هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
Soroush - Asreertebat | عصر ارتباط - پیام‌رسان سروش

ICT ایرانی در هفته‌ای که گذشت

تکرار سیاست "استفاده اجباری"؛ این‌بار جست‌وجوگرهای بومي

پريسا خسروداد

 

در حالي كه مدتی از فيلتر تهاجمي ‌تلگرام در ايران مي‌گذرد، همچنان بسياري از كاربران ايراني به باور برداشته شدن اين محدوديت، اميدوار هستند كه تلگرام رفع فيلتر شود، اگرچه در اين به ظاهر گذار، بیکار نمانده و مشغول استفاده و مبادله انواع و اقسام فيلترشكن‌ها و وي‌پي‌ان‌ها هستند.

موازي با اين جريان، پيام‌رسان‌هاي وطني نيز كه با فيلتر تلگرام نفس راحتي كشيده‌اند و سازوكارهاي قانوني و البته قضايي در كشور را همسو با اهداف خود مي‌بينند، سرگرم تاخت و تازهايي البته در توییتر فیلتر هستند که در نوع خود جالب توجه است.

البته كه تمام آنچه كه در حوزه ICT ايراني طي هفته گذشته رخ داده است، حول محور پيام‌رسان‌ها نمي‌چرخد. زيرا در اين ميانه، استارت‌آپ‌ها، سامانه‌ها و حتي تبهكاران در فضاي مجازي نيز قضاياي مخصوص به خود را داشته‌اند كه در گزارش "ICT ايراني در هفته‌اي كه گذشت" به ارزيابي و تحليل آنها مي‌پردازيم.

·        تشكيك مجلس و اصرار قوه قضاييه

در حالي كه برخي از نمايندگان مجلس ايران بر اين باورند كه مردم در حال پرداخت هزينه‌هاي فيلتر تلگرام هستند، اما هيچ تغييري در دسترسي آنها به تلگرام رخ نداده است؛ دستگاه قضا دقيقا نقطه‌نظر مقابل قوه مقننه را دارد. به‌طوري كه مهاجرت مردم را موفقيت‌آمیز ارزیابی مي‌كند. در توضيح بيشتر اين تناقض مي‌توان به مقايسه اظهارات دو تن از نمايندگان مجلس در هفته گذشته و مصاحبه خرم‌آبادي، معاون قضایی دادستان کل کشور اشاره كرد. به‌طوري كه عبدالکریم حسین‌زاده، نماينده مجلس با پيش كشيدن سرنوشت فيلتر تلگرام و ممنوعيت ماهواره اين چالش را پيش كشيد كه چرا فيلتر تلگرام بعد از چهار سال به ياد سياست‌گذاران فضاي مجازي افتاده است؟ همچنين غلامعلی جعفرزاده، ديگر نماينده مجلس نيز خواستار اعتمادسازي از طريق معرفي مالكان پيام‌رسان‌هاي داخلي شد و گفت مردم به سمت پيام‌رسان‌هاي داخلي نمي‌روند. اين در حالي بود كه خرم‌آبادي طي گفت‌و‌گويي قويا اعلام كرد مردم استقبال بسیار خوبی از پیام‌رسان‌های داخلی داشته‌اند و تاکنون قریب به 25 میلیون نفر در پیام‌رسان‌های داخلی ثبت‌نام کرده‌اند. گفتني است خاستگاه تناقضات پيرامون استقبال يا عدم استقبال از پيام‌رسان‌هاي وطني در پي انتشار آماري شكل گرفت كه مدير يكي از پيام‌رسان‌هاي وطني اعلام كرد. هفته گذشته مديرعامل سروش اعلام كرد در حال حاضر بیش از 10 میلیون کاربر دارد و حدود 7.5 میلیون کاربر آن فعال هستند.

·        مذاكره با پيام‌رسان‌هاي روسيه و چين؟

بدون شك بازار ايران، يكي از پر زرق و برق‌ترين بازارها براي فعاليت پيام‌رسان‌ها به شمار مي‌رود. ايران حدود 81 ميليون نفر جمعيت دارد، اما 98 ميليون گوشي هوشمند در دستان شهروندان ايراني قرار دارد كه اغلب آنها فارغ از سن، جنسيت، شغل و طبقه اجتماعي به اينترنت متصل هستند و از طرفداران گشت‌زني در شبكه‌هاي اجتماعي محسوب مي‌شوند.

