همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

توصیه مرکز پژوهش‌های مجلس: ساماندهی ارز مجازی در ایران

عباس پورخصالیان

مرکز پژوهش‌های مجلس در نیمه اول شهریور امسال (1397 خ‌‌) گزارشی 24 صفحه‌ای را با عنوان «ارز مجازی: قانون‌گذاری در کشورهای مختلف و پیشنهادها[یی] برای ایران» منتشر کرده و در آن، به بررسی چالش‌های استفاده از ارز مجازی در ایران پرداخته است.‌

نکات اصلی این گزارش، نکاتی که به عقیده من در لابه‌لای متن گزارش مذکور تاحدودی پنهان و بعضا آشکار بیان شده‌اند و من مایلم در این یادداشت بر اهمیت آنها تاکید کنم، 20 مورد زیر هستند:

1. کاربری‌های ارز دیجیتالی، حداقل به سه دلیل، در ایران ممنوع شده و در نتیجه وبگاه‌های استخراج(mining)  و خریدوفروش ارزهای دیجیتالی [از دوم اردیبهشت 1397] نیز مسدود شده‌اند.‌

2. این سه دلیل عبارتند از:

§چالش پولشویی آسان؛

§فرار مالیاتی و مشکل مالیات‌ستانی از درآمدهای ناشی از ذخیره‌سازی، نقل‌وانتقال یا خرید و فروش آنها؛ و

§امکان سهل و ممتنع سفته‌بازی (speculation) یا سوداگری از طریق و به کمک ارزهای دیجیتالی.‌

3. قوه قضايیه به دلیل وجود (حداقل) سه مخاطره مذکور، طی حکمی دستور مسدودسازی وبگاه‌های معامله ارزهای دیجیتالی و تمامی سایت‌هایی را که به‌منظور «ارزکاوی» و استخراج ارزهای دیجیتالی (همچون بیت‌کوین) طراحی و استفاده می‌شوند، صادر کرده است.‌  

4. در شرایط تحریم اما، استفاده از ارزهای دیجیتالی برای ما مزیتی بزرگ دربر دارد.‌ یکی از مزایای استفاده از ارزهای دیجیتالی، دور زدن تحریم‌ها (حداقل) در معامله با بازرگانان اتحادیه اروپا است؛ زیرا این اتحادیه‌، هم هنوز به برجام متعهد است و هم استفاده از ارزهای دیجیتالی برای نقل‌و‌انتقال وجوه را به‌رسمیت شناخته است.‌

5. پس به بانک مرکزی ایران، شورای‌عالی مبارزه علیه پولشویی، سازمان امور مالیاتی و شورای‌عالی بورس و اوراق بهادار می‌توان توصیه کرد:

§ابتدا ذخیره‌سازی، نقل‌و‌انتقال یا خریدوفروش کالا و خدمات در ازای ارزهای دیجیتالی را قانونا مجاز اعلام کنند و دستور دهند: از وبگاه‌های مربوط رفع انسداد شود؛ تا کاربران ایرانی تجربه کافی و مهارت لازم برای کار با ارزهای دیجیتالی را کسب کنند.‌

6. متولیان و مسوولان ساماندهی ارزهای مجازی (شورای‌عالی مبارزه علیه پولشویی (متولی مبارزه علیه پولشویی و مسوول رفع آن از طریق قانون)، سازمان امور مالیاتی (متولی مالیات‌ستانی و مسوول مبارزه علیه فرار مالیاتی ذی‌نفعان ارز دیجیتالی) و شورای‌عالی بورس و اوراق بهادار (متولی کنترل سفته‌بازی افراطی و مسوول مبارزه علیه سوداگران ارز دیجیتالی) می‌توانند با تقسیم کار میان خود و در عین همکاری و هماهنگی با یکدیگر، بازار ارز دیجیتالی را در ایران ساماندهی، تنظیم و مقرراتی کنند.‌

7. پس از ساماندهی، تنظیم و مقرراتی کردن بازار ارزهای دیجیتالی در کشور می‌توان به جای (یا در کنار) استفاده از ارزهای دیجیتالی ساخته و پرداخته دیگران، به عرضه ارز مجازی بومی خودمان بپردازیم.‌ ارز مجازی ملی را می‌شود هم توسط بخش خصوصی و هم بخش عمومی منتشر کرد.‌

