هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور
هفته نامه عصر ارتباط - اولین و پر تیراژترین هفته نامه iCT کشور

«جمعه سیاه»؛ کپی پرحاشیه غربی فروشگاه‌های اینترنتی

نظارتی در کار نیست، اما اعتماد مردم ارزان به‌دست نمی‌آید

نادر نينوايي

 

سه سالی می‌شود یک فروشگاه اینترنتی که به گفته برخی سرمایه‌گذاری اروپایی دارد، مشغول انجام کارهایی است که تا سال‌ها قبل حتی امکان تصور و تخیل در رابطه با آن در کشور وجود نداشت.

اكنون این فروشگاه‌ اینترنتی به‌راحتی در حال تزریق و جا انداختن فرهنگ و تقویم غربی به جای مناسبت‌های ملی کشور است.

سه سال است که پدیده‌ جدیدی با عنوان بلک‌فرایدی یا جمعه سیاه از سوی چند فروشگاه اینترنتی کشور در حال اجراست و سال به سال هم با شور و حمایت فروشگاه‌های بیشتری برگزار می‌شود. **اگر تا پیش از این تبلیغات فرهنگی و تجاری این فروشگاه‌ها محدود به سایت‌ها و رسانه‌های کوچک یا وابسته به خود این کسب‌وکارها بود، حالا و در سایه بی‌توجهی متولیان فرهنگی کشور، خبرگزاری سازمان تبلیغات اسلامی (خبرگزاری مهر) که کار اصلی آن از اسم آن نهاد پیداست، خود به یکی از مبلغان فرهنگی این فروشگاه‌ها تبدیل شده است.**

موضوعی که در سال‌های قبل حساسیت برخی رسانه‌های کشور را به‌دنبال داشت و از آنجا که مانند موارد دیگر توجهی به آن نشد، سال به سال و پس از مناسبت‌هایی همچون ولنتاین، هالووین و کریسمس شاهد افزودن برگه‌های جدیدی از فرهنگ و مناسبت‌های ملی و مذهبی غرب به بهانه‌های مختلف در کشور هستیم. این بار قرعه به نام جاانداختن بلک‌فرایدی افتاده است و اینکه مناسبت بعدی چیست باید منتظر تصمیم و اراده فروشگاه‌های اینترنتی باشیم!

**اگرچه هیچ‌گاه از سوی فروشگاه‌های اینترنتی کشور پاسخ مشخصی به چرایی اتکا نکردن به مناسبت‌های داخلی برای در نظر گرفتن تخفیف‌های فروش داده نشده است و کسی هم کاری به این رویدادها ندارد.**

امسال اما فارغ از مباحث فرهنگی و انبوهی از پرسش‌های بی‌پاسخ، اتفاقاتی در این فروشگاه‌های اینترنتی رخ داد که از نگاه مردم و برخی رسانه‌های غیر وابسته به این فروشگاه‌ها پنهان نماند.

قیمت‌های غیرواقعی تخفیف‌های اینترنتی

امسال دو فروشگاه اینترنتی با قرار دادن سوم آذرماه به‌عنوان آخرین جمعه سال 2017 میلادی به یكباره اجناس خود را به حراج گذاشتند.

این فروشگاه‌ها البته از یكی دو هفته قبل با تبلیغات گسترده در فضای مجازی كاربران ایرانی را به شركت در حراج سوم آذر ترغیب می‌كردند.

اندكی پس از اعمال این تخفیف‌ها، اما صداهایی از گوشه‌وکنار شبکه‌های اجتماعی بلند شد که بخش زیادی از این تخفیف‌ها سرکاری و در برخی موارد کلاهبرداری بوده است.

**برخی كاربران در شبكه‌های اجتماعی با انتشار مطالبی مدعی شدند كه قیمت اجناس حتی پس از تخفیف‌های بلك‌فرایدی به‌مراتب بالاتر از قیمت واقعی اجناس است!**

در گزارش یکی از رسانه‌ها آمده بود: برخی فروشگاه‌های اینترنتی پیش از فرا رسیدن جمعه سیاه غربی، قیمت اغلب اجناس خود را که پیش‌بینی فروش آنها در این رویداد می‌شود، بالا می‌برند و در زمان موعد تخفیفی روی آن ارایه می‌دهند که شاید در نهایت از قیمت اصلی محصول نیز گران‌تر تمام شود!