بنابراين با فيلتر تلگرام، بديهي است كه فعالان خارجي در اين حوزه درصدد نفوذ به چنين بازاري برآيند. هفته گذشته يك رسانه اوكرايني ادعا كرد، برخی پیام‌رسان‌های خارجی با برخی شرکت‌های ایرانی مذاکره داشته و تلاش‌هایی را برای پرکردن جای خالی تلگرام به عمل آورده‌اند. جالب اين بود كه رسانه مذكور حتي به برند پيام‌رسان‌هاي مذكور و كشور سازنده آنها نيز اشاره مستقيم كرده و اظهار داشت، تم‌تم‌ و دیالوگ از روسیه، زینگی از ارمنستان و وی‌چت از چین، فعال‌تر از بقیه ظاهر شده‌اند و تلاش‌های جدی و عملیاتی خود را کلید زده‌اند. به‌طوري كه تا مرحله مذاكره با برخی شرکت‌های ایرانی نيز پيش رفته‌اند.

شايد هنوز زمان پيش‌بيني اين موضوع كه سرنوشت اين مذاكرات به كجا خواهد رسيد، نرسيده باشد. اما يافتن حلقه‌هاي مشترك نيز قابل تامل است. در اين خصوص مي‌توان به علاقه و مشاركت روس‌ها در آنچه كه مرتبط با ديتاها و پيام‌هاي مبادله شده ايراني‌ها در فضاي مجازي است، اشاره كرد كه پيش از اين با آمادگي خود براي راه‌اندازي دفتر موتور جست‌و‌جوي روسي ياندكس در تهران، آمادگي خود را جهت حضور در ايران نشان داده بودند، موضوعی که البته به نتیجه نرسید.

·        حمایت الزامی این ‌بار از موتور جست‌و‌جوي بومي

هفته گذشته خبري مبني بر تهیه دستورالعملی به انتشار رسيد كه به موجب تصویب آن توسط هیات وزیران، استفاده از موتور جست‌وجوی بومی برای دستگاه‌های دولتی الزامی مي‌شود. به نظر مي‌رسد بيشتر دو موتور جست‌و‌جوي يوز و پارسي‌جوي مدنظر دستگاه مجري اين اقدام، يعني سازمان فناوري اطلاعات قرار دارد و در حال حاضر نيز صرفا صحبت از اجبار براي دستگاه‌هاي دولتي است و با توجه به اينكه رسول سراییان رييس اين سازمان وعده اتفاقات خوب تا سه ماه آينده در حوزه استفاده عملياتي از موتورهاي جست‌و‌جوي بومي‌ را داده است، بنابراين مي‌بايست دومين مهاجرت دستگاه‌هاي دولتي پس از تلگرام به پيام‌رسان‌هاي داخلي را حداكثر تا پايان تابستان انتظار كشيد.

گرچه در اين خبر، اشاره‌اي به ايجاد اجبار براي عموم كاربران جهت استفاده از موتورهاي جست‌و‌جوي بومي ‌از طريق فيلتر و مسدودسازي گوگل نشده است و فعلا به تلاش براي ترغيب مردم به استفاده از اين پروژه ملي اكتفا شده است، اما بديهي است كه تصميم به انتشار اين تصميم در شرايطي كه مدت كوتاهي از بستن تلگرام و تلاش براي كوچ اجباري كاربران به سمت استفاده از پيام‌رسان‌هاي داخلي مي‌گذرد و غالب اذهان عمومي ‌نسبت به اين رويداد داراي التهاب است كه بزرگ‌ترين نشانه اعتراض به آن نيز راه افتادن موج بي‌سابقه استفاده از فيلترشكن‌ها در كشور است، کمی زود بود. چراکه این موضوع مي‌تواند جداي از اينكه آيا موتورهاي جست‌و‌جوي بومي ‌قابليت رقابت با غولي به نام گوگل را دارند و آيا مي‌توانند پاسخگوي نياز كاربران باشند يا خير، هیاهویی جديد را ايجاد کند.

