همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

رهاشدگی دلار با بازار ICT ایران چه کرد؟

مرگ در سکوت

مهراد کریم‌نیایی

جهش ناگهاني و البته ادامه‌دار نرخ ارز و گراني بي‌سابقه قيمت دلار در كشور در اين مدت صدمات زیادی را به اقتصاد كشور وارده كرده و به نظر مي‌رسد در اين ميان فعالان حوزه فاوا اعم از توليد‌كنندگان، وارد‌كنندگان و حتي كاربران مصرف‌كننده محصولات فاوا بيش از هر گروه ديگري از اين گراني ارز متضرر شده‌اند.

افزايش نرخ دلار در اين ايام از يك‌سو توسعه‌دهندگان نرم‌افزاري را با چالش‌هايي همچون خريد لايسنس‌هاي دلاري گران قيمت و تامين سخت‌افزار مورد نياز براي توليد نرم‌افزار مواجه كرده و از ديگر سو باتوجه به گراني مواد اوليه عمدتا وارداتي در حوزه فاوا، دست و پاي توليدكنندگان حوزه سخت‌افزار هم بسته شده است. در حوزه واردات محصولات فاوا اوضاع حتي نگران‌كننده‌تر از اين است. گوشي‌هاي موبايل به تبع افزايش نرخ ارز به‌شدت گران شده‌اند و قيمت برخي از گوشي‌ها به بيش از چهار برابر افزايش داشته است. كمبود و گران شدن بيش از حد قيمت لپ‌تاپ و تبلت هم در كنار گوشي، نه‌تنها واردكنندگان بلكه مردم را نيز براي خريد اين محصولات با چالش جدي مواجه كرده است.

اگرچه تا پيش از اين گزارش‌ها و تحقيقات انجام‌شده مويد اين مطلب بود كه در چنين فضايي مردم از خريد كالاهايي نظير موبايل و لپ‌تاپ فاصله گرفته و حتي در صورت خرابي گجت‌هايشان ترجيح مي‌دهند آن را تعمير كنند، اما گران شدن ناگهاني لوازم يدكي اين گجت‌ها باعث شده گاه قيمت يك قطعه بيش از قيمت خود محصول تمام شود و لذا تعمير گوشي را نيز به موضوعي دور از ذهن تبديل كرده است.

در اين گزارش سعي کردیم بر وضعيت حوزه فاواي كشور و تاثير افزايش نرخ ارز بر اين صنعت از منظر فرصت‌ها و مشكلاتي كه در پي داشته ‌است، مروري داشته باشيم.

چالش توسعه‌دهندگان نرم‌افزار با گراني ارز

اگرچه بسياري پس از گراني دلار بر اين تصور بودند كه افزايش نرخ ارز تاثيري بر صنعت نرم‌افزار كشور نخواهد داشت، اما آن‌طور كه مديران شركت‌هاي نرم‌افزاري اعلام كرده‌اند و باتوجه به قرائن موجود گراني دلار گريبان‌گير صنعت نرم‌افزار كشور نيز شده است.

سعيد رسول‌اف، عضو كميسيون فاوا اتاق بازرگاني و ريیس هیات‌مدیره انجمن تولیدکنندگان نرم‌افزار تلفن همراه با رد ادعاي بي‌اثر بودن گراني ارز بر صنعت نرم‌افزار، اعلام كرده كه افزايش قيمت دلار بر صنعت توليد نرم‌افزار تاثير منفي داشته است. وي همچنين يادآور شده: توجه داشته باشيد كه يكي از نيازهاي شركت‌هاي نرم‌افزاري تامين سخت‌افزار لازم جهت توليد است كه خيلي از اين سخت‌افزارها مصرفي هستند. براي مثال نزديك به 50 گوشي جهت تست اپ‌هاي توليد‌شده در شركت‌هاي نرم‌افزاري متوسط وجود دارد و از آنجا كه همواره اين گوشي‌ها به كامپيوتر متصل هستند، در مدت شش ماه تا يك سال ناكارآمد مي‌شوند و در كنار اين، احتمال خراب شدن يا شكستن آنها هم همواره وجود دارد.

از سوي ديگر نبايد از نظر دور داشت كه سرورهايي كه توسعه‌دهندگان اپليكيشن قبل از گراني ارز با 15 تا 20 ميليون تومان مي‌توانستند بخرند، حالا در بسياري موارد یا اين سرورها موجود نيست و در صورت وجود قيمتشان چند برابر شده است و لذا به علت گراني شركت‌هاي توليد‌كننده اپ و نرم‌افزار ناچار مي‌شوند محصولات دست دوم بخرند.