در یك نمونه، یكی از كاربران مدعی شده كه یک دوربین دیجیتال که در بازار 3‌ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت دارد، در یکی از این سایت‌ها 4 میلیون و ۸۰۰ هزار تومان قیمت خورده بود که بعد از تخفیف برای آن قیمت 4 میلیون و ۱۰۰ هزار تومانی در نظر می‌گیرند.

** در نمونه‌ای دیگر یکی از کاربران با انتشار تصاویر ذخیره‌شده از قیمت‌های یکی از فروشگاه‌های اینترنتی نوشته بود: محصولی را یک هفته قبل از جمعه سیاه از این فروشگاه به قیمت 75 هزار تومان خریده بود، اما پس از اعمال تخفیف‌های ادعایی از سوی این سایت، قیمت این محصول به 85 هزار تومان رسیده بود! **

نباید از نظر دور داشت جنسی كه با 70 درصد تخفیف در یك فروشگاه اینترنتی قابل فروش است، قیمت تمام‌شده واقعی آن چقدر است و در بقیه ایام سال بابت فروش آن چه میزان سود نصیب فروشگاه‌های اینترنتی می‌شود.

به‌نظر می‌رسد برخی فروشگاه‌های اینترنتی برای آنكه بتوانند تخفیف‌های بلك‌فرایدی را برای خریداران اعمال كنند، ابتدا از مدتی قبل قیمت‌ها را بالا برده و سپس برای جمعه سیاه! به یكباره آنها را به میزانی كاهش داده‌اند تا توجه مخاطبان کم و بی‌اطلاع را به خود جلب کند.

به این ترتیب فروش اجناس به نصف قیمت كه وعده آن داده شده نه‌تنها اعمال نشده بلكه درواقع اجناس با قیمت گران‌تر هم فروخته شده‌اند.

با این وجود **بسیاری از كاربران بدون آنكه از قیمت واقعی اجناس مطلع باشند تحت تاثیر تخفیفی كه فروشگاه‌های اینترنتی اعمال كرده دچار جو هیجانی شده و به خرید بی‌رویه اجناس اقدام می‌كنند.**

عموما تخفیف روی اجناس زمانی اعمال می‌شود كه یا تغییر فصلی صورت گرفته باشد و اجناس فصل قبل مانده باشند یا به علت از مد افتادن، فروشگاه‌ها به یكباره اجناس خود را به حراج بگذارند. در خصوص تخفیف‌های اعمال‌شده در سوم آذر كه توسط برخی فروشگاه‌های اینترنتی مطرح كشور صورت گرفت، هیچ‌یك از این اتفاقات رخ نداده است.

فراموش نكنیم در كشورهای غربی جمعه سیاه درست قبل از عید آنها یعنی كریسمس است، اما در ایران هیچ مناسبت خاصی وجود ندارد و فروش این اجناس به‌جز ترویج مصرف‌گرایی كه سود سرشاری برای فروشگاه‌های اینترنتی دارد، هیچ فایده‌ای برای كاربران ایرانی ندارد.

به هر ترتیب آن‌طور که رسانه‌های زیادی نیز گزارش کردند، یکی از گله‌های بزرگ مخاطبان این رویداد، به‌خصوص در کالاهای تخصصی این بود که قیمت‌های اولیه بسیار غیرواقعی است و حتی با وجود تخفیف چنددرصدی نیز این قیمت باز هم منطقی به‌نظر نمی‌رسد، چون می‌توان در بازار و فروشگاه‌های تخصصی قیمتی به‌مراتب پایین‌تر آن را پیدا کرد.

از دسترس خارج شدن ‌سایت فروشگاه‌های اینترنتی

اگرچه هجوم كاربران ایرانی به صفحه فروشگاه‌های اینترنتی داخلی كه اعمال تخفیف كرده‌اند حتی باعث شد كه برای ساعاتی صفحه دو فروشگاه اینترنتی مطرح كشور از دسترس خارج شود، اما بسیاری از كاربران پس از دیدن قیمت‌های اعلامی و مشاهده اینكه خبری از تخفیف واقعی نیست، از خرید جنس منصرف شدند.

