فاوا و بودجه 1398

کسی راز مرا داند که از این رو به آن رویم بگرداند

مرکز پژوهش‌های مجلس، بررسی شماره 2 خود از لایحه بودجه 1398 را (در نشانی:‌rc.majlis.ir/fa/report/show/1095039)  زیر عنوان «بودجه به زبان ساده» منتشر کرده و متن آن را با این بیت از شعر «کتیبه» مهدی اخوان ثالث شروع کرده است: «کسی راز مرا داند که از این رو به آن رویم بگرداند» و با همین بیت، به برداشت من، **عبث بودن کاوش در لایحه بودجه را (که دارای تصویری فیک از واقعیات مالی/بودجه‌ای کشور است) بیان کرده!** چطور؟- اخوان ثالث در شعر «کتیبه»، «جمعیتی نشسته، خسته، پیوسته، لیک از پای، با زنجیر» را توصیف می‌کند که سنگی بزرگ، سد راهشان شده و روی سنگ، کتیبه‌ای نقش بسته با عبارت «کسی راز مرا داند که از این رو به آن رویم بگرداند». جمعیت زنجیر به پایانِ حقیقت‌جویِ کنجکاو، با هم‌افزایی و همکاری یکدیگر، سنگ را از این رو به آن رو برمی‌گردانند و در آن‌سوی سنگ، تکرار همان عبارت را بازمی‌یابند! راز پنهان در پس سنگ، برملا می‌شود: صرف «از این رو به آن رو» برگرداندن سنگ، عملی نهایتا عبث و حتي چیزی بیش از عبث: عملی مایوس‌کننده است.

واقع‌نمایی محتوای لایحه بودجه 1398

واقع‌نمایی محتوای لایحه بودجه اما کاری عبث نیست؛ چون دانستن میزان واقع‌ نبودن سند بودجه می‌تواند به راهبران اقتصاد خرد و کلان کشور (به‌ویژه در بخش فاوا) کمک کند، تصویرهای فیک و معوّج سند بودجه را برای خود تصحیح کنند.  

یکی از سنجه‌های میزان واقعی نبودن سند بودجه، کمیت کسری (deficit) پیش‌بینی شده برای بودجه سال آینده است (که این کسری را بودجه هر کشوری دارد و مهم، سنجش و پايین نگه‌داشتن آن است).

درحالی‌که تراز شكلی بودجه، [یعنی «کل منابع منهاي کل مصارف»] صفرریال به معنای «فقدان کسری» پیش‌بینی شده است، [و فقدان کسری را ماده واحده بودجه در نخستین جمله خود با این عبارت بیان می‌کند: «بودجه سال ١٣٩٨ کل کشور از حیث منابع بالغ بر هفده میلیون و سی و دو هزار و سیصد و سی و دو میلیارد و دویست و هفتاد میلیون ریال و از حیث مصارف بالغ بر هفده میلیون و سی و دو هزار و سیصد و سی و دو میلیارد و دویست و هفتاد میلیون ریال است»]، تراز عملیاتی بودجه، [یعنی «درآمدها (به‌جز نفت و استقراض) منهای هزینه‌های جاری»] بالغ بر 112 هزار میلیارد تومان است. به عبارت دیگر، برای رسیدن به کسری صفر ریال، در سال آینده باید معادل 112 هزار میلیارد تومان از منابع دیگری جز نفت و استقراض، درآمد فراهم کنیم.

ادعای ما تحلیلگران فاوا همواره این بوده و هست که با فربه شدن بخش فاوای کشور و تحقق دولت هوشمند در فرابخش فاوا، قادرند مقدار کسری بودجه (بر اساس تراز عملیاتی) را کاهش دهند و درنهایت به «صفر» نزدیک کنند.

