همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

صادق‌زاده: برخی می‌خواهند خارج از نظارت باشند

ستاره‌های ای‌نماد امسال روشن می‌شوند

از دوران حضورش در مجلس به عنوان نماینده و رییس کمیته مخابرات او را می‌شناختیم و همین شناخت ما را با یک تماس تلفنی، چند ساعت بعد و بدون تشریفات زاید و زننده راهی دفترش می‌کند. رمضانعلي صادق‌زاده، ريیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی خوب مي‌داند چطور با رسانه‌ها صحبت كند كه صحبت‌هايش چالشي به وجود نياورد. هنگام خوشامدگويي و نيز در طول گفت‌وگو لبخند از لبانش محو نمي‌شود. در صحبت‌هايش هم خبري از گوشه‌كنايه‌هاي تند و انتقادهاي معمول نيست و از كنار بسياري از مشكلات به‌راحتي با همان لبخند هميشگي مي‌گذرد. برخلاف برخی مدیران که بعد از پايان گفت‌وگو و خاموش شدن ضبط تازه نطقشان باز شده و افشاگر می‌شوند و کلی حرف‌های تند و جدید (و البته غیر قابل نشر) می‌زنند، او با پایان گفت‌وگو نیز خونسرد است و لحنش تغییری نمی‌کند.

وقتي از او در خصوص علت هجمه‌هاي اخير در خصوص نحوه نماد اعتماد الكترونيكي مي‌پرسيم، با خونسردي شانه‌هايش را بالا مي‌اندازد و مي‌گويد: «برخي مي‌خواهند خارج از نظارت فعاليت داشته باشند.»

ريیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی بزرگ‌ترين چالش خود را در يك سال و نيمي كه از فعاليتش در اين سمت مي‌گذرد، ناهماهنگي برخی نهادهاي اجرايي مي‌داند و معتقد است اين نهادها بايد با هم همكاري بيشتري داشته باشند تا بتوانند هم تسهيل تجاري را انجام دهند و هم در حمايت از مصرف‌كننده اثرگذار باشند.

این استاد دانشگاه خواجه‌نصیر تلویحا تاکید دارد که برخی صرفا منافع کسب‌وکارهای اینترنتی را مد نظر قرار می‌دهند، در‌حالی‌که این کسب‌وکارها سوی دیگری نیز دارند که آن مصرف‌کننده است و مطابق قانون دولت و مشخصا وزارت صمت، وظیفه حمایت از مصرف‌کنندگان را نیز بر عهده دارد و بسیاری از اقدامات و مجوزها و نمادها هم برای حفظ منافع مردم است.

*براي شروع در خصوص نحوه اعطاي نماد اعتماد الكترونيكي توضيح دهيد و بگوييد چه اقداماتي براي دريافت اين نماد توسط صاحبان كسب‌وكارهاي فعال در فضاي مجازي بايد انجام شود؟

در حوزه‌هاي تخصصي بايد نهاد اجرايي مربوطه مجوز‌هاي لازم را صادر كند. براي مثال اگر شركت يا فردي بخواهد در حوزه بهداشت و درمان مثل حوزه دارو يا غذا فعاليت كند مي‌بايست مجوز لازم را از وزارت بهداشت داشته باشد يا اگر شركتي بخواهد در زمينه تور و گردشگري فعاليت كند طبيعي است كه بايد مجوز لازم را از سازمان گردشگري داشته باشد. اما اگر بخواهد همين فعاليت را در فضاي مجازي نيز انجام دهد ابتدا بايد مجوز تخصصي مربوط به حوزه خود را گرفته و بعد نزد ما بيايد تا مجوز براي كار در فضاي مجازي نيز دريافت كند و براساس اين مجوز به وي نماد اعتماد الكترونيكي اعطا مي‌شود و پس از آن مي‌تواند درگاه بانكي بگيرد.

*در خصوص فين‌تك‌ها که همواره معترض هستند نحوه اعطاي نماد و گرفتن درگاه بانكي اينترنتي چگونه است؟

در خصوص فين‌تك‌ها حوزه تخصصي بانكي است، پس بايد مجوز لازم را از نهاد تخصصي مربوطه يعني بانك مركزي اخذ كنند تا ما بتوانيم به آنها نماد اعتماد الكترونيكي بدهيم.

