هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

تروريسم و نقش ارتباطات در توسعه آن

پريسا خسروداد

بخش دوم

يکي از آثار شوم و ضدانساني حال حاضر که جهان را تحت تاثير خود قرار داده و باعث بروز تغييرات بسياري در سياست‌هاي جوامع بين‌المللي شده، «تروريسم» است که متاسفانه ارتباطات نقش بسزايي را در توسعه و صادرات خشونت‌بار آن حتي به دور‌افتاده‌ترين نقاط آفريقا ايفا کرده است. رويکردي در اين خصوص وجود دارد که تروريسم با اتکا بر ارتباطات در دنياي امروزي، علاوه بر داشتن ماهيت نظامي، داراي ماهيت رسانه‌اي و اطلاعاتي نيز هست. در اين مقاله و چند شماره آتي، ضمن پرداختن به موضوع «تروريسم و نقش ارتباطات در توسعه آن»، به ارزيابي و تحليل اين مهم از ساير ابعاد مي‌پردازيم.

مبادلات تجاري تروريست‌ها بر پايه پول مجازي

همان‌طور که پيش از اين نيز ذکر شد، افزايش و بهبود مبادلات تجاري و پولي يکي از اصلي‌ترين کارکردهاي ارتباطات است که با گسترش ساز وکارهاي الکترونيکي در اين حوزه دچار تحولات قابل توجهي شده است. اين تحولات گرچه در بسياري از موارد موجب تسهيل معاملات بانکي شده، اما زمينه‌هاي استفاده منفي از اين امکان را نيز فراهم کرده است؛ به‌گونه‌اي که چگونگي مقابله با آن به يکي از اصلي‌ترين راهکارهاي محدود کردن فعاليت‌هاي تروريستي در جهان تبديل شده است. انجام اقدامات خرابکارانه در داخل و خارج از مرزها توسط تشکيلات تروريستي نيازمند داشتن منابع مالي در گردش است و از سوي ديگر چرخه پولي جهاني به‌شدت مورد کنترل دولت‌ها و نظام‌هاي ناظر بر اين روند است. اما ارتباطات بستري به نام پول مجازي يا همان بيت‌کوين را فراهم کرده است که با استفاده از آن نمي‌توان اطلاعات مربوط به دارايي فرد را رديابي و شناسايي کرد. پول مجازي که به علت قابليت پنهان‌سازي معاملات داراي جاذبه‌هاي بسياري براي فعالان تروريست در جهان است و شيوه اصلي معاملات اقتصادي، خريد تجهيزات نظامي و کشتار جمعي و همچنين دريافت پول‌هاي کلان حاصل از فروش نفت توسط داعش به‌شمار مي‌رود، اين امکان را در اختيار گروه‌هاي تروريستي قرار مي‌دهد که بتوانند براي هر بار خريد يا دريافت ارز از يک حساب جديد استفاده کنند و با ايجاد پراکندگي و پنهان‌سازي مبادلات اقتصادي تا جايي که ممکن است از شفافيت آنها بکاهند و بر سايه‌هاي ابهام‌آميز آنها بيفزايند.

داعش که به‌عنوان ثروتمندترين گروه تروريستي در جهان شناسايي مي‌شود، در عين حال که از ارتباطات به‌منظور انجام مبادلات تجاري استفاده مي‌کند، استفاده‌هاي نگران‌کننده ديگري نيز از بيت‌کوين مي‌کند که به دغدغه‌اي جدي براي حفظ امنيت در جهان تبديل شده است. از جمله اينکه داعش قادر است با استفاده از امکاناتي که پول مجازي در اختيار اين تشکيلات قرار مي‌دهد، به ايجاد مناطق تروريستي جديد در جهان بپردازد که مي‌تواند به گسترش اقدامات تبهکارانه در آينده‌اي نه‌چندان دور بينجامد.

تروريسم و ارتباطات تاريک

با رشد و گسترش جهاني ارتباطات، لايه‌هاي برقراري ارتباط نيز تغيير يافته و شکل و شمايل جديدي به خود گرفته‌اند. اين تحولات با قرارگرفتن در کنار امکانات موجود در حوزه فناوي موجب شکل‌گيري لايه‌هاي زيرزميني و تونل‌واري شده که به شکل قابل ملاحظه‌اي امنيت فعاليت‌هاي تروريستي را دربر داشته است. اين‌گونه از ارتباطات که به‌طور مستقيم بر پايه فناوري استوار است، به‌نوعي باعث ايجاد نقاط سايه و دور از چشم سايرين در فضاي مجازي مي‌شود و معمولا مقصد انجام همه نوع فعاليت و اهدافي براي تروريسم‌ها است. اين مکان‌ها که به‌اصطلاح اينترنت تاريک (Dark Web) ناميده مي‌شود، بخشي از اينترنت است که در عمل، دسترسي به آنها بسيار دشوار است و بسياري از عمليات‌هاي انتحاري داعش در ساير نقاط جهان مانند آلمان، فرانسه، آمريکا و انگليس در اين مکان برنامه‌ريزي شده است.