همچنين در حوزه نرم‌افزارها هم مشكل خريد لايسنس بسيار جدي است. از آنجا که در حوزه اپليكیشن با شركت‌هاي بزرگ توليد‌كننده گوشي و اپراتورهاي موبايلي بايد كار شود نياز به خريد لايسنس وجود دارد كه قيمت اين لايسنس‌ها تا چهار برابر افزايش داشته است. براي دريافت SSL كه به مباحث امنيتي مربوط است نيز مي‌بايست هزينه‌هاي بين 50 تا 100 هزار دلاري انجام داد. مجموع اين شرايط باعث شده تا توسعه‌دهندگان نرم‌افزار ترجيح دهند به كشورهاي خارجي بروند تا درآمد بيشتري كسب كنند و لذا شركت‌هاي نرم‌افزاري با كمبود توسعه‌دهنده نرم‌افزار در شركت‌هاي خود مواجه شده‌اند.

 از سوي ديگر در حوزه اپليكيشن قيمت‌‌ها ثابت مانده و اپ‌هاي ايراني همچنان با قيمت‌هاي 1000 يا 2000 توماني كه مربوط به زماني است كه دلار 4200 تومان بود، فروخته مي‌شوند اما امروز با توجه به شرايط، فروش اپ با اين قيمت صرفه اقتصادي ندارد و حتي اگر توسعه‌دهنده اپ يك ميليون نسخه هم بفروشد حتي هزينه‌هاي توليدش را نمي‌تواند تامين كند.

گران شدن دامنه و هاستينگ

با توجه به تغییرات اخیر قیمت ارز، هزینه نگهداری سرور، خريد لایسنس‌های مربوط به سرویس‌های سرور و هاست كه در بيشتر موارد در خارج از کشور انجام مي‌شود، براي شركت‌هاي فروشنده هاست در ايران به لحاظ ريالي بسيار گران‌تر از قبل تمام مي‌شود و لذا بسياري از آنها قيمت‌هاي خود را افزايش داده‌اند.

يكي از سايت‌هاي داخلي فروشنده هاست در همين زمينه در اطلاعيه‌اي كه روي سايت خود قرار داده، نوشته: ‌بخش مالی شركت ما همیشه در تلاش بوده تا هزینه خدمات را با کمترین تغییرات به سود مشتری ارايه دهد، اما با توجه به افزایش قیمت ارز در سال گذشته هزینه سفارش سرویس‌های خارج از کشور افزایش یافته است و در صورت کاهش هزینه ارز، هزینه خدمات به حالت عادی باز خواهد گشت؛ در غیر این صورت هزینه تمدید سایر سرویس‌های خارج از کشور کاربران نیز افزایش خواهد یافت.

بسياري از ارايه‌دهندگان هاست در كشور به دليل ظرفيت و كيفيت بالاي هاست‌هاي خارجي بيش از 90 درصد ظرفيت ميزباني خود را توسط دیتاسنترهای اروپایی تامین می‌كنند و لذا قیمت سرویس‌های آنها رابطه مستقیمی با نرخ ارز دارد.

در چنين شرايطي برخي شركت‌ها با میزبانی از سایت مشترک سعي كرده‌اند كه هزينه افزایش نرخ ارز را جبران كنند و همين امر باعث كندي و عملكرد ضعيف هاست شده است. البته در اين ميان برخي شركت‌ها نيز شروع به فروش هاست با چند برابر قيمت قبلي و بر اساس نرخ جديد دلار كرده‌اند كه خريد هاست با چنين قيمت‌هايي اصولا براي وب‌سايت‌داران صرفه اقتصادي ندارد.

در چنين شرايطي از يك‌سو كيفيت ميزباني‌ها در بسياري از هاست‌هاي ارايه‌شده براي صاحبان سايت پايين آمده و از سوي ديگر گروهي كه حاضر نشده‌اند از كيفيت بزنند با مشكل بزرگ گراني هاست باكيفيت مواجه شده‌اند؛ مشكلي كه تا اين لحظه حداقل از سوي وزارت ارتباطات راهكاري مناسب براي آن ارايه نشده است.

براساس گزارش‌ها قيمت «هاست» از سال 92 تا 97 بين 75 درصد تا 150 درصد در شركت‌هاي مختلف ارايه‌‌دهنده ميزباني افزايش داشته است. همچنين در كنار اين قیمت، دامنه کام از تیرماه ۹۲ تا خرداد ۹۷ با افزايش 63 درصد تا 125 درصدي در شركت‌هاي ايراني فروش اين دامنه‌ها همراه بوده است، كه اين امر هم فروشندگان هاست و دامنه و هم وب‌سايت‌داران ايراني را با چالشي جدي مواجه كرده است.