کما اینکه هفته گذشته در شبکه‌های اجتماعی تصاویری از نتایج عجیب جست‌وجوها در جویشگرهای بومی میان کاربران دست به دست می‌شد که هیچ تناسبی با واقعیت نداشت.

·        سامانه رصد تراكنش‌هاي مشكوك

هفته گذشته اخبار متعددي از سامانه‌هاي مختلف از جمله سامانه طلاق، ثبت سفارش خودرو، سامانه 118 و 117 و همچنين سامانه ملی املاک و اسکان کشور منتشر شد. اما در كنار آشفته‌بازار سامانه‌ها كه چندي است راه‌اندازي آنها بسيار رواج يافته و به اصطلاح مد شده است، خبر از ايجاد سامانه‌اي داده شد كه علي‌رغم اهميت موجود چندان انعكاسي نداشت.

سامانه بررسی تراکنش‌های مشکوک، سامانه‌ای است که به گفته نسرین جوادی، مدیر سامانه‌های نوین مالیاتی در قالب طرح جامع مالیاتی، از سوی سازمان امور مالیاتی راه‌اندازی شده و قرار است که کار رصد حساب‌های بانکی را با همکاری بانک مرکزی با قوت انجام دهد. به گفته وي، در گذشته روال کار به صورت دستی صورت می‌گرفت و مشخص نبود که روی اطلاعات حساب‌های بانکی افراد، چه پردازشی صورت گرفته است؛ اما اکنون سامانه‌ای برای رصد تراکنش‌های مشکوک بانکی راه‌اندازی شده و دیتاهای مختلفی در آن به ثبت می‌رسد و در واقع، نتیجه بررسی ادارات نیز به صورت الکترونیکی در آن درج خواهد شد. اما تراكنش‌هاي مشكوك به چه تراكنش‌هايي گفته مي‌شود؟

طبق پروتكلي كه ميان بانك‌ها و سازمان امور مالياتي در نظر گرفته شده است، برای اشخاص حقوقی، آستانه‌ای در بررسي حساب‌های بانکی وجود ندارد و حساب آنها چک می‌شود. اما در مورد اشخاص حقیقی، سقف گردش مالی 5 میلیارد تومان در سال در نظر گرفته شده که اطلاعات حساب آنها دریافت شده و حتی آنهایی که تراکنش‌های مشکوک بانکی دارند نیز، شناسایی و بررسی می‌شوند. گرچه هدف از انجام اين اقدام، اخذ ماليات توسط دولت از افرادی اعلام شده است که گردش مالی بالايي دارند تا بدين ترتيب عدالت مالیاتی برقرار شود، اما به نظر نمي‌رسد روش غربالگري فوق داراي ابهاماتي نيز باشد. زيرا آن دسته از صاحبان حساب‌هاي بانكي كه از نظر اداره ماليات داراي تراكنش‌هاي مشكوك هستند، مي‌توانند با ايجاد حساب‌هاي حقوقي از رصد اين سامانه خارج شوند و به فعاليت‌هاي اقتصادي مشكوك خود با خاطري آسوده بپردازند.

·        ابتكار عمل سوداگران مرگ!

كمتر از يك ماه از بستن تلگرام و رواج نسبي استفاده از واتس‌اپ مي‌گذرد كه هفته گذشته پليس فتا از دستگيري نخستين باند تبهكارانه در اين پيام‌رسان خبر داد. در پي اين اقدام، پليس فتا مبادرت به شناسايي باندي كرد كه علاوه بر فروش و توزيع مواد مخدر، به انجام ارايه آموزش‌هاي تكميلي در اين زمينه نيز مشغول بودند! طي اين عمليات، ماموران پليس فتا قراري ساختگي با اعضاي اين باند در پارك چيتگر ترتيب دادند و دو تن از سوداگران مرگ كه همراه خود 25 كيلوگرم حشيش داشتند را دستگير كردند.

حال با توجه به رويكرد مسوولان و سياست‌گذاران در حوزه فيلترينگ، انتظار مي‌رود به مانند خياباني كه قرار است به دليل چاقوكشي و كشته شدن يك عابر در آن بسته شود، پيام‌رسان واتس‌اپ نيز به دليل فعاليت باندهاي تبهكارانه فيلتر شود.

درج دیدگاه

بررسی بازی