در واقع آنچه به‌عنوان اينترنت تاريک شناخته مي‌شود، مجموعه‌اي از ارتباطات است که به شکلي بسيار عميق در بخش‌هايي از شبکه که داراي دو مشخصه غيرقابل دسترس بودن و ناشناختگي است، صورت مي‌گيرد. اما برقراري ارتباط در لايه تاريک اينترنت، داراي زواياي پيچيده‌تري نيز هست و آن هنگامي است که تشکيلات تروريستي، براي ناشناس ماندن در حداکثر حالت ممکن علاوه بر اينترنت تاريک از نرم‌افزارهاي ويژه رمزنگاري استفاده مي‌کنند و در اين وضعيت شبکه تاريک (Dark Net) نيز به بسته ارتباطاتي آنها افزوده مي‌شود. وب تاريک که زيربناي اصلي فعاليت تروريست‌ها در فضاي مجازي را تشکيل مي‌دهد، به‌عبارت عاميانه همان بخش زاغه‌نشين اينترنت است که خاستگاه بروز جنايت‌ها، اقدامات خلافکارانه و در عين حال غيرقانوني است. گسترش ارتباطات بر پايه رشد همه‌جانبه فضاي مجازي باعث شده كه داعش و گروه‌هاي حامي آنها علاوه بر استفاده از قابليت بي‌نام و نشان بودن و غيرقابل رهگيري بودن وب تاريک، از اين بخش از وب به‌منظور انتقال اطلاعات، انتشار تبليغات، اطلاع‌رساني و گردش مالي براي تامين بودجه عمليات خود و خريد تسليحات جنگي استفاده کنند. اينترنت تاريک در حال حاضر مانند يک پوشش دفاعي براي فعاليت‌هاي تروريستي عمل مي‌کند و علاوه بر خدماتي که در فوق به آنها اشاره شد، به هواداران تشکيلات تروريستي اين امکان را مي‌دهد تا ضمن مخفي شدن در اين لايه، حملات سايبري مانند از دسترس خارج‌کردن يک ‌سايت يا ايجاد تداخل در ارتباطات را سازماندهي و برنامه‌ريزي کنند.

گرچه هدف اين مقاله، پرداختن به آنچه از نظر فني در اينترنت تاريک مي‌گذرد نيست، اما با توجه به اينکه احتمال آن مي‌رود كه حوزه مذکور براي بسياري داراي جاذبه براي کسب اطلاعات بيشتر باشد، بايد گفت معروف‌ترين شبکه اينترنت تاريک، تور يا همانThe Onion Router anonymity network) TOR) است که با ايجاد بر بستر ارتباطات مجازي به‌شدت مورد علاقه و استفاده گروه‌هاي تروريستي مانند اعضاي القاعده و داعش است. عملکرد تور به اين صورت است که با استفاده از رمزگذاري، منجر به ناشناس‌ماندن و مخفي‌سازي آدرس ‌آي‌پي (Internet Protocol Address) که به نام اينترنت پروتکل شناخته مي‌شود، کاربر و مکان وي مي‌شود و همين امر به جولان هرچه بيشتر تروريست‌ها مي‌انجامد.

فناوري‌هاي ارتباطي مورد استفاده تروريست‌ها

اما فناوري ارتباطي مورد استفاده تشکيلات تروريستي به آنچه در بالا به آنها اشاره شد، ختم نمي‌شود. در اين ميان، داعش به‌عنوان اصلي‌ترين تهديد تروريستي در جهان که تا کنون امنيت بسياري از نقاط را به‌خطر انداخته و باعث کشته‌شدن مردم بي‌گناه فراواني شده، به شکل حيرت‌آوري از فناوري‌هاي ارتباطي براي پياده‌سازي اهداف شوم خود بهره برده است. بررسي‌ها نشان مي‌دهد با توجه به تاثير رشد و توسعه ارتباطات در گسترش فناوري، علاقه و تمايل داعش بيشتر به استفاده از امکاناتي محدود مي‌شود که به پنهان‌سازي مسير ارتباطي آنها با يکديگر و دولت‌هاي حامي مي‌پردازد.

در همين راستا مي‌توان گفت، برنامه‌ها و نرم‌افزارها و دستگاه (Device)‌هايي که در ذيل به آنها اشاره مي‌کنيم، تا کنون بيشترين خدمات ارتباطي را به تشکيلات تروريستي داعش ارايه داده است:

- نرم‌افزار Mapper با هدف تغيير داده‌هاي مکاني روي تصاوير

- هات‌ميل و پروتون‌ميل به‌دليل قابليت امکان رمزگذاري هرچه بيشتر اطلاعات

- گوشي‌هاي هوشمند Crypto phone و Black phone به‌دليل داشتن امنيت بالا در رمزگذاري

- فايرچت، تين‌کن و پروژه سروال (Serval project) در صورت نبود دسترسي به اينترنت براي برقراري ارتباط با ساير اعضاي شبکه