البته اگر تراز کلی بدون نفت و بدون استقراض را در نظر بگیریم، [یعنی کل منابع (بدون نفت و بدون استقراض) منهاي کل مخارج (شامل پرداخت قروض قبلی)] آن‌وقت دیگر کسری بودجه،** 112 هزار میلیارد تومان نیست بلکه بسیار بیشتر است: 194 هزار میلیارد تومان! **

محاسبه این تراز اخیر نشان می‌دهد که اگر دولت بخواهد شعار اقتصاد بدون نفت و بدون استقراض را عملی کند و از صندوق‌هاي خارج از بودجه نیز اضافه‌ برندارد، **عملا تا نزديك 10 درصد توليد ناخالص داخلي و معادل 60 درصد منابع عمومي، كسري خواهد داشت. [هنر مدیران اقتصاد در کشور همسایه: ترکیه در این است که سعی می‌کنند بدون نفت، کسری بودجه را با توسعه منابع انسانی خود کاهش دهند.]**

براساس مفروضات مرکز پژوهش‌های مجلس، در لايحه بودجه سال 1398، ارقام زیر محاسبه شده‌اند:

-قيمت هر بشكه نفت خام و ميعانات گازي حدود 54 دلار،

-متوسط نرخ برابري دلار حدود 6 هزار تومان (براي كالاهاي اساسي حدود 4 هزار و دویست تومان و براي سايركالاها حدود 8 هزار تومان)،

-صادرات نفت حدود یک میلیون و ششصد و سی و پنج هزار بشكه در روز،

-صادرات گاز طبيعي حدود 3.4 ميليارد دلار

-و سرجمع منابع نفت در بودجه نيز بيش از 142 هزار ميليارد تومان در نظر گرفته شده است.

درآمدهاي حاصل از فروش نفت و گاز به چهار جا تعلق می‌گيرند:

1.به بودجه عمومی کشور به مقدار 23.75 ميليارد دلار (معادل 142 هزار ميليارد تومان)،

2.به صندوق توسعه ملی به مقدار 6.65 میلیارد دلار، [شایان توجه است که بدانید این صندوق یک موسسه پولی/مالی رسمی با اعتباری جهانی است و براساس ماده 80 قانون برنامه پنجم، به منظور کمک به سرمایه‌گذاری‌های ملی در بخش خصوصی کشور (در داخل یا خارج از کشور) تشکیل شده و ترکیب اعضای هیات امناي آن به این شرح است: رييس‌جمهور (ريیس هیات)، معاون سازمان برنامه (دبیر هیات)، وزرای امور اقتصادی و دارایی، کار و امور اجتماعی، نفت، به‌علاوه ريیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ريیس «اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران» به‌عنوان عضو ناظر (بدون حق رای)، ريیس اتاق تعاون ایران به‌عنوان عضو ناظر بدون حق رای)، دو نفر نماینده از کمیسیون‌های «اقتصادی» و «برنامه و بودجه و محاسبات» به انتخاب مجلس شورای اسلامی، و بالاخره: دادستان کل کشور]،

3.به شرکت ملی نفت به مقدار 4.65 ميليارد دلار و

4.به شرکت ملی گاز به مقدار 0.51 ميليارد دلار.

کل منابع حاصل از نفت در کل بودجه سال 1398 حدود 35.5 ميليارد دلار خواهد بود.

**همچنین شایان توجه است که:

1. هر دلار کاهش قيمت نفت در سال آينده، سبب کاهش بيش از 2.4 هزار ميليارد تومان منابع بودجه خواهد شد.

2. وابستگی بودجه به نفت در لايحه بودجه سال 1398، حدود 35 درصد است. البته اين نسبت کمتر از ميزان واقعی است، زيرا منابع غيرنفتی لايحه در عمل خوش‌بينانه برآورد شده‌اند و تحقق کامل آن بعيد است!**

سازمان ملی استاندارد پاسخ دهد

لایحه بودجه، از چندهزار داده عددی تشکیل می‌شود. استانداردسازی بیان نوشتاری و گفتاری درست اعداد کلان، وظیفه سازمان ملی استاندارد است که اگر صورت پذیرد، بر شفافیت گزارش‌ها و اسناد بودجه می‌افزاید.

