همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

تاکید بانک‌های مرکزی در استفاده از تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده و بلاک‌چین

مهشید شاهچرا

مهشید شاهچرا

استادیار گروه بانکی پژوهشکده پولی و بانکی

انقلاب ناشی از معرفی تکنولوژی بلاک‌چین برای نهادها و مدل‌های کسب‌وکار موجود فرصت‌ها و تهدیدهای خود را به همراه دارد. بانک‌های مرکزی دیگر برای در جریان‌انداختن اسکناس نیازی به بانک‌ها نخواهند داشت و می‌توانند پول دیجیتال[1] خود را ایجاد و بی‌واسطه در اختیار مردم قرار دهند. به این ترتیب می‌توانند علاوه بر افزایش امنیت، افزایش کارایی نظام پرداخت و صرفه‌جویی در هزینه تولید اسکناس، سیاست‌هایشان را نیز دنبال کنند.

حتی بازیگران اصلی در عرصه پرداخت‌های بین‌المللی چون سوئیفت به‌دنبال بهره‌گیری از بلاک‌چین و ثبت بر اساس دفاتر شبکه‌ای برای ارتقاي سرویس‌های خود هستند. برای مشتریان این شرکت که در پایان روز برای مدیریت نقدینگی مجبور به انجام تعداد قابل توجهی تراکنش به ارزهای مختلف هستند، معرفی تکنولوژی بلاک‌چین و کاهش زمان و هزینه‌ها می‌تواند بسیار جذاب باشد. علاوه بر این، دقت بالا در انجام و ثبت تراکنش‌ها می‌تواند متعاملان را از هزینه‌های مدیریت ریسک عملیاتی[2] و مخاطرات مربوط به مغایرت‌ها[3] برحذر دارد. مجموعه این شرایط سبب شده که توجیه‌پذیری بهره‌گیری از بلاک‌چین مد نظر قرار گيرد و سرمایه‌گذاری‌های لازم در این زمینه نیز انجام ‌شود.  

در بررسی‌های جدید، برخی از بانک‌های مرکزی مانند بانک مرکزی اروپا و بانک مرکزی ژاپن بر این نتیجه دست یافته‌اند که دفاتر توزیع‌شده از بلوغ لازم برای استفاده از نظام‌های پرداخت بهره‌مند شده است. بانک مرکزی اروپا و بانک ژاپن با راه‌اندازی یک پروژه مشترک برای مطالعه موارد کاربرد بالقوه فناوری بلاک‌چین درخصوص توسعه زیرساخت‌های بازار و ایجاد پلتفرم‌های لازم موافقت كرده‌اند. بانک مرکزی کانادا نیز بر زیرساخت‌های لازم برای پیاده‌سازی دفاتر توزیع‌شده در گزارشی خاص تاکید كرده است.

فدرال‌رزرو آمریکا نیز به بلاک‌چین و آنچه می‌تواند به‌واسطه آن برای بخش‌های مالی حاصل شود، علاقه بسیار نشان داده است. فدرال‌رزرو یک گزارش روی تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده و بلاک‌چین منتشر کرده است که در آن به اهمیت این موضوع پرداخته شده است. این سند به بررسی پتانسیل‌ها و چالش‌های تکنولوژی جدید برای اختلال یا منفعت روی خدمات مالی می‌پردازد. این طرح پس از اینکه بانک مرکزی اروپا اعلام كرد که «با نگاهی دقیق‌تر می‌توان به پتانسیل دفاتر توزیع‌شده در فناوری بلاک‌چین به‌عنوان ابزاری برای ابداعات بعدی در ميان بانک‌های مرکزی سراسر اروپا پی برد»، ارايه شده است. این بانک در حال به فعلیت‌رساندن ایده‌ فناوری دفاتر توزیع‌شده در ميان گزینه‌های دیگر به منظور بازآفرینی و نوسازی سیستم تسویه ناخالص بلادرنگ و پلتفرم اوراق بهادار اروپا است. بنابراین استفاده از تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده، امنیت و کارایی را در نظام‌های پرداخت افزایش داده و ظرفیت‌های موجود برای استفاده از این تکنولوژی بیش از پیش در حال بررسی است.

البته بانک مرکزی ژاپن نیز به فناوری بلاک‌چین بسیار خوش‌بین بوده و پروژه‌های مختلفی را برای کمک به بانک‌ها در یکپارچه‌سازی پلتفرم‌های بلاک‌چین در سیستم‌های موجود تعریف كرده است. در ماه فوریه 2017 بانک مرکزی روسیه هم یک گروه کاری به منظور مطالعه فناوری بلاک‌چین در تلاش برای درک و بررسی واقعی بودن برنامه‌های کاربردی در بازار مالی روسیه ایجاد كرد. این بانک در ماه آوریل گزارشی منتشر کرد که در نظر دارد به بانک‌ها امکان ثبت و ذخیره داده‌های تراکنش‌های خود را در یک بلاک‌چین بدهند. بانک مرکزی سنگاپور و رویال بانک اسکاتلند نیز در مطالعات جداگانه در سال ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ اقدام به پیاده‌سازی دفاتر توزیع شده در نظام پرداخت‌ها كرده است.