- نرم‌افزار فري‌دام (Freedome) براي در امان‌ ماندن مقابل برنامه‌هاي جاسوسي و سايت‌هاي جعلي

- نرم‌افزار Avast Secure Line براي مخفي نگه‌داشتن آدرس‌هاي IP

- نرم‌افزارهاي Vera crypt و True crypt براي رمزگذاري22 داده‌ها

- دايره‌المعارف هيدن‌ويکي براي استفاده از اطلاعات طبقه‌بندي‌شده

- مرورگرهاي ناشناس مانند مرورگري که نرم‌افزارهايي همچون TOR در اختيار شبکه‌هاي تروريستي قرار مي‌دهد.

- موتورهاي جست‌وجوي ناشناس مانند Grams

- چت‌روم‌هاي پنهاني

انتشار روزنامه با مديرمسوولي مرگ

اما تشکيلات تروريستي در راستاي استفاده از ارتباطات براي دستيابي به اهداف شوم و در عين حال پليد خود، صرفا به استفاده از اينترنت و امکانات موجود در فضاي مجازي بسنده نکرده است، به‌طوري که انتشار روزنامه با تمامي کاردکرهاي رسانه‌اي آن در حال حاضر اقدامي است که توسط داعش انجام گرفته است.

طي اين اقدام، داعش در فروردين‌ماه گذشته در صفحات شبکه‌هاي اجتماعي اعضاي خود از انتشار روزنامه به‌اصطلاح رسمي‌اش به نام «دابق» خبر داد. نام تجاري اين روزنامه که تيراژ آن نامشخص است، برگرفته از نام نبرد دابق است که سليم اول، سلطان عثماني عليه حکومت مماليک در نزديک شهر حلب انجام داد و زمينه‌ساز امتداد سيطره عثماني‌ها در سرزمين شام و مصر شد. گستره توزيع اين روزنامه در حال حاضر مناطق تحت اشغال داعش در عراق است، اما از آنجا که اين تشکيلات تروريستي تا کنون بيشترين بهره از ارتباطات براي گسترش اعمال وحشيانه خود در سطح جهان را برده است، علاوه بر نسخه چاپي داراي نسخه الکترونيکي نيز هست که از طريق ايميل به دست‌ گيرندگان يا همان مشترکان مي‌رسد. گرچه نويسنده اين مقاله تاکنون موفق به بررسي تمامي شماره‌هاي منتشره دابق از آغاز تا کنون نشده است، اما تحليل محتواي چند شماره آغازين آن نشان مي‌دهد بيشتر روي دستاوردهاي داعش و آنچه از نظر آنان به مسلمانان تقديم کرده است، تمرکز دارد. همچنين صفحاتي از اين روزنامه، به آگاه‌سازي مردم درباره چگونگي برپايي شرع خدا و حدود آن در کشور و طرح‌هايي است که داعش در تلاش براي ايجاد آن است، مي‌پردازد. مخاطبان و به گفته متخصصان علم ارتباطات، گيرندگان پيام اين روزنامه که اغلب در 50 صفحه و گاه کمتر و به زبان عربي منتشر مي‌شود و از کيفيت چاپ حرفه‌اي بالا، به‌ويژه در بخش‌هاي متعلق به تصاوير برخوردار است، اغلب کودکان و نوجوانان هستند که اين تشکيلات تروريستي در نظر دارد با بمباران اطلاعاتي ذهن آنها، فعاليت‌هاي انتحاري و عقايد انحرافي خود را گسترش دهد.

فعاليت‌هاي مطبوعاتي تشکيلات تروريستي نام برده‌شده به چاپ يک روزنامه محدود نمي‌شود؛ زيرا شواهد حاکي از اين است که داعش درصدد چاپ روزنامه دومي نيز هست که به احتمال فراوان «خلافت 2» يا «وسيله براي خلافت» نامگذاري خواهد شد. اهداف نشر اين روزنامه از تفاوت‌هاي بسياري نسبت به دابق برخوردار است و اين نشان مي‌دهد كه داعش از تغيير زمينه‌هاي کاربرد ارتباطات در ابعاد مختلف به‌خوبي آگاه است. در اين راستا، نشر خلافت 2 صرفا به‌صورت الکترونيکي خواهد بود و علاوه بر زبان عربي، به زبان‌هاي انگليسي و فرانسه نيز ترجمه خواهد شد.

پيش از اين انتشار شب‌نامه و بولتن‌هاي کاغذي و الکترونيکي توسط مخالفان يا معترضان به سياست‌هاي داخلي يا ارسال ويديو و پيام صوتي در شبکه‌هاي اجتماعي خطاب به دولت کشورهاي غربي امري عادي محسوب مي‌شد، اما انتشار منظم نشريه با اهداف دراز مدت براي نخستين بار توسط تشکيلات تروريستي داعش صورت گرفته است.

درج دیدگاه

بررسی بازی