اکنون، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ایران از زبانی غیراستاندارد برای بیان اعداد و ارقام کلان بودجه استفاده می‌کند. برای مثال (همان‌طور که در بالا ذکر شد، در ابتدای سند مربوط به «ماده واحده» بودجه آمده است):

•«بودجه سال ١٣٩٨ کل کشور از حیث منابع بالغ بر هفده میلیون و سی و دو هزار و سیصد و سی و دو میلیارد و دویست و هفتاد میلیون ریال است».

اما با خواندن یا شنیدن عدد «هفده میلیون و سی و دو هزار و سیصد و سی و دو میلیارد و دویست و هفتاد میلیون»، نمی‌شود فهمید رقم کلان بودجه کشور چقدر است؛ زیرا چنین بیانی از مبلغ بودجه که با عبارت «هفده میلیون» شروع می‌شود، گمراه‌کننده، غیرتخصصی و «من‌درآوردی» است.

ما فارسی‌زبانان برای عدد «10 به توان 6»، قبلا واژه‌ای در گنجینه لغات بومی‌مان نداشتیم، پس آمدیم واژه «میلیون»  (Million)‌را در عمل پذیرفتیم. بعد آمدیم، نام عدد «10 به توان 9» را به پیروی از اروپایی‌ها، «میلیارد» (Milliarde)‌ گذاشتیم و به‌کار بردیم. پس بدیهی است که اکنون باید به این روال نام‌گذاری اعداد، به‌شیوه اروپايیان، ادامه دهیم و عدد «10 به توان 12» را «بیلیون»  (Billion)‌‌و عدد «10 به توان 15» را هم «بیلیارد» (Billiarde)‌‌بخوانیم ‌‌{هرچند آمریکاييان نام عدد «10 به توان 9» را (به‌جای میلیارد) «بیلیون» (Billion)‌ گذاشته‌اند و عدد «10 به توان 12» را «تریلیون» (trillion)‌ نامیده و عدد «10 به توان 15» را هم «کوادریلیون» (quadrillion)‌ می‌نامند.}

بودجه فاوا

بررسی اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در لایحه بودجه سال 1398 کل کشور نشان می‌دهد که منابع وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات حدود 8 درصد کاهش خواهد داشت؛ یعنی از حدود 7.4 میلیارد تومان در قانون بودجه سال 1397 به کمتر از 6.9 میلیارد تومان در لایحه بودجه سال 1398 خواهد رسید. البته 93.4 درصد از درآمدهای این وزارتخانه از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در بخش فاوای کشور تامین خواهد شد.

به دنبال کاهش منابع وزارت ارتباطات در لایحه بودجه ۱۳۹۸، اعتبارات ردیف‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای متفرقه این وزارتخانه بیش از 7 درصد کاهش، اما اعتبارات هزینه‌ای متفرقه وزارتخانه نزدیک به ۲۱ درصد افزایش خواهد یافت.

همچنین مجموع اعتبارات متفرقه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ۴ درصد و اعتبارات طرح‌های تملک دارایی سرمایه‌ای/برنامه‌ای آن، ۱۱ درصد کاهش خواهد داشت. اعتبارات طرح‌های تملک دارایی سرمایه‌ای (برنامه‌ای) این وزارتخانه در لایحه بودجه سال 1398 کمتر از ۲ درصد کل اعتباراتش را شامل می‌شود، اما اعتبارات تملک دارایی سرمایه‌ای متفرقه بیش از ۷۸ درصد اعتبارات این وزارتخانه را تشکیل می‌دهد.

درنتیجه، درمجموع نزدیک به ۹۲ درصد اعتبارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در ردیف‌های متفرقه، «پنهان» شده‌اند.

در جدول زیر که در آن، محل مصرف و مقدار بودجه عمومی تخصیص‌یافته (به تومان) به هر ایرانی در هر ماه در سال 1398 گردآوری شده، ملاحظه می‌شود که مخارج فاوا رتبه یازدهم را دارد؛ یعنی سرانه فاوا مبلغ 3.765 (سه هزار و هفتصد و شصت و پنج) تومان در ماه خواهد بود.

بهترین دولت‌ها

راز یک حمایت یک‌صدا

دیدگاه‌ها

    ارسال دیدگاه