همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
Soroush - Asreertebat | عصر ارتباط - پیام‌رسان سروش

واقعیت را بگوییم؛ دليل نخست فيلتر تلگرام، کانال‌های خبری بود

قلب تلگرام هنوز در تهران می‌تپد

نادر نينوايي

با فيلتر شدن تلگرام در اردیبهشت‌ماه سال جاری، دو اپليكيشن تلگرام طلايي و هاتگرام با فیلترکردن برخي كانال‌هاي خبری و شناخته‌شده معاند، به سرعت به اپ‌هايي پرطرفدار در كشور تبديل شدند. اما در حالی‌که راز بقای اپلیکیشن‌هایی که به نوعی نقش فیلترشکن برای دسترسی به تلگرام را ایفا می‌کردند، محل پرسش و ابهام بود، دو ماه قبل يكي از نمايندگان مجلس به نقل از وزير اطلاعات اعلام کرد این اپلیکیشن‌ها متعلق به جمهوری اسلامی هستند و بيش از 25 ميليون ايراني در آنها عضو هستند.

اگرچه با افزايش كاربران نسخه‌هاي ايراني شده تلگرام شائبه‌ها و شايعات زيادي هم در خصوص حريم خصوصي افراد در اين اپ‌ها مطرح شد. در همین راستا و در پي افزایش موج جدیدی از شبهات مطرح شده، نهم تير ماه بود که رسول سراییان، رييس سازمان فناوري اطلاعات وزارت ارتباطات، مهلتي یک هفته‌اي براي شفاف‌سازي در خصوص نسخه‌هاي فارسي تلگرام تعيين كرد. اگرچه این اقدام وی ظاهرا با هماهنگی نبود و به همین جهت با وجود گذشت دو هفته از مهلت تعيين شده، خبری از شفاف‌سازي از سوی فرزندان ایرانی تلگرام و سازمان فناوري اطلاعات نشد.

جالب آنکه وی در آن مقطع و بدون نام بردن از این اپلیکیشن‌ها حتی تهدید کرده بود، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در صورت امتناع مدیران از شفاف‌سازی به سهم خود و برای صیانت از حریم خصوصی و حقوق شهروندی کاربران به عنوان مدعی و نماینده مردم موضوع را از مجاری قانونی پیگیری خواهد کرد!

اما در هفته‌هاي اخير مجادلات وزارت ارتباطات و نهادهاي قضايي و امنيتي بر سر تلگرام طلايي بالا گرفته است. از سويي برخي مقامات قضايي و نمايندگان مجلس و حتي سردار جلالي رييس سازمان پدافند غيرعامل مدعي‌اند كه هاتگرام و تلگرام طلايي توسط دولت حمايت مي‌شوند و از سوی دیگر وزارت ارتباطات نیز همواره هر نوع ارتباط و حمایت از این اپلیکیشن‌ها را رد کرده است.

اما حالا که نسخه‌های ایرانی تلگرام پابرجا هستند و ارتباط با تلگرام از طریق آنها برقرار است و از سوی دیگر پینگ‌پنگ رسانه‌ای تایید و تکذیب‌ها نیز ادامه دارد، نبايد فراموش كرد كه علل اصلي كه از ابتدا براي فيلترينگ تلگرام مطرح شد انتقال بيگ‌ديتا به خارج از كشور، عدم امكان پيگيري جرم به خاطر همكاري نكردن تلگرام، انتشار احتمالي ارز ديجيتال توسط تلگرام، عدم همکاری در انسداد کانال‌های معاند، وصول شکایات متعدد، ایجاد بستری برای فعالیت‌های تروریستی و مسایلی از این دست بود.