8. ارز مجازی ملی، در هر کشوری در بستر اقتصادی و توان فنی آن کشور قابل تحلیل است.‌

9. بسیاری از ارزهای مجازی ملی در مرحله امکان‌سنجی هستند و دولت‌ها با پیمودن مسیر پیشرفت فناوری و مطالعه تجربیات همدیگر، عرضه ارزهای مجازی ملی را دنبال می‌کنند.‌

10. بسیاری از ارزهای مجازی ملی نیز اصولا ارز مجازی به معنای متعارف نیستند، بلکه در بهترین حالت معادل ژتون و در نتیجه نوعی دارایی ملی به‌شمار می‌آیند.‌

11. در ایران حداقل دو پروژه برای ایجاد ارز مجازی ملی در جریان است:

§یکی در پست‌بانک؛ تحت نظر وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و

§دیگر: شرکت خدمات انفورماتیک؛ تحت نظر بانک مرکزی.

12. ارز مجازی شرکت خدمات انفورماتیک بر پایه ریال اعلام شده و در فاز اول، ارز مجازی تولیدشده در اختیار بانک‌های تجاری کشور قرار خواهد گرفت تا از آن، به‌عنوان توکن (token‌ یا ژتون) و ابزار پرداخت برای تبادلات، تسویه بین بانکی و توسعه خدمات مالی استفاده کنند.‌

13. اما باید اذعان کرد: موفقیت در زمینه ارز مجازی، از مسیر ایجاد شرایط رقابت عادلانه میان بخش خصوصی واقعی شکل می‌گیرد.‌

14. طبق نظر کمیسیون امور پولی و بانکی پارلمان اتحادیه اروپا، ارزهای مجازی و «فناوری دفتر کل توزیع‌شده» می‌تواند هزینه‌های تراکنشی و عملیاتی پرداخت‌ها به‌ویژه در انتقال منابع مالی بین مرزی را کاهش و تاب‌آوری و سرعت نظام‌های پرداخت مالی و شفافیت عمومی را افزایش دهد.‌

15. البته استفاده از ارزهای مجازی، مخاطراتی نیز دارد: مخاطراتی چون نوسانات بالای نرخ ارز، جذابیت‌های سفته‌بازی، عدم تدوین ساختارهای حکمرانی مناسب برای اداره بسیاری از ارزهای مجازی اولیه؛ و کاهش قدرت سیاست‌های پولی ملی در بلندمدت.‌

16. در بعضی موارد، استفاده از ارزهای مجازی، ویژگی «کالای پرمخاطره» را نیز دارد.‌ در این حالت، مرجع مقررات‌گذاری و اداره امور مربوط به این ارزها می‌تواند نهاد ناظر بر بورس و بورس کالای کشورها باشد.‌

17. ویژگی دیگر ارزهای مجازی، خاصیت انتقال وجوه از طریق این ابزارها است.‌ در این زمینه مقررات ضدپولشویی هر کشور بر آن قابل اعمال است.‌ لذا مراکز مبادله ارزهای مجازی باید مورد مقررات‌گذاری قرار بگیرند و دریافت مالیات از این حوزه حتما باید با تاکید بر تامین نیاز اطلاعاتی مراجع ذی‌ربط صورت پذیرد.‌

18. شماری از منابع این پژوهش، ارزهای مجازی را مصداقی از Laissez-faire capitalism (سرمایه‌داری بی‌بندوبار) با همه مزایا و معایب این رویکرد می‌دانند.‌

19. رقابت مهارنشدنی ارزهای مجازی فراتر از رقابت فنی است.‌ این ارزهای نوین، زمینه آزمون نظریات اقتصادی و مدل‌های پولی را فراهم کرده‌اند که می‌تواند موضوع مطالعات علمی آینده باشد.‌

20.‌‌ آموزه‌های سیاستی چالش‌هاي ‌ارزهای مجازی در ايالات متحده آمريكا، اتحادیه اروپا و ایران (که در ایران جز ممنوع‌سازی استفاده از ارزهای مجازی، کار دیگری روی ساماندهی و به خدمت گرفتن آنها به‌خصوص برای مقابله با تحریم‌ها، انجام نشده) در جدول زیر آمده است.‌

موضوع سیاستی

ايالات متحده آمريكا

اتحادیه اروپا

ایران

پو‌شویی

نهاد مسوول: شبکه جرايم مالی

شیوه اقدام: انتشار رهنمود و پیگیری قضایی

اولویت اقدام: مقررات‌گذاری مراکز مبادله ارزهای مجازی

موضوع اقدام: دریافت اطلاعات لازم برای مبارزه با پولشویی

محدوده اقدام: سرزمین ایالات متحده آمریکا یا کسانی که معاملات عمده اشخاص حقیقی یا حقوقی آمریکایی را انجام می‌دهند.

