هسته‌ای کشور از جمله امنیتی‌ترین مراکز علمی‌و فنی کشور است که یک دهه دستاوردهای دانشمندان را با خطر جدی مواجه کرد و لذا به‌نظر می‌رسد شعار و دغدغه حفظ اطلاعات و امنیت کاربران گذشته از نبود دانش و توان ملی، تقریبا ادعای نادرستی است.

گرچه می‌توان به شکست اقدام روسیه در فیلتر تلگرام در همین روزهای اخیر نیز اشاره کرد که نشان‌دهنده این واقعیت است که روش‌های سلبی و حتی فنی و علمی ‌نیز در مقابله با فناوری ناکارآمد و غیرمفید است و از همین روي حتی هکرهای روسی که به اذعان آمریکایی‌ها در انتخابات ریاست‌جمهوری آن کشور ایفای نقش کرده‌اند نیز نتوانستند دولت روسیه را در بستن تلگرام یاری رسانند.

*** اما خطر مهم‌تر از تلگرام

با وجود اینکه تلگرام نقش ویژه و منحصربه‌فردی در ایران داشته و دارد و فراتر از مباحث سیاسی، در فضای کسب‌و‌کار کشور تحول و کارآفرینی‌های مختلفی را در پی داشته است، اما یک واقعیت فنی و عملی وجود دارد و آن اینکه اطلاع‌رسانی در تلگرام محدود به کاربران عضو گروه‌ها یا کانال‌ها است و از همین روی تلگرام بیشتر یک پیام‌رسان است تا یک شبکه اجتماعی. اما اگر بر فرض محال بتوان جلوی تلگرام را نیز گرفت آنچه رخ خواهد داد هجوم کاربران به شبکه‌های اجتماعی نظیر فیس‌بوک و توییتر خواهد که گرچه ممکن است به عنوان مثال 40 میلیون ایرانی (به دلیل نداشتن دانش فنی و مقداری پیچیدگی) نتوانند به آن انتقال یابند اما بخش عظیمی ‌وارد آن خواهند شد؛ با این تفاوت که این افراد تعاملات و تبادل اطلاعاتشان محدود به جامعه صرف داخل کشور یا اعضای لایک‌کننده و دنبال‌کننده نخواهد بود بلکه عملا دسترسی به این اطلاعات برای همه جامعه مثلا بیش از یک میلیارد نفری فیس‌بوک امکان‌پذیر خواهد بود!

به دیگر سخن سیاست فعلی با شعار رفع انحصار تلگرام نه‌تنها به جذب کاربران به سوی پیام‌رسان‌های داخلی نخواهد انجامید، بلکه باعث خواهد شد کاربران از فضای پیام‌رسان به شبکه‌های اجتماعی نقل مکان کنند که تاثیرگذاری آن به مراتب بیش از تلگرام خواهد بود.

وقتی کاربری پیامی ‌را در تلگرام انتشار می‌دهد، این پیام را فقط کسانی مشاهده می‌کنند که عضو گروه یا کانال‌هایی باشند که پیام در آنها منتشر یا بازنشر شده باشد و لذا گستره انتشار پیام تقریبا محدود به عضویت کاربران است، اما اگر همین کاربران پیام خود را در فیس‌بوک یا توییتر و شبکه‌های اجتماعی انتشار دهند نه فقط علاقه‌مندان و دنبال‌کنندگان، بلکه همه اعضای شبکه اجتماعی می‌توانند با جست‌وجو و هشتگ‌گذاری به پیام دسترسی پیدا کنند!

و این یعنی خطای راهبردی مخالفان تلگرام که با دست خود کاربران ایرانی را از یک پیام‌رسان به سوی شبکه‌های اجتماعی هدایت خواهند کرد!

درج دیدگاه

بررسی بازی