*تا كنون اما فين‌تك‌ها اين كار را انجام نداده‌اند، درست است؟

بانك مركزي ممكن است درگاه پرداخت اعطا كند كه البته ما مطلع نيستيم، اما روال كاري بر اساس قانون آن چيزي است كه خدمتتان عرض كردم.

*پس فين‌تك‌ها بر چه اساسي دارند بدون داشتن نماد اعتماد از درگاه پرداخت الكترونيكي استفاده مي‌كنند؟

از اين موضوع بي‌اطلاعم و در اين زمينه بايد بانك مركزي پاسخگو باشد.

*آيا قانون به شما اين اختيار را داده كه اگر كسي نماد اعتماد الكترونيكي نداشت اما درگاه دريافت كرده بود، بتوانيد اقدامی كنيد؟

خير. ما صرفا مرجع صدور هستيم و براي برخورد مراجع ديگر مانند قوه قضاييه، نظارت بر اماكن و پليس فتا پيش‌بيني شده است. همچنين مركز تخصصي مربوطه مي‌تواند برخورد كند. براي مثال اگر كسي در زمينه دارو فعاليت مي‌كند و مجوز از وزارت بهداشت ندارد، آنگاه وزارت بهداشت شكايت مي‌كند و به موضوع رسيدگي مي‌شود.

ما الان پيش‌بيني مي‌كنيم تا 200 هزار فعال در حوزه كسب‌و‌كار در فضاي مجازي وجود داشته باشد كه فقط به 40 هزار مورد نماد اعتماد الكترونيكي داده شده و طبيعي است كه تعدادي هستند كه نماد اعتماد ندارند و اگر از آنها شكايت شود طبعا از سمت ما قابليت رسيدگي وجود ندارد.

*همه می‌دانیم که در فضاي مجازي صفحات و ‌سايت‌هايي وجود دارند كه نماد اعتماد ندارند، اما از درگاه پرداخت سايتي ديگر كه نماد اعتماد را گرفته استفاده مي‌كنند. آيا با چنين مواردي برخورد مي‌كنيد؟

اگر موضوع را به ما منعكس كنند، رسيدگي مي‌كنيم. ما در سايتمان پنل شكايت داريم كه مردم مي‌توانند در آن شكايت خود را ثبت كنند؛ حتي اگر در زمينه‌اي كه كسب‌و‌كاري مجازي نماد اعتماد گرفته و تبليغات محصولاتش با جنس فروخته شده مطابقت ندارد نيز به شكايات رسيدگي مي‌كنيم. براي مثال، اگر يك كالايي را تبليغ كرده‌اند اما عين آن كالا را تحويل ندهند، در اين حالت خريدار مي‌تواند به ما شكايت كند كه كسي كه نماد اعتماد الكترونيكي دارد اين كار را كرده و ما سعي مي‌كنيم با كدخدامنشي موضوع را حل كنيم و اگر نشد به سازمان حمايت از مصرف‌كننده يا تعزيرات موضوع را ارجاع مي‌دهيم.

*اما مواردي به ما گزارش شده كه انتقال درگاه نماد اعتماد صورت گرفته و از طريق ‌سايت مرکز توسعه تجارت الکترونیکی نيز ثبت شكايت شده اما در عمل اقدام خاصي صورت نگرفته است.

حتما از طرف ما تذكرات لازم داده شده اما دستورالعملي براي حذف نماد اعتماد وجود دارد و اگر كسي تخلفي كرده باشد و دادستان به ما دستور تعليق دهد، اين كار را مي‌كنيم. همچنين پليس فتا يا اماكن اگر بر اساس ضوابطي كه دارند به ما اعلام كنند، برخورد كرده و نماد كسب‌و‌كارهاي متخلف را ابطال مي‌كنيم اما خودمان ضابط قضايي نيستيم.

*به اين ترتيب اگر مردم شكايتي داشتند، بايد از طريق شما اقدام كنند يا از طريق اتحاديه‌ها یا سازمان تعزيرات يا سازمان حقوق مصرف‌كننده؟

از نقطه نظر حقوق شهروندي مانند سایر کسب‌وکارهای سنتی به تمام اين‌ها مي‌توان شكايت كرد.

*آيا همين امر موجب پراكنده‌كاري و موازي‌كاري نمي‌شود؟

ببينيد، الان در فضاي فيزيكي هم مي‌توان اين كار را كرد و مي‌توان براي شكايت از يك خواربارفروشي هم به صنف مربوطه و هم دادگاه و ساير نهادهاي مربوطه مراجعه شود. طبيعتا همين روالي كه در فضاي فيزيكي وجود دارد در فضاي مجازي نيز هست.