لیکن اکنون اندكي تامل در نحوه ارتباط نسخه‌هاي فارسي تلگرام اما مشخص مي‌كند كه اين اپ‌ها صرفا برخي كانال‌هاي خبری معاند را بسته‌اند و باقی ابهامات و چالش‌های ناشی از فیلتر تلگرام تقریبا پابرجا هستند. لذا شاید وقت آن رسیده باشد تا مسوولان ذی‌ربط صادقانه اعلام کنند مشکل تلگرام عمدتا به کارکرد و ضریب نفوذ رسانه‌ای و کانال‌ها و شبکه‌های خبری آن مربوط بود.

حريم خصوصي در نسخه‌های ایرانی تلگرام

اگرچه موضوع حريم خصوصي در نسخه‌های ایرانی تلگرام همواره محل بحث بوده و برخي منتقدان شائبه‌ ذخيره و كپي‌برداري از اطلاعات كاربران را مطرح كرده‌اند اما مسوولان این اپ‌ها و وزارت ارتباطات همواره اين ادعا را رد كرده‌اند.

برای مثال سازندگان تلگرام طلایی تاکید دارند که سرورهایشان از نوع سرورهای storage (ذخیره‌سازی) نیست و مدل‌های عملیاتی و پردازشی هستند و هیچ کپی از اطلاعات را در ایران ذخیره نمی‌کنند.

با اين وجود در قانون تجارت الکترونیکی کشور صراحتا آمده کسانی که در حوزه تجارت الکترونیکی به شیوه پیام‌رسان کار می‌کنند باید اطلاعات شش ماه گذشته‌شان را در یک جای امن نگهداری کنند.

به هر تقدیر مساله حریم خصوصی را می‌توان در مورد این اپلیکیشن‌ها منتفی دانست، چراکه آمار قابل ملاحظه عضویت کاربران ایرانی در آنها نشان می‌دهد که در این مورد دغدغه‌ای وجود ندارد. کما اینکه چند روز قبل عبدالصمد خرم‌آبادی معاون فضای مجازی دادستان کل کشور و دبیر کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه که از منتقدان سرسخت ادامه فعالیت تلگرام طلایی و هاتگرام است، گفته: « اگرچه اعطای اینترنت بدون فیلتر به هاتگرام و تگرام طلایی به منظور دور زدن فیلتر تلگرام ضربه سختی به پیام‌رسان‌های داخلی وارد کرد اما این واقعیت را نیز اثبات کرد که بیش از ۳۰ میلیون کاربر ایرانی با علم به داخلی بودن نرم‌افزار "هاتگرام و تلگرام طلایی" به آنها مراجعه کرده‌اند و در واقع با یک رفتار معنادار فیلترشکن ایرانی را بر فیلترشکن خارجی ترجیح داده‌اند.

بررسی آمار ترافیک درگاه بین‌المللی اینترنت کشور بیانگر این واقعیت است که بعد از فیلتر تلگرام تنها 10درصد از حجم داده‌های موجود تلگرام از طریق فیلترشکن‌های خارجی بازدید شده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که مشکل کاربران ایرانی در مراجعه به پیام‌رسان‌های خارجی مشکل امنیتی نیست. مردم علی‌رغم تبلیغات گسترده دشمن به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران کاملا اعتماد دارند و نرم‌افزارهای داخلی را بر خارجی ترجیح می‌دهند.»

 

انتقادات مقامات قضايي و قانونگذار از تلگرام طلايي

عبدالصمد خرم‌آبادی، اما پیش از این انتقادات تندي را در خصوص تلگرام طلايي مطرح كرده است. وي مدعي است بر اساس آماری که مرکز ملی فضای مجازی در تاریخ نوزدهم تیر ماه 1397 اعلام کرده، تعداد 30 میلیون و 100 هزار نفر از طریق فیلترشکن‌های هاتگرام و تلگرام طلایی فیلتر تلگرام را دور می‌زنند و به اين ترتيب اینترنت بدون فیلتر هاتگرام و تلگرام طلایی را وزارت ارتباطات تامین می‌کند.