 

گراني لوازم يدكي موبايل

اگر فكر مي‌كنيد فقط شركت‌هاي حوزه فاوا از گراني ارز متضرر شده‌اند، پس لازم است بدانيد كه اين تنها توليد‌كنندگان حوزه فاوا، ‌سايت‌داران و ارايه‌كنندگان هاست و دامنه نيستند كه از گراني دلار متضرر شده‌اند بلكه دود گراني دلار شايد بيش از هر گروه ديگري به چشم مردم و كاربران ايراني هم رفته است.

در شرايطي كه افزايش نرخ دلار امكان خريد گوشي‌هاي جديد و به‌روز را براي مردم ما به امري دور از ذهن تبديل كرده است، كاربران ايراني تلفن همراه در صورت خراب شدن گوشي‌شان نيز با چالشي جدي مواجه مي‌شوند.

هفته گذشته ريیس کمیته تلفن همراه کشور از افزایش غیرمنطقی قیمت قطعات تلفن همراه خبر داده و اعلام كرده: قیمت این اقلام به‌حدی افزایش داشته که اگر قطعه‌ای از تلفن همراه مانند تاچ یا ال‌سی‌دی خراب شود باید هم‌قیمت خود تلفن همراه برای تعمیر آن بپردازید. وضعیت بازار تلفن همراه روز به روز بدتر می‌شود؛ این روزها ما به‌هیچ‌وجه و از هیچ طریقی واردات تلفن همراه نداریم.‌

در چنين شرايطي صحبت‌هايي در خصوص خلف وعده گمرک نيز مطرح شده و به گفته ريیس کمیته تخصصی تلفن همراه كشور حتی یک عدد از ۶۰۰ هزار تلفن همراهی که به آنها قول داده بودند وارد شود وارد کشور نشده است. نكته جالب‌تر اما آنكه اگر بر فرض محال اين گوشي‌ها وارد هم بشود فقط ۱۵ روز بازار را تغذیه می‌کند و بعد از آن بازار گوشی دوباره به حال و روز اول باز می‌گردد.

آن‌طور كه واردكنندگان گوشي اعلام‌ كرده‌اند، آنها در جلسه‌اي با معاونت وزارت ارتباطات تمام تلاش خود را را برای دریافت مجوز از وزارتخانه جهت واردات تلفن‌های مسافری کرده‌اند كه اين امر هم تا اين لحظه نتیجه‌ای دربر نداشته است. در گذشته به این صورت بود که هر فردی بنابر توان مالی با سفر به خارج از کشور، کمتر از ۱۰ تلفن همراه با خود به داخل کشور می‌آورد؛ هزینه گمرک برای این نوع واردات معادل 15 درصد قیمت هر گوشی بود، اما به‌تازگی به‌کلي جلوی این کار گرفته می‌شود و هر نفر فقط اجازه وارد کردن یک گوشی دارد.

رییس کمیته تلفن همراه کشور در اين خصوص گفته: می‌دانیم که شاید این موضوع قانونی و صحیح نباشد اما در وضعیت کنونی تنها راه است، چون اگر به همین منوال پیش برویم باید آمادگی افزایش مجدد ۴۰ درصدی قیمت تلفن همراه را داشته باشیم؛ البته این افزایش بدون درنظر گرفتن افزایش قیمت ارز است.

آن‌طور كه واردكنندگان گوشي در كشور مدعي هستند، در اين شرايط اگر حمایت و تسهیلاتی نباشد در آینده‌ای نزدیک شاهد بسته شدن واحدهای صنفی فروش موبايل خواهیم بود.

 تعطیلی کسب‌وکارهای حوزه

روند مهارنشدنی گرانی و کاهش قدرت خرید اما آثار خود را بر زنجیره تامین، توزیع، تولید و عرضه نیز خواهد گذاشت.

 بدیهی است هر چه نیاز به یک کالا در کشور کم شود یا آن کالا اصولا در توان خرید عمومی قرار نگیرد، زنجیره مرتبط با آن کار نیز روز به روز کوچک و کوچک‌تر خواهد شد. به همین دليل اتحادیه فناوران رایانه تهران از افزایش گسترده خروج و تعطیلی مغازه‌های کامپیوتر در کشور خبر می‌دهد. اگرچه سازمان‌های خصوصی تلاشی برای گردآوری و مستندسازی اطلاعات نکرده و نمی‌کنند، اما اخبار پراکنده نشان می‌دهد که از ابتدای سال کنونی تعداد زیادی نیروی کار از شرکت‌های حوزه ICT تعدیل شده‌اند و این رویه همچنان نیز ادامه دارد؛ چراکه شرکت‌ها و بازار هیچ‌گونه پالس مثبتی از سوی دولتمردان در خصوص اجرای اقدامات جبرانی یا بازدارنده دریافت نمی‌کنند.