*به نظر مي‌رسد يك نوع ناهماهنگي در خصوص اقدامات دولت در حوزه فضاي مجازي وجود دارد. آيا اين موضوع را مي‌پذيريد؟

واقعيت اين است كه چون كسب‌وكارهاي فضاي مجازي مقوله نو و جديدی هستند، اتحاديه مربوط به آنها نيز تازه شكل گرفته و از سویی سازمان نظام صنفي رایانه‌ای هم در اوايل دهه 80 پا به عرصه گذاشته، بنابراین اين ناهماهنگی تاحدودي وجود دارد. از سوي ديگر اتحاديه كسب‌وكارهاي اينترنتي نيز سال قبل شكل گرفته، بنابراين چون كار نويي است ممكن است موازي‌كاري هم در آن باشد، اما موضوع اینجاست که همه كارهاي حوزه فضاي مجازي صنفي نيست. براي مثال يك نفر كار وكالت یا مشاوره مي‌كند و در فضاي مجازي نيز فعال است، پس ديگر صنفي نيست كه بخواهد از طريق اتحاديه عضو صنف شود. بنابراين همه كسب‌وكارهاي اينترنتي صنفي نيستند، آن بخشي كه صنفي است به آنها مراجعه مي‌شود. اما از نظر لوگوي نماد اعتماد چه صنفي باشند يا نباشند قوانين فعلي مي‌گويند كه بايد لوگوي نماد اعتماد را بگيرند.

*بحث ديگري كه وجود دارد اين است كه وقتي اصناف و اتحاديه‌ها هستند ديگر چه نياز به تاييد سازمان تجارت الكترونيكي وجود دارد؟

ما و اتحاديه‌ها‌ داخل وزارت صمت هستيم و با هم توافق كرديم كه به‌طور همزمان به عنوان يك مسیر عمل كنيم و براي آن دستورالعمل داريم، اما بخشي از كسب‌وكارها در فضاي مجازي غيرصنفي هستند. به هر روي توجه كنيد كه قانون تجارت الكترونيكي و اساس‌نامه مشخص كرده كه مرجع گواهي الكترونيكي ما هستيم، پس اتحاديه‌ها فقط مي‌توانند پروانه صنفي بدهند و امكان اعطاي نماد اعتماد الكترونيكي را ندارند.

*دو نگاه نقادانه کاملا متناقض به نماد اعتماد وجود دارد. يك نگاه مي‌گويد براي كسب‌و‌كارها با اين نماد مانع و بوروکراسی درست شده و نگاه ديگر مي‌گويد كه اعطاي اي‌نماد آن‌قدر سهل و آسان است كه با اسکن چند مدرک و یک ايميل مي‌توان آن را دريافت كرد و از این رو چندان اعتبار ندارد؛ كدام‌يك درست است؟

(می‌خندد) آن نگاهي كه پیچيدگي‌هاي دريافت نماد اعتماد را مطرح مي‌كند، در يك مقطعي درست بود و مثلا 47 شاخص بايد چك‌ليست مي‌شد يا براي راستي‌آزمايي فردي كه متقاضي نماد اعتماد بود از نظر كد ملي، آدرس پستي و شماره تلفن مي‌بايست مكاتبه انجام مي‌شد و مرجع پاسخگويي به استعلامات نيز زمان زيادي صرف مي‌كردند. بنابراين در آن مقطع چون برخط نبود كاملا اين انتقاد وارد بود. الان اما با توجه به اينكه تمام استعلامات برخط شده ظرف چند ساعت و نهايتا تا دو روز پاسخ استعلامات را مي‌دهيم.

ارتباط ما با ثبت احوال آنلاين است. تلفن را از طريق سامانه شاهكار چك مي‌كنيم و آدرس را به وسيله شركت پست به‌صورت آنلاين چك مي‌كنيم و ضمانت‌نامه‌اي را كه در دفتر اسناد رسمي براي تعهد مي‌بايست امضا شود نيز از طريق فرمي كه وجود دارد در حوزه پيشخوان دولت امضا كرده و براي ما مي‌فرستند؛ يعني ما فرايندها را به قدري تسهيل كرديم كه از نظر اجرايي انتقاد را قبول نداريم.