این مقام مسوول در دادستانی کل کشور تاکید کرده است: این در حالی است که فعالیت فیلترشکن‌های داخلی نظیر هاتگرام و تلگرام طلایی برخلاف اهداف و سیاست‌های تعیین شده در مصوبه شورای‌عالی فضای مجازی است. مصوبه مربوط به «سیاست‌ها و اقدامات ساماندهی پیام‌رسان‌های اجتماعی» حدود یک سال پیش (خرداد 1396) به تصویب شورای‌عالی فضای مجازی رسیده و فراگیر شدن پیام‌رسان‌های داخلی و جلوگیری از دسترسی بیگانگان به داده‌های عظیم کشور صراحتا جزء اهداف و سیاست‌های مذکور در این مصوبه هستند.

خرم‌آبادی اما در این باور تنها نیست. نصراله پژمانفر، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی نیز در خصوص نسخه‌های ایرانی تلگرام گفته: ما مستندات کاملی داریم که نشان می‌دهد وزارت ارتباطات امکانات لازم را در اختیار هاتگرام و طلاگرام(تلگرام طلايي) قرار داده است. وي تاكيد كرده در شرایطی که دستگاه‌ها اعم از وزارت ارتباطات وظایف خود را که نظارت بر اجرای صحیح دستور دادستان است به خوبی انجام ندهند دادستان باید ورود پیدا کند؛ و در حال حاضر تخلفات نسخه‌های جعلی تلگرام محرز شده است و انتظار می‌رود بتوانیم با همکاری دستگاه‌ها جلوی نسخه‌های جعلی را بگیریم.

لوث شدن ماجرای فیلتر تلگرام

انتقادات به تلگرام طلايي البته به همين‌جا محدود نشده و سردار محمدحسین جلالی، ريیس سازمان پدافند غیرعامل کشور نيز گفته: فیلترینگ تلگرام هم حکم قضایی و هم مصوبه‌ای از طرف شورای‌عالی فضای مجازی دارد و استفاده از فیلترشکن یا سامانه‌هایی با عنوان هاتگرام و طلاگرام دارای مصوبه نیستند. به زعم وي در حقیقت موضوع این است که ورودی یا آی‌پی‌های تلگرام مسدود و فیلتر شده و هاتگرام و طلاگرام از طریق ورودی‌های اختصاصی به همان دیتاسنتر و داده‌های اصلی تلگرام دسترسی پیدا کرده‌اند و از این طریق می‌توانند ورودی‌ها را کنترل و مدیریت کنند اما بیگ‌دیتای تولید شده در کل شبکه تلگرام را نمی‌توانند کنترل کنند.

سردار جلالي اما آدرس مکان نگهداری سرورهای تلگرام‌طلایی و هاتگرام را نیز داد و گفت: در حال حاضر شما با مراجعه به طبقه نهم ساختمان دیتاسنتر مرکز امام خمینی(ره) می‌توانید ببینید سرورهایی که برای تلگرام بوده، در اختیار هاتگرام و طلاگرام قرار گرفته است.

هنوز يك ساعت از انتشار اين اظهار نظر نگذشته بود كه وزارت ارتباطات از خبرنگاران خواست كه تا دو ساعت بعد براي بازديد از طبقه نهم شركت زيرساخت به ميدان امام خميني بروند. در تور يك ساعته‌اي كه براي بازديد خبرنگاران از طبقه نهم برگزار شد البته از آنجا كه خبرنگاران دانش فني لازم را نداشتند طبيعتا امكان تاييد يا تكذيب خبر را نداشتند.

اگرچه به این ترتیب موضوع اصلی فیلتر تلگرام و دسترسی به آن از طریق نسخه‌های ایرانی‌اش، به واسطه مجادله در خصوص محل استقرار سرورهای این اپلیکیشن‌ها لوث شده و به حاشیه رانده شد، اما در جريان اين بازديد از كارشناس زيرساخت در خصوص امكان جابه‌جايي سرورها در اين چند ساعت پرسيدیم كه وي اين موضوع را تكذيب كرده و مدعي شد كه اين كار در طول چند ساعت شدني نيست.