دل‌ریو[4] (۲۰۱۷) در مطالعه خود، استفاده بانک‌های مرکزی را از دفاتر توزیع‌شده مورد بررسی قرار داده است. بانک‌های مرکزی دنیا اطلاعات لازم برای استفاده از دفاتر توزیع‌شده را در اختیار داشته و با جذابیت‌های موجود در اين دفاتر به‌دنبال پیاده‌سازی آن هستند. بيشتر بانک‌های مرکزی در دنیا در حال بررسی و آزمایش برای پیاده‌سازی بوده و ۵۶ درصد از بانک‌های مرکزی در دنیا پاسخ مثبت به استفاده از دفاتر توزیع‌شده در کشور خود داشته‌اند.

در بررسی برنامه‌ها و پلتفرم‌های عملکردهای دفاتر توزیع‌شده می‌توان به عملکردهایی همچون تسویه و حل‌وفصل نظام‌های پرداخت (‌PCS[5]) و مدیریت ریسک (RM[6]) و مدیریت احراز هویت ([7]IM) و انتشار پول دیجیتال (‌[8]DFC) و گزارشگری تجاری ([9]TR) اشاره كرد. بانک‌های مرکزی با ایجاد یک محیط نظارتی مناسب برای دفاتر توزیع‌شده و تشویق بانک‌ها و موسسات مالی برای پذیرش اين دفاتر علاوه بر کاربردهای مورد نظر برای آنها، می‌توانند بر ثبات در نظام‌های مالی نیز بیفزایند. 

علاوه بر کاربردهای درنظر گرفته‌شده برای دفاتر توزیع‌شده، مراحل عدم جذابیت، مطرح‌کردن، در حال بررسی، در حال آزمایش، در مقیاس کوچک در حال آزمایش و عملیاتی‌شده برای بانک‌های مرکزی درنظر گرفته‌ شده تا بتوان تحلیلی مناسب از اقدامات انجام‌شده را به تصویر کشاند. در ستون آخر جدول نیز پاسخ نهایی بانک مرکزی مورد نظر برای پیاده‌سازی عملکردهای دفاتر توزیع‌شده نشان داده شده است. همان‌طور که در جدول ۱ نیز نشان داده شده است، کاربردهای دفاتر توزیع‌شده نزد بانک‌های مرکزی بیشتر در زمینه انتشار پول دیجیتال و تسویه و حل‌وفصل در نظام پرداخت‌ها مورد بررسی قرار گرفته است.

 

جدول ۱ : استفاده از تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده در بانک‌های مرکزی

تاکید بانک‌های مرکزی در استفاده از تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده و بلاک‌چین

منبع: یافته‌های مطالعه دل‌ریو (۲۰۱۷)

بانک‌های مرکزی با توجه به علاقه‌ فراوان خود به دفاتر توزیع‌شده و کارایی آنها در صنعت مالی‌، در حال تحقیق در مورد امکان‌پذیر شدن پیاده‌سازی دفاتر توزیع‌شده هستند. از این طریق آ‌نها می‌توانند سیستم‌های تسویه و پرداخت خود را اصلاح كرده و حتی پیامدهای انتشار برخی از انواع ارز دیجیتال را در نظر بگیرند.

دفاتر توزیع‌شده، یک روش اساسا متفاوت برای انجام و پیگیری معاملات مالی ارايه می‌دهد. این یک نوآوری است که ماهیت متمرکز سیستم‌های مالی موجود در بانک‌های مرکزی را به چالش می‌کشد. با این حال، دفاتر توزیع‌شده هنوز در دوران کودکی خود است و بانک‌های مرکزی روش‌های مختلفی را در جهت استفاده از آن در نظر می‌گیرند. با توجه به مراحل اولیه فناوری، شماری از چالش‌ها برای توسعه و پذیرش این تکنولوژی شامل مواردی همچون سرعت، هزینه پردازش، امنیت، شفافیت و حریم خصوصی، پایش قانونی و مقیاس‌پذیری مد نظر قرار گرفته است.

تکنولوژی دفاتر توزیع‌شده (DLT) می‌تواند اساسا بخش مالی را تغییر دهد و آن را کارآمد، انعطاف‌پذیر و قابل اطمینان کند. این تکنولوژی می‌تواند چالش‌های مداوم در بخش مالی را تغییر دهد و نقش‌های ذی‌نفعان بخش مالی را تغییر دهد. از آنجا که این تکنولوژی هنوز در حال رشد است، گروه بانک جهانی توصیه‌های کلی در مورد استفاده از آن برای توسعه بین‌المللی ندارد. در نهایت، تکنولوژي دفاتر توزیع‌شده می‌تواند کارایی را افزایش داده و کاهش هزینه‌های انتقال را به همراه آورد و به‌طور بالقوه دسترسی مالی را برای جمعیت‌های بدون بانک که در حال حاضر خارج از سیستم مالی هستند، بهبود ‌بخشد.

 

[1]  Central Bank Digital Money

[2] Operational Risk Management

[3] Reconciliations

[4] - Del Rio, 2017

[5] -Payment Clearing and Settlement

[6] -Risk Management

[7]-Identity Management

[8] -Digital Fiat Currency

[9] -Trade Reporting

درج دیدگاه

عصــر بــازی