پایین آمدن سرور دو فروشگاه اینترنتی در زمان حراج (البته به‌زعم خودشان!) نیز در جای خود جای سوال دارد و به نظر لازم بود پیش از اعلام تخفیف‌ها فكری به حال پشتیبانی سایت‌های خود كرده و ظرفیت آنها را افزایش می‌دادند.

اجرا نكردن تمهیدات لازم برای اعمال حراج اینترنتی و به وجود نیاوردن ظرفیت و زیرساخت لازم برای پشتیبانی از سایت فروشگاه‌های اینترنتی در این مناسبت از جمله نكاتی بود كه گویای بی‌برنامگی فروشگاه‌های اینترنتی در اجرای این طرح بود.

حراج خارجی و داخلی در مناسبت غیرایرانی

اگرچه با توجه به اینكه مراسم جمعه سیاه مربوط به فرهنگ غربی و مسیحی است، انتظار می‌رفت كه فقط برندهای خارجی به آن بپردازند، اما به‌دلیل فضای هیجانی ایجادشده برندهای داخلی نیز بعضا به جریان غالب اعمال تخفیف‌ها پیوستند.

در ادامه پیوستن برندهای مختلف به این حراج، در نهایت كار به جایی رسید كه حتی كالاهای مصرفی مانند انواع شوینده‌ها هم تخفیف‌‌هایی را برای بلك‌فرایدی در نظر گرفتند.

این در حالی است که برای ارایه تخفیف كالاهای داخلی معمولا قانون وجود دارد و فروشگاه‌های مختلف سنتی موظف هستند پیش از برگزاری حراج، هماهنگی لازم را با اتحادیه مربوطه خود انجام دهند و حراج خود را زیر نظر اتحادیه برگزار کنند. در مورد اقدام اخیر فروشگاه‌های اینترنتی مشخص نیست چنین مجوزی اخذ شده یا نه، اما اگر هم اخذ نشده باشد به‌هیچ‌وجه جای تعجب ندارد و کاری هم از نهادهای مسوول در این عرصه بر نمی‌آید و تعجبی هم از این بابت نیست.

با توجه به اینكه اعمال تخفیف برای اجناس خارجی نیاز به مجوز ندارد، اما اعمال آن برای اجناس ایرانی مستلزم دریافت مجوز است، در حراج بلك‌فرایدی كشور به بازار بزرگی برای فروش اجناس خارجی تبدیل شده و در این رقابت نابرابر تولید‌كننده ایرانی نیز اجازه به حراج گذاشتن اجناس خود را ندارد و آنهایی كه به این حرج پیوسته‌اند هم با جرایمی سنگین روبه‌رو می‌شوند.

درواقع در حالی كه باید با توجه به نیاز كشور و تمركز برنامه‌های ملی بر تولید داخل و اقتصاد مقاومتی به فروش اجناس داخلی تمركز می‌شد، تحت تاثیر حراج اجناس خارجی و محروم شدن فروشنده ایرانی از اعمال حراج، بازار ایران به صندوق تجارت خارجی‌ها تبدیل شده است.

بنجل‌فروشی یا کالاهای اساسی

یكی دیگر از انتقادهایی که در شبکه‌های اجتماعی از سوی مردم و رسانه‌های زیادی مطرح شد، فروش اجناس بنجل و كم‌كیفیت در این حراج بود.

درواقع فروشگاه‌های اینترنتی اجناس بنجلی را كه از مد افتاده‌ یا شامل وسایل بسیار پیش پا‌افتاده و كم‌استفاده بوده كه گاه در مترو توسط دستفروشان به قیمت ناچیز عرضه می‌شوند، به حراج گذاشتند!

اگر این حراج اینترنتی فروشگاه‌های آنلاین ایرانی را با حراج‌های برند‌های معرف در خارج كشور مقایسه كنید، متوجه كپی ضعیف كسب‌و‌كارهای اینترنتی ایرانی از نمونه‌های خارجی می‌شوید.

**بر اساس گزارش رسانه‌ها، یکی دیگر از گلایه‌های کاربران این بود که حراج کالاهایی مانند خمیر دندان، جوراب، زیرپوش و لباس زیر، شوینده‌های معمولی، قهوه‌های فوری، پوشک بچه، چای سیاه خشک، زعفران و کالاهایی از این دست جزو اجناس حراجی فروشگاه‌های اینترنتی ایران برای بلك‌فرایدی بودند که با وجود تخفیف هم قیمتشان هنوز با بازار تفاوتی نداشت. **

درواقع این فروشگاه‌ها به جای آنكه در زمان حراج فرصتی برای مشتریان خود قائل شوند كه بتوانند اجناس با كیفیت و گران‌قیمت را بخرند، از حراج به‌عنوان بهانه‌ای برای فروش اجناسی كه روی دستشان مانده استفاده كردند. این اقدام البته توسط برخی از كاربران ایرانی نیز به‌درستی تشخیص داده و باعث شد كه در فضای مجازی به كم‌كیفیت بودن و بنجل بودن اجناس حراجی فروشگاه‌های اینترنتی اعتراض كنند.

سکوت فروشگاه‌ها

با وجود اعتراضات گسترده كاربران ایرانی به كیفیت پایین و بنجل بودن اجناس حراج‌شده، از دسترس خارج شدن سایت فروشگاه‌های اینترنتی و واقعی نبودن تخفیف‌های اعلام‌شده، فروشگاه‌های اینترنتی هیچ پاسخی به این اعتراضات مردم و رسانه‌ها ندادند.

**در واقع گویا برخی فروشگاه‌های اینترنتی به این موضوع متهم هستند که صرفا به‌دنبال تامین منافع اقتصادی خود از هر روش هستند و دلیلی برای احترام به حقوق مصرف‌كنندگان، مردم و پاسخگویی به مردم و رسانه‌ها نمی‌بینند.** به این ترتیب فروشگاه‌های اینترنتی با این رویه تمركز خود را بر فروش صرف محصولات گذاشته و از حقوق خریداران و وظایفی كه در قبال آنها به عهده دارند غفلت كرده‌اند.

**صد البته كه از این سکوت می‌توان این‌گونه برداشت کرد که مردم خودشان حواسشان را هنگام خرید جمع کنند! **فرهنگی غلط كه سال‌هاست در كشورمان نهادینه شده است.

اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی تاسیس شد؟!

بر اساس قانون و منطق کار اتحادیه‌های صنفی تنها با اخذ وجه و صدور مجوز برای كسب‌وكارهای مربوط به حوزه فعالیت خود به اتمام نمی‌رسد و این اتحادیه‌ها مسوولیت تنظیم بازار، جلوگیری از رقابت‌های ناسالم، کلاهبرداری و البته توجه به حقوق مصرف‌كنندگانش را نیز بر عهده دارند.

**مدتی می‌شود که اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی با حواشی و سر‌وصدای زیادی آغاز به‌کار کرد، اما از آن زمان تاکنون که فرصت و البته انتظار واکنشی از سوی مسوولان آن اتحادیه می‌رفت، همه‌چیز در سکوت مطلق قرار دارد.**

طبیعی است که تداوم این سکوت و بی‌تفاوتی از سوی این اتحادیه می‌تواند آن را در حداقل‌ترین شرایط و وضعیت موجود یعنی فقط تاسیس و وجود اتحادیه ثابت کرده و محدود نگه دارد.

بدیهی است که این اتحادیه باید در خصوص کسب‌وکارهای اینترنتی بزرگ‌تر و شناخته‌شده با اقدامات بهنگام وارد عمل شده و واکنش مناسب و درخوری داشته باشد؛ اتفاقی که حداقل در این مورد خاص شاهد آن نبودیم.

از این موضوع نباید غافل شد که در صورت تداوم این رویه، در آینده دیگر جایی برای گله مسوولان این اتحادیه از بی‌توجهی و بی‌تفاوتی سایر کسب‌وکارهای اینترنتی به ضوابط و دستورالعمل‌های آنها باقی نخواهد ماند.

البته **یکی از شایعات فعلی این است که شاید یكی از دلایل این برخورد منفعلانه با اتفاقات پیرامون جمعه سیاه ایرانی نیز تركیب هیات‌مدیره اتحادیه كسب‌وكارهای اینترنتی و حضور برخی چهره‌های مرتبط با فروشگاه‌های آنلاین كه در حراج جمعه سیاه نیز شركت داشتند، باشد. **

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در نهایت این واقعیت هم‌اکنون وجود دارد که کسی کاری به کار این کسب‌وکارهای اینترنتی ندارد و اگر سال‌های آتی شاهد حراج‌های دیگری منطبق با تقویم غرب باشیم، جای تعجب ندارد. اما واقعیت اینجاست که فارغ از بحث‌های فرهنگی، اعتماد مردم و خریداران به علت تخلفاتی که ذکر شد دچار خدشه می‌شود و در بلندمدت تمام اکوسیستم این کسب‌وکارهای نوپا و اینترنتی دچار صدمه می‌شود. همین حالا هم زمزمه‌هایی در میان مردم شنیده می‌شود که حراج‌های اعمال‌شده واقعی نبوده و برای فریب مردم از آنها استفاده شده است.

از سوی دیگر نباید از نظر دور داشت كه اجرای طرح‌های حراج در زمان‌های متناسب با فرهنگ ایرانی مثلا در موعد عید نوروز یا در شب یلدا می‌تواند بسیار مناسب‌تر باشد و چقدر شایسته‌تر است كه ما به جای دنباله‌روی از فرهنگ غربی، پایه‌گذار مراسم و سنت‌های جدیدی بر مبنای فرهنگ بزرگ ایران زمین در سراسر جهان باشیم.

**شاید اگر جریان یك‌طرفه آمدن فرهنگ غربی و مراسم غربی به كشورمان همین‌طور به شكل یك‌طرفه ادامه داشته باشد، در آینده مردم جشن سال نو را نیز همزمان با غربی‌ها برگزار كنند و به جای سبزه، تخم‌مرغ، تنگ ماهی و سفره هفت‌سین هم كاج روی سفره ایرانی بنشیند.**

جلال آل‌احمد در كتاب «غرب‌زدگی» می‌گوید، اگرچه ما پذیرای پیشرفت‌های فناوری غرب هستیم، اما باید هویت خود را هم حفظ كنیم و چیزی ما‌به‌ازای ایرانی بودن و هویت ایرانی‌مان داشته باشیم؛ چیزی كه شاید امروز با بلك‌فرایدی و فردا با مراسم وارداتی جدید از ما گرفته شود.

ادوارد سعید، محقق فلسطینی‌الاصل كه در انگلستان زندگی می‌كند و تحصیلات خود را در آكسفورد پشت سر گذاشته و ازجمله شناخته‌شده‌ترین نظریه‌پردازان امپریالیستی است، عقیده دارد كه امپریالیسم از طریق همین فرهنگ منتقل می‌شود و پیش‌زمینه استعمار و سلطه‌گری نظامی سلطه‌گری فرهنگی است.

شاید بد نباشد كه مسوولان فرهنگی كشور و به‌خصوص مسوولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با نظر به این واقعیت‌ها، اگر برنامه‌ای برای ایرانیزه كردن حراج‌های سالانه ندارند، حد‌اقل از ورود علنی و آشكار فرهنگ غربی به كشور جلوگیری كنند.

در آخر نباید فراموش كرد كه به‌دلیل نیاز مردم به وجود حراج‌های سالانه، ایجاد حراج‌های متناسب با فرهنگ ما، به‌خصوص در فروشگاه‌های اینترنتی كه كل كشور را پوشش می‌دهند، باید مد نظر قرار گیرد و ایجاد حراج‌های اینترنتی صرفا برای عید نوروز و شب یلدا و سایر مناسبت‌های مذهبی و ملی می‌تواند در این میان بهانه‌های خوبی برای حفظ سنت‌های كشورمان نیز باشد.

درج دیدگاه

بررسی بازی