همراه ما باشید
هفته نامه عصر ارتباط
اولیـن و پرتیـراژتـرین هفتـه نـامه ICT کشـور

بلاتکلیفی‌هایی که کشور را بهشت سودجویان سایبری کرده است

فضای سایبری طومار کتاب‌ها را هم پیچید

احمد محمدغریبان

عبارت دانلود رایگان کتاب را که در گوگل وارد می‌کنید، انبوهی از سایت‌ها و بلاگ‌ها را می‌یابید که وقتی وارد آنها می‌شوید اصلا مشخص نیست آیا سایت قانونی است یا نه، آیا کتاب‌هایی که آنجا عرضه می‌شوند قانونا مجانی هستند یا حاصل سرمایه و عمر ناشران و نویسندگان است که به تاراج می‌رود.

در این میان بازار عرضه کتاب‌های موسوم به ممنوعه، غیرقابل چاپ، سانسور نشده و غیره هم داغ است.

اگرچه صنعت چاپ کتاب چند سالی است که همچون مطبوعات چاپی، با حمله گازانبری گرانی کاغذ و حراج کپی‌رایت در فضای سایبری مواجه هستند و فریادشان هم به جایی نمی‌رسد، اما حالا اوضاع وارد فازهای وخیم و پایانی شده است و از هر سمتی تیری به پیکر بی‌جان صنعت چاپ و نشر کتاب شلیک می‌شود. حالا دیگر آخرین نمونه تلاش‌ها برای احیای این صنعت به نامه‌نگاری ناامیدانه فعالان صنعت چاپ با پاول دوروف، مدیرعامل تلگرام باز می‌گردد که از او خواسته‌اند کمک و فکری برای توقف کانال‌ها و گروه‌های عرضه‌کننده کتاب‌ها بکند.

سعید میرجلالی، دبیر کارگروه صیانت از ناشران و مدیر نشر ویرایش با اعلام خبر ارسال این نامه می‌گوید: بسیاری از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی عرضه‌کننده این اثر برای ایجاد شدن در قالب پلتفرم تعریف‌شده وزارت ارشاد عمل نکرده‌اند و در نتیجه نمی‌توان با آنها برخوردی کرد؛برخوردی که به گفته وی در بهترین حالت شامل فیلترینگ می‌شود.

چاپ غیرقانونی کتاب با موبایل

به قول معروف صنعت چاپ کتاب از در و دیوار با بدبیاری مواجه شده است و در نمونه‌ای عجیب عضو هیات‌مدیره اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران می‌گوید: در این سال‌ها، برای مقابله با ناقضان حقوق مالکیت فکری به سرعت عمل نکردیم و قضیه را جدی نگرفتیم. این کوتاهی باعث شد متخلفان به این نتیجه برسند که به‌جای استفاده بخش‌هایی از یک کتاب یا تغییرات اثر یک مولف در کمال خونسردی کل اثر را به صورت غیرقانونی چاپ و تکثیر کنند!

هومان حسن‌پور در ادامه گفت‌وگویی که سال ۹۵ با ایلنا داشت، گفته بود: البته کارهایی که در تیراژ بالا چاپ می‌شوند نهایتا به صورت افست منتشر می‌شوند، چون امکان تکثیر دیجیتال برای چنین تیراژ‌هایی وجود ندارد. اما اغلب موارد به صورت دیجیتال منتشر می‌شوند تا سرعت بالا باشد؛ یعنی این افراد در هر بار تعداد 20 تا 30 نسخه یا نهایتا 50 نسخه از یک کتاب را، انگار که نه ناشر و نه نویسنده یا مترجم هیچ مالکیتی بر آن ندارد و کار در بازار رها شده است، با خرید یک نسخه‌ اصلی به صورت غیرقانونی منتشر کرده و به فروش می‌رسانند. موردی داشتیم که حتی با موبایل از صفحات کتاب عکس گرفته بودند و بعد به صورت چاپ دیجیتال منتشر کرده بودند.

انتشار و خرید کتاب در دنیای مجازی؛ ضربه دیگر به کتابفروشی‌ها

طی چند سال گذشته، گسترش خرید و فروش کتاب در فضای مجازی و فروشگاه‌های اینترنتی هم باعث شده است تا کتابفروشی‌ها با کاهش فروش کتاب مواجه شوند. این در حالی است که اغلب فروشگاه‌های مجازی، طیف گسترده‌ای از کالاها را عرضه می‌کنند و بد نیست اگر بگذارند کتابفروشی‌ها حداقل این عرصه را در اختیار داشته باشند و از میزان فروش آنان کاسته نشود. در عین حال بسیاری از کتابفروشان و بنگاه‌های نشر از تکثیر غیرقانونی کتاب در فضای مجازی و به اشتراک گذاشتن آنها گلایه‌مند هستند.

یک کتابفروش در همین زمينه می‌گوید: سازوکارهای قانونی برای مقابله با نشر غیرقانونی کتاب چندان محکم نیست و مراحل شکایت و تعقیب قضایی کتاب، به‌ویژه در فضای مجازی آن