نهاد مسوول: واحدهای اطلاعات مالی

شیوه اقدام: بازنگری رهنمودهای مباررزه با پولشویی

اولویت اقدام: مقررات‌گذاری مراکز مبادله ارزهای مجازی و عرضه‌کنندگان خدمات کیف پول

موضوع اقدام: دریافت اطلاعات لازم برای مبارزه با پولشویی

محدوده اقدام: اتحادیه اروپا

نهاد مسوول: شورای‌عالی مبارزه با پولشویی

شیوه اقدام: ممنوعیت

اولویت اقدام: ممانعت استفاده از بیت‌کوین و سایر ارزهای مجازی توسط مراکز مالی و صرافی‌ها

موضوع اقدام: نفی کلی انجام امر

محدوده اقدام: کشور ایران

فرار مالیاتي

نهاد مسوول:سازمان درآمدهای داخلی آمریکا

شیوه اقدام: انتشار رهنمود، پیگیری قضایی و مذاکره با نهادهای مشابه در کشورهای دیگر برای تدوین چارچوب مشترک

اولویت اقدام:تبیین نحوه محاسبه مالیات، تکلیف مراکز مبادله ارزهای مجازی به مبارزه با فرار مالیاتی از طریق ارزهای مجازی

موضوع اقدام: اطلاع‌رسانی تکلیف مودیان، دریافت اطلاعات لازم برای مبارزه با فرار مالیاتی

محدوده اقدام: سرزمین ایالات متحده آمریکا، تلاش‌های بین‌المللی آغاز شده است.

نهاد مسوول: دیوان دادگستری اتحادیه اروپا، نهادهای مالیاتی کشورهای اتحادیه اروپا

شیوه اقدام: انتشار استفساریه

اولویت اقدام: تعیین تکلیف مالیات بر ارزش‌افزوده ارزهای مجازی، اقدامات کشوری برای مالیات بر درآمد

موضوع اقدام: یکنواخت‌سازی سیاست‌ها در اتحادیه در زمینه ارزهای مجازی،

محدوده اقدام: اتحادیه اروپا و کشورها به‌صورت مجزا

نهاد مسوول: سازمان امور مالیاتی کشور

شیوه اقدام: نامشخص

اولویت اقدام: نامشخص

موضوع اقدام: نامشخص محدوده اقدام: کشور ایران

سفته‌بازی

speculation

نهاد مسوول: کمیسیون بورس و اوراق بهادار و کمیسیون معاملات آتی کالا

شیوه اقدام: انتشار رهنمود و پیگیری قضایی و بازارسازی

اولویت اقدام: اطلاع‌رسانی به کارآفرینان در زمینه مقررات جذب سرمایه از طریق عرضه اولیه سکه، تبیین مزایا و مخاطرات سرمایه‌گذاری روی ارزهای مجازی

موضوع اقدام: الزام به مراجعه و ثبت فعالیت در زمینه عرضه اولیه سکه، ایجاد بازار معاملات آتی و مبارزه با دستکاری بازارها

محدوده اقدام: سرزمین ایالات متحده آمریکا

نهاد مسوول: مرجع بازارها و اوراق بهادار اتحادیه اروپا

شیوه اقدام: انتشار رهنمود و مطالعه علمی

اولویت اقدام: اطلاع‌رسانی به کارآفرینان و تبیين مزایا و مخاطرات سرمایه‌گذاری روی ارزهای مجازی، توسعه ابزارهای فنی برای شناسایی دستکاری بازارها

موضوع اقدام: مطالعه علمی و شناخت ابزارهای لازم برای کنترل دستکاری

محدوده اقدام: اتحادیه اروپا

نهاد مسوول: شورای‌عالی بورس و اوراق بهادار

شیوه اقدام: نامشخص

اولویت اقدام: نامشخص

موضوع اقدام: نامشخص

محدوده اقدام: کشور ایران

 

 

 

 

 

درج دیدگاه

بررسی بازی