به هر ترتیب روند تعطیلی و تعدیل نیروی کار در این حوزه فعلا پابرجاست و این موضوع نیز یکی دیگر از آثار مخرب گرانی نرخ دلار بر بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور است.

رونق نسبي برخي كسب‌وكارهاي فاوا

در سايه گراني ارز و در شرايطي كه بسياري از شركت‌ها با ركود، گراني و حتي كمبود واردات مواجه‌اند، گروهي نيز با افزايش فروش مواجه شده‌اند.

با گران شدن دلار، فروشندگان محصولاتي نظير ويديوكنفرانس‌ها خبر از افزايش فروش اين محصول به خبرنگار ما داده‌اند. به نظر مي‌رسد باتوجه به افزايش هزينه‌هاي سفرهاي خارجي و گران شدن بي‌سابقه بليت هواپيما حالا خيلي از شركت‌هايي كه قصد معامله با طرف‌هاي خارجي را دارند، ترجيح مي‌دهند جلسات خود با طرف‌هاي خارجي‌شان را از طريق ويديوكنفرانس برگزار كنند و همين امر موجب افزايش تقاضا براي خريد ويديوكنفرانس در كشور شده است.

از سوي ديگر چنانچه دولت و در راس آن وزارت ارتباطات و بانك مركزي شرايطي فراهم كند كه امكان تراكنش‌هاي بانكي بين ايرانيان داخل كشور با كشورهاي خارجي فراهم شود، برنامه‌نويسان، اپ‌نويسان، طراحان سايت و حتي توليد‌كنندگان محتواي ايراني مي‌توانند با ارايه آنلاين خدمات خود به كارفرمايان خارجي، هم خودشان درآمد خوبي كسب كنند و هم اقدامي مثبت جهت ورود ارز به كشور صورت داده باشند.

همچنين در شرايط فعلي اگرچه قيمت سرور باعث افزايش هزينه‌هاي ديتاسنترهاي داخلي مي‌شود اما به هر روي آنها امكان ارايه ميزباني ارزان‌تر به سايت‌هاي ايراني را دارند كه همين امر در نهايت مي‌تواند به برگ برنده‌اي براي آنها تبديل شود.

باتوجه به جميع اين شرايط به نظر مي‌رسد كه لازم است دولت و در راس آن وزارت ارتباطات از يك‌سو به دنبال راه‌حل مشكلاتي همچون گراني اپليكيشن، نرم‌افزار، لايسنس‌هاي نرم‌افزاري، موبايل، لپ‌تاپ و لوازم يدكي آنها باشد و از ديگر سو نيم‌نگاهي نيز به تسهيل امور جهت درآمدزايي اپ‌نويسان و ساير مشاغل مرتبط با فاوا كه امكان بالقوه ارز‌آوري براي مملكت را دارند، داشته باشد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

پرواضح است که در یک گزارش مطبوعاتی امکان پرداختن دقیق به همه جوانب و فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از افزایش نرخ دلار و کاهش توان خریداران وجود ندارد.

در حوزه ICT ایران، انبوهی از نهادها، تشکل‌ها، اتحادیه‌ها و تشکل‌های مرتبط داریم که به‌جز یک یا دو نهاد، باقی تشکل‌های خصوصی به علت وابستگی‌های مالی و ساختاری به دولت از ارایه هرگونه آمار و مستندات دقیق در این مورد خودداری کرده و ترجیح می‌دهند حق‌السکوت خود را در قالب اعطای مجوزها، به جای نشستن در جلسات دولتی و بهره‌مندی از تسهیلات مالی دریافت کنند و از این‌رو انتظاری برای مستندسازی این اوضاع و احوال نیست.

اگرچه مروری بر اظهارات فعالان این حوزه نشان می‌دهد، بسیاری از شرکت‌های حوزه ICT نیز قید هرگونه تحرک حتی کلامی را نیز از سوی بسیاری از تشکل‌های مطبوع خود زده‌اند چه رسد به حمایت عملی.

از این‌رو بسیاری از شرکت‌ها خود در تلاش برای ایجاد هماهنگی و همکاری با یکدیگر برای بقا و عبور از این شرایط بحرانی هستند و همین موضوع یعنی ناکارآمدی تشکل‌های بخش خصوصی نیز یکی از تبعاتی است که با گرانی دلار بیش از پیش برجسته شده و به چشم می‌آید.

درج دیدگاه

بررسی بازی