برخي مي‌گويند چون صدور آسان شده، نماد اعتماد مشكل دارد يا قابل اعتماد نيست. بايد بگويم خير اين‌طور نيست، ما مبنا را بر برائت گذاشتيم و به ساده‌ترين شكل دريافت نماد را ميسر كرديم و فقط حرفمان اين است كه فرد بايد در اين فضا شناسنامه‌دار باشد.

*باوجود آنكه شرايط اعطاي نماد اعتماد تا اين حد تسهيل شده، پس چرا باز هم هجمه‌هاي زيادي در خصوص نحوه اعطاي اي‌نماد وجود دارد و برخي مي‌گويند شرايط مناسب نيست؟

شايد برخي مي‌خواهند خارج از نظارت فعاليت داشته باشند كه خداوند در اين زمينه داناست. برخي نيز مي‌خواهند شماره تلفن و كد پستي ثبت‌شده نداشته باشند كه قانون به ما به عنوان حاكميت چنين اجازه‌اي نداده است. شايد اين اعتراض‌ها به اين دليل است كه نمي‌خواهند تحت نظارت باشند ولي ما چون در اين وزارتخانه سازمان حمايت از مصرف‌كننده را داريم، بايد به آنها كمك كنيم كه حمايت لازم را داشته باشند. اين موضوع هم به نفع كسب‌وكار و هم به نفع مردم است؛ كسب‌وكارها با اين روند طرف اعتماد مردم قرار مي‌گيرند و از طرفي هم ما به مردم توصيه مي‌كنيم از ‌سايت‌هايي كه نماد اعتماد ندارند خريد نكنند، چون اگر بعدا به مشكل بخورند امكان اينكه كسي به دادشان برسد وجود نخواهد داشت.

*در خصوص ضوابط جديد اعطاي درگاه در هیات مقررات‌زدایی نيز مسايل مختلفي مطرح مي‌شود و برخي موافق يا مخالف هستند. شرايط در اين زمينه چگونه است؟

اولا كه هنوز مذاكرات ادامه‌ دارد و مطالب به جمع‌بندي نرسيده است. موضوع از اين قرار است كه مي‌گويند وقتي درگاه پرداختي را مستقيم از بانك بگيريم برايمان راحت‌تر است كه اين موضوع درست است. اما وظيفه قانوني و حاكميتي ما چنين اجازه‌اي را نمي‌دهد و ما در حوزه كسب‌وكار موظف به صدور گواهي الكترونيكي هستيم تا اين كسب‌وكارها را شناسنامه‌دار كنيم. برخي مي‌گويند اين كار را بانك مركزي به نمايندگي از شما انجام مي‌دهد اما از نظر ما بانك مركزي وظيفه خود را داشته و كار بانكي مي‌كند و ما نيز وظيفه خودمان را انجام مي‌دهيم. همان‌طور كه ما نمي‌توانيم كار بانك مرکزی را انجام دهيم و خواستار واگذاری درگاه‌های پرداخت باشیم، آنها نيز نمي‌توانند كار ما را انجام دهند.

قانون تكليف هر نهاد اجرايي را مشخص كرده و هركس بايد كار خودش را انجام دهد.

در حال حاضر تمام انتقادات اين است كه حلقه وزارت صنعت حذف شود و مستقيما كسب‌و‌كارها با بانك مركزي طرف شوند، يعني شاپرك و pspها مستقيما با كسب‌وكارها طرف شوند. اعتقاد ما اين است كه قوانين فعلي اجازه اين كار را نمي‌دهد.

*آيا نماد اعتماد الكترونيكي به كسب‌وكارهاي شكل‌گرفته بر بستر شبكه‌هاي اجتماعي و اپ‌هاي فعال در حوزه كسب‌وكار نيز اعطا مي‌شود؟

معتقديم اگر آنها را شناسنامه‌دار كنيم و بيايند از ما نماد اعتماد بگيرند، كسب‌وكارشان بيشتر رونق پيدا كرده و مردم اعتماد بيشتري پيدا مي‌كنند. البته ما براي شبكه‌هاي اجتماعي و پيام‌رسان‌هايي كه داراي مجوز هستند مجوز اعطا مي‌كنيم. ممكن است كسي از ما نماد اعتماد براي سامانه‌اي گرفته باشد و از طريق همان در اينستاگرام براي خود تبليغ كند، اما توصيه ما اين است كه چنين كاري نكنند و اطلاع‌رساني هم كرده‌ايم. براي مثال فرض كنيد فردي از ما براي سايتش نماد اعتماد گرفته و آن را با وجود فيلتر بودن تلگرام در اين شبكه اجتماعي هم قرار داده است. ما در خصوص اين موارد اخطارهاي لازم را داده و خاطرنشان كرده‌ايم كه لوگوي نماد اعتماد براي سايت‌ها و سامانه‌هاي مجاز است.