اگرچه در همین رابطه يك كارشناس فني در حوزه فناوري اطلاعات در توييتر نوشت: کل طبقات (شركت زيرساخت) حتما با فیبر به هم اتصال دارند. مگر چقدر طول می‌کشد چند سرور جابه‌جا شوند، یا فورواردش کنند؟

چند ساعت پس از اقدام جهرمي براي صدور اجازه بازديد خبرنگاران از طبقه نهم زيرساخت، روابط عمومی سازمان پدافند غیرعامل کشور با صدور بیانیه‌ای نسبت به اين اقدام و اظهارات وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات واکنش نشان داد. در بخشی از اين بيانيه آمده است: درخواست عجولانه وزیر ارتباطات از جمعی از خبرنگاران برای بازدید از یک محل خاص در این وزارتخانه زیاده از حد تبلیغاتی است و بهتر بود ایشان به‌جای این اقدام جمعی از کارشناسان فنی، قضایی و امنیتی را برای حضور در محل مربوطه دعوت می‌کرد.

در پایان این بیانیه ضمن دعوت از وزیر ارتباطات برای داشتن حوصله بیشتر و اشراف بر زیرمجموعه خود آمده است: سازمان پدافند غیرعامل کشور بر خلاف برخی دستگاه‌ها در صیانت از منافع ملی و رعایت قانون با کسی رو دربایستی نداشته و از برگزاری شوهای رسانه‌ای تخریبی نمی‌هراسد.

جمع‌بندي و نتیجه‌گیری

در بين تمام مجادلاتي كه در اين مدت روی حواشی محل استقرار سرور نسخه‌های ایرانی تلگرام مطرح شده و می‌شود، واقعیت آن است که اصولا این موضوعات انحرافی بوده و اهمیتی ندارد سرورهای مذکور روی پشت‌بام وزارت ارتباطات یا زیرزمین شرکت سازنده قرار گرفته‌اند.

مثل خیلی از موارد دیگر در این مورد نیز موضوع از مسایل فنی گذشته است و حالا با حمایت مستقیم یا غیرمستقیم یا اصولا هیچ‌گونه دخالتی از سوی دولت، نسخه‌های ایرانی تلگرام توانسته‌اند مخاطبان زیادی را جذب خود کنند.

مخاطبانی که آن‌طور که پیداست فارغ از این دعواها و تایید و تکذیب‌ها قبل و بعد از فیلتر تلگرام در حال استفاده از نسخه‌های واسط ایرانی هستند و مشکلی از بابت شایعات، ابهامات و حواشی پیرامون این اپلیکیشن‌ها ندارند.

کمااینکه در همین رابطه وزیر ارتباطات گفته: «در بحث نسخه‌های غیررسمي هم کسانی که در این مساله در مرکز ملی فضای مجازی ورود کردند، گفته‌اند این‌ها در دوران گذار باشند تا توانمندی لازم ایجاد شود. این به ما برنمی‌گردد، ما نظرات خودمان را شفاف گفته‌ایم. نمی‌دانم چرا آقایان هر از چندگاهی می‌آیند و صحبت‌های این گونه مطرح می‌کنند؛ فضاسازی می‌کنند و با اهداف سیاسی این حرف‌ها را مي‌زنند.»

وزیر ارتباطات اما در یک مصاحبه دیگر منظور خود را شفاف‌تر بیان کرد و گفت: مجوز فعالیت تلگرام طلایی و هاتگرام را مرکز ملی فضای مجازی صادر کرده است.

اگرچه در خصوص این مهلت و دوران گذاری که در نظر گرفته شده نیز پرسش‌های زیادی مطرح است.

