وقتی هیچ نهادی مسوولیت نمی‌پذیرد

تلگرام طلایی هم به آرشیو اسرار حوزه فاوا پیوست

اگر روزی که تلگرام طلایی راه‌اندازی و زمزمه‌های حمایت‌های خاص از آن مطرح شد، پیش‌بینی خود را از سرنوشت آن مکتوب می‌کردیم، امروز یک پیشگو بودیم.

تلگرام طلایی در حاشیه انسداد تلگرام و دعواهای پیام‌رسان‌های داخلی رشد کرد و وقتی هم محل سوال واقع شد، خبر از مصوبات و مهلت‌هایی برای جدایی از تلگرام داده شد که این مهلت‌ها (که البته پیش‌بینی نیز می‌کردیم) یک به یک مشمول مرور زمان شد، تا حالا این پرسش باقی بماند که آیا وقت آن رسیده پرونده تلگرام طلایی را مختومه بدانیم و این موضوع را هم به آرشیو اسرار حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات بسپاریم؟

حالا تلگرام طلایی وارد فاز جدل‌های رسانه‌ای گاه و بیگاه مسوولان شده و وقتی حرف از فاز جدل رسانه‌ای می‌شود، این احتمال دور از ذهن نيست که همچون سرنوشت طرح‌هایی مانند شبکه ملی اطلاعات، دولت الکترونیکی و انبوهی از سامانه‌ها، سال‌های طولانی در همین مرحله باقی بماند.

با این مقدمه و از آنجا که پرونده تلگرام طلایی نیز می‌رود تا در فهرست بلند دیگر بلاتکلیف‌های حوزه فاوا قرار گیرد، مروری خواهیم کرد بر آخرین اخبار پیرامون این پیام‌رسان مرموز.

انتقاد از حمايت جهرمي از تلگرام طلايي

هشتم بهمن‌ماه سال جاری بود که جواد کریمی قدوسی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پاسخ به این پرسش که چرا وزارت ارتباطات از جریان عرضه طلاگرام و هاتگرام کنار گذاشته شد، به گزارش وزارت اطلاعات در خصوص هاتگرام و طلاگرام اشاره کرده و توضیح داد: وزیر ارتباطات جزئی از پیکره وزارت اطلاعات بوده و در آنجا سابقه کار داشته و از هاتگرام و تلگرام طلایی مطلع بوده است.

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گفت: آنها که اکنون در هاتگرام و طلاگرام مدیریت می‌کنند، در چارچوب وزارت ارتباطات کار می‌کنند و همگی جزو دولت و حاکمیت هستند.

قدوسي درخصوص سخنان آذری جهرمی مبنی بر اینکه وزارت ارتباطات نقشی در نسخه‌های فارسی تلگرام ندارد، گفت: اگر این فرد چنین اظهاراتی کند، از الفبای حاکمیت مطلع نیست و خودش را به‌عنوان وزیر زیر سوال می‌برد و اختیاراتش را نفی می‌کند.

در پاسخ به اين اظهارات، وزیر ارتباطات اما به همین میزان پاسخ توییتری بسنده کرد: در مجلس به آقای کریمی قدوسی عرض کردم که چه نهادی برای اولین بار نسخه‌های فارسی تلگرام را طرح و حمایت کرد و ما نقشی نداریم؛ نمی‌دانم چرا این سخنان را فیلتر کرده‌اند.

شورای‌عالی هم معترض است

کمی قبل‌تر یعنی اول بهمن‌ماه ابوالحسن فیروزآبادی، دبير شوراي‌عالي فضاي مجازي در یک برنامه تلویزیونی به انتقاد از پوسته‌هاي ايراني تلگرام پرداخت. وي در خصوص آخرین وضعیت فعالیت پیام‌رسان‌های هاتگرام و تلگرام طلایی در کشور، گفت: هاتگرام و تلگرام طلایی حرکت استقلالی خود را از تلگرام شروع کردند و قرار ما این بود که زودتر از اینها مستقل شوند؛ البته نقشه راه این پیام‌رسان‌ها نشان می‌دهد که روند سرعت خوبی برای استقلال از شبکه خارجی تلگرام دارند، اما ما تاکنون از این روند راضی نبودیم.

به اين ترتيب آن‌طور كه از صحبت‌‌هاي فيروزآبادي بر مي‌آيد، ‌با وجود آنكه شوراي‌عالي فضاي مجازي در خصوص عملكرد پوسته‌هاي فارسي تلگرام انتقادهايي دارد اما گويا هيچ برنامه‌ عملیاتی خاصی هم برای این رابط‌های فارسی تلگرام وجود ندارد.

دادستاني هم معترض است

اما این تنها دبیر شورای‌عالی فضای مجازی و برخی از نمایندگان مجلس نیستند که انتقادهايي به وضعیت اسرارآمیز تلگرام طلایی دارند. يازدهم دي‌ماه نیز جواد جاویدنیا، معاون فضای مجازی دادستان کل کشور در حاشیه نشست بررسی عملکرد پیام‌رسان‌های بومی و نقش نهادهای ذی‌ربط با بیان اینکه نسخه‌های فارسی تلگرام در موعد مقرر نتوانسته‌اند استقلال پیدا کنند، گفت: نظر دادستانی، توقف فعالیت هاتلگرام و تلگرام طلایی در کشور است و نظر ما این است که این دو‌ شبکه پیام‌رسان باید متوقف شوند.

وی افزود: مانند مرکز ملی فضای مجازی، نظر ما نیز این است که هاتگرام و تلگرام طلایی در موعد مقرر نتوانسته‌اند از زیرساخت تلگرام‌ مستقل شوند.

جاویدنیا با وجود تاييد تخلف صورت‌گرفته توسط پوسته‌هاي فارسي تلگرام و اتمام زمان تعيين‌شده به آنها، معتقد است كه تصميم‌گير نهايي دادستاني نيست. وي در همين خصوص اظهار كرد: ما تصمیم خود را به سلسله‌مراتب مدنظر اعلام کرده‌ایم، اما تصمیم نهایی برای توقف فعالیت این دو پیام‌رسان باید به صورت جمعی گرفته شود و هنوز در این زمینه ابلاغی صورت نگرفته است.

مركز ملي فضاي مجازي هم معترض است

يازدهم دي‌ماه عباس آسوشه، معاون فناوری مرکز ملی فضای مجازی نیز در نشست رسانه‌ای پیام‌رسان‌های داخلی، درباره مهلت دادن دوباره به هاتگرام و تلگرام طلایی (که هر دو محصول یک شرکت هستند)، گفت: هیچ مهلت دوباره‌ای بعد از ۳۰ آذر‌ماه به این پیام‌رسان‌ها داده نشد و دبیر شورا این را نگفتند که مهلت دوباره‌ای به آنها داده می‌شود.

وی ادامه داد: مقرر شده بود بعد از پایان مهلت و جدا نشدن آنها از تلگرام، حمایت‌ها از هاتگرام و تلگرام طلایی برداشته شود.

نکته جالب آنکه معاون فناوری مرکز ملی فضای مجازی وظیفه اجرایی در این مورد را بر عهده وزارت ارتباطات و قوه قضايیه دانست.

این در حالی است که سرپرست معاونت فضای مجازی دادستانی کل کشور در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره فیلترینگ تلگرام طلایی و هاتگرام گفت: زمانی که دستورالعمل فیلترینگ تلگرام صادر شد، در واقع فیلتر این پیام‌رسان شامل پوسته‌های تلگرام نیز می‌شد اما شرایط دیگری درباره تلگرام طلایی و هاتگرام به وجود آمد.

وی تاکید کرد: دستور قضایی بر این بود که همه دسترسی‌ها به تلگرام و پوسته‌های آن قطع شود، اما دست‌اندرکاران تلگرام طلایی و هاتگرام اعلام کرده بودند که می‌توانند از تلگرام جدا شوند و با همین تعداد کاربر فعالیت خود را ادامه دهند.

سرپرست معاونت فضای مجازی دادستانی کل کشور گفت: بر مبنای همین اظهارات بود که در دو مرحله به هاتگرام و تلگرام طلایی فرصت داده شد تا از تلگرام جدا شوند، اما ظاهرا این امر محقق نشده و شواهد نشان می‌دهد که محقق هم نمی‌شود. تصمیم برای عدم فیلتر پوسته‌های تلگرام یعنی تلگرام طلایی و هاتگرام در جمع دیگری گرفته شد، تصمیم برای فیلتر این نیز باید در همان جمع گرفته شود.

در اين نشست، مدیرعامل يك پيام‌رسان داخلي نيز با انتقاد از حمایت زیرساختی دولت از پوسته‌های فارسی تلگرام، گفت: دو ماه که هیچ، دو سال هم بگذرد، آنها توان فنی جدا شدن از تلگرام را ندارند. وي تاكيد كرد: متاسفانه دولت بال سخت‌افزاری را به پوسته‌های داخلی تلگرام داده که فاقد توان تکنولوژیک هستند.

جمع‌بندي و نتیجه‌گیری

**نگاهي به كشمكش‌هاي متوالي و ادامه‌دار براي ادامه یا توقف کار پوسته‌هاي فارسي تلگرام گوياي آن است كه تمام نهادها و مسوولان مرتبط به نوعي سعي كردند مسووليت برخورد با پوسته‌هاي فارسي تلگرام را به نهاد مرتبط ديگري منتقل كنند و از زير بار مسووليت شانه‌خالي كنند.**

در پایان بیایید به شکل خلاصه نگاهی به مساله بلاتکلیفی تلگرام طلایی بيندازيم:

برخي از مجلسي‌ها معتقدند وزارت ارتباطات بايد با پوسته‌هاي فارسي تلگرام برخورد كند، اما وزير ارتباطات معتقد است كه مسووليت فيلترينگ با اين وزارتخانه نيست و ضمنا نقش حمايتي در خصوص اين دو پوسته ندارد.

از سوي ديگر، باوجود آنكه دبير شوراي‌عالي فضاي مجازي در خصوص عملكرد پوسته‌هاي فارسي تلگرام انتقادهايي دارد، اما گويا هيچ برنامه‌اي براي متوقف كردن فعاليت آنها در اين شورا وجود ندارد.

نظر دادستانی، توقف فعالیت هاتگرام و تلگرام طلایی در کشور است و معاون فضای مجازی دادستان کل کشور مشخصا اعلام كرده که این دو شبکه پیام‌رسان باید متوقف شوند، اما معتقد است تصمیم نهایی برای توقف فعالیت این دو پیام‌رسان باید به صورت جمعی گرفته شود و هنوز در این زمینه ابلاغی صورت نگرفته است.

مركز ملي فضاي مجازي بر اتمام مهلت تلگرام طلايي تاكيد داشته و معتقد است كه نبايد به اين پوسته فارسي تلگرام مهلت دوباره‌اي داده شود. با اين وجود معاون فناوری اين مرکز وظیفه اجرایی در این مورد را بر عهده وزارت ارتباطات و قوه قضايیه دانسته و نافي مسووليت مركز ملي در اين خصوص است.

**نگاهي به سير دايره‌وار واگذاري مسووليت برخورد با پوسته‌هاي فارسي تلگرام گوياي اين امر است كه هيچ‌يك از نهادهاي مرتبط تمايلي براي انجام اقدام عملي و برخورد با تلگرام طلايي و هاتگرام را ندارند و هريك سعي دارد تا به نحوي از مواجهه با اين واسط‌هاي فارسي تلگرام خودداري كند.**

از سوي ديگر، برخی معتقدند تداوم فعاليت پوسته‌هاي فارسي تلگرام باعث شده تا پيام‌رسان‌هاي بومي كه با سرمايه‌گذاري خصوصي-دولتي و با حمايت‌هاي مالي-دولتي ايجاد شده‌اند همچنان در جذب مخاطب ناكام بمانند و دود تداوم فعاليت واسط‌هاي فارسي تلگرام به چشم دولت رفته و طرح دولتي‌ها براي حمايت از پيام‌رسان‌هاي بومي ناكام بماند.