در زمينه اپليكيشن‌ها نيز ما هنوز وارد نشده‌ايم و زمينه فعاليتمان بيشتر سامانه‌ها بوده است البته قانون مي‌گويد بايد كل فضاي مجازي را بررسي كنيم و برخي سامانه‌ها مجوزي را كه از ما گرفته‌اند در اپ‌هاي خود هم قرار داده‌اند. اما ما فعلا به‌طور خاص به حوزه اپليكیشن‌ها وارد نشده‌ايم.

*براي اينفلوئنسرها كه به نوعي تبليغات مي‌كنند نيز نماد اعتماد اعطا مي‌كنيد و سازوكارش را داريد؟

حوزه کاری این افراد، تبلیغات کالا و خدمات است نه عرضه مستقیم آن. لذا در حوزه تبليغات ما مرجع تخصصي را وزارت ارشاد مي‌دانيم و بايد مجوز ارشاد داشته باشند تا ما امكان دريافت نماد اعتماد الكترونيكي را براي آنها بررسي كنيم. البته تمركز ما بر فعالاني است كه در پيام‌رسان‌ها و شبكه‌هاي اجتماعي كه از داخل كشور مجوز دارند كه فعالان تلگرام و اينستاگرام را شامل نمي‌شود.

*در زمينه رتبه‌بندي نماد و ستاره‌هايي كه در كنار نماد اعتماد قرار دارد انتقادهاي زيادي وجود دارد و گفته مي‌شود سال‌ها است به همه كسب‌وكارها دوستاره داده شده كه منطقي نيست و اصلا تعریف و کارکرد این ستاره‌های خاموش نیز روشن نیست؟

اين انتقاد وارد بود چون در سال‌هاي گذشته هميشه همان دوستاره بود، اما رتبه‌بندي جزو برنامه‌هايي است كه قصد داريم امسال به سرانجام برسانیم و آنهايي را كه داراي لوگوي نماد اعتماد هستند براساس رضايت جلب‌مشتري و نظرات مصرف‌كننده از جنبه شکایات واصله رتبه‌بندي مي‌كنيم.

هرچه در خصوص يك كسب‌وكار شكايت كمتر بوده و تراكنش بالاتر باشد از يك تا پنج رتبه‌بندي مي‌شوند و محوريت ما اعتماد مشتري در اين رتبه‌بندي است و طبيعتا ميان شركت‌ها نيز رقابتي براي بالا بردن رتبه و دريافت ستاره ايجاد مي‌شود. ما بررسي مي‌كنيم كه مثلا يك كسب‌وكار اينترنتي در سال گذشته چند شكايت داشته و در چه تعداد از شكايات رضايت مشتري جلب شده و اين ها جزو شاخص‌هاي مهم ما است. البته در اين فرايند زمان نيز نقش دارد و اينكه چه مدت فعاليت داشته باشند هم مهم است. به علاوه امكان اينكه تعداد ستاره‌هاي يك سايت به دليل نامناسب بودن فعاليتش كاهش يابد نيز وجود دارد. در اين رتبه‌بندي محوريت اصلي ما اعتماد مشتري به كسب‌وكار است.

*به عنوان سوال آخر، مهم‌ترين چالشي كه در اين يك سال و نيمي كه از فعاليتتان مي‌گذرد با آن مواجه بوده‌ايد چه بوده است و براي حل آن چه مي‌توان كرد؟

من معتقدم كه نهادهاي اجرايي بايد با هم هماهنگي بيشتري داشته باشند تا بتوانند هم تسهيل تجاري را انجام دهند و هم بتوانند در زمينه حمايت از مصرف‌كننده نظارت كنند تا مردم متضرر نشوند. اگر هر كسي كار قانوني خود را بر اساس قوانين و مقررات انجام دهد و در حوزه ديگري ورود نكند مشكلي پيش نمي‌آيد.

درج دیدگاه

بررسی بازی