نخست اینکه منظور از دوران گذار چیست؟ اگر بنابر فیلتر تلگرام بود که مهلت برای گذار چیست و چرا به مردم اعلام نشد که مثلا تا 6 ماه دیگر تلگرام و کل مشتقاتش مسدود می‌شوند؟

دوم اینکه بر اساس چه فرایندی این فرصت و مهلت برای اپلیکیشن‌های مذکور در نظر گرفته شد و آیا این اقدام و بی‌اطلاعی سازندگان پیام‌رسان‌های داخلی، موجب هدررفت هزینه‌های تبلیغاتی و کاری آنان نشده است؟ به عبارت دیگر اگر آنها می‌دانستند قرار است چنین دوران گذاری (که البته زمان آن نامعلوم است) در نظر گرفته شود، چه بسا اقدامات و تبلیغات خود را به آن زمان موکول می‌کردند

سوم اینکه اگر چنین دوران گذاری تعریف شده چرا از روز نخست از معاون قضایی دادستان کل کشور گرفته تا برخی نمایندگان مجلس و در نهایت رییس سازمان پدافند غیرعامل در جریان این تصمیم و مصوبه نبودند و به مجادله با دولت و وزارت ارتباطات پرداختند؟

چهارم آنکه آیا این تصمیم به نوعی در نظر گرفتن رانت و حمایت برای اپلیکیشن‌های مذکور در جذب کاربر محسوب نمی‌شود؟

و در نهایت آنکه چرا مرکز ملی فضای مجازی به شکل شفاف موضوع را به اطلاع مردم نرسانده است؟

 

 در این میان اما پرسشی از سوی دیگر این ماجرا یعنی مسوولان قضایی، مجلس، سازمان پدافند غیرعامل و سایر مخالفان با فعالیت نسخه‌های ایرانی تلگرام نیز مطرح است و آن اینکه، به جای جدل‌های رسانه‌ای، چنانچه باور بر قطعی بودن فعالیت غیرقانونی این اپلیکیشن‌ها و زیر سوال رفتن حکم قضایی مبنی بر دورخوردن فیلتر تلگرام است، چرا از سایر ظرفیت‌های قانونی از جمله دادگاه صادرکننده حکم فیلتر تلگرام برای انسداد اپ‌های مذکور اقدام نمی‌کنند؟

از این رو شاید حداقل انتظار مردم از مسوولان اين است حالا که نسخه‌های ایرانی تلگرام با قدرت فعال بوده و میلیون‌ها نفر نیز عضوگیری کرده‌اند، به آنها اعلام شود كه علت فيلتر تلگرام در مقطع مذکور كاركرد رسانه‌اي آن بود و باقی موارد اولویت نداشته و یا درجه اهمیت کمتری داشت.

از سوي ديگر باز هم همچون گذشته تاکید می‌شود، اگر بنا به قطع ارتباط نسخه‌های ایرانی از تلگرام و ادامه فعالیت آنها به عنوان یک پیام‌رسان داخلی در آینده نزدیک است که هیچ، اما اگر بنا بر فشار برای توقف کار این اپلیکیشن‌ها است، به مخالفان و حامیان آنها تاکید و توصیه می‌شود که همچون فیلترینگ تلگرام، هزینه انسداد آنها را با گذشت زمان افزایش نداده و مانع شکل‌گیری بیشتر ارتباطات و کسب‌وکارهای بیشتر بر این بستر شوند.

این جدل‌های رسانه‌ای حاصلی جز ایجاد نگرانی و تشویش کاربران این اپلیکیشن‌ها ندارد. لذا باز هم تاکید می‌شود که اگر قرار است اقدامی شود، زودتر انجام شود و اگر بنابر اقدامی نیست و پرونده تلگرام به شکلی که امروز شاهد آن هستیم، مختومه شده و مورد تایید مسوولان است، این رویه سریعا متوقف شود.

درج دیدگاه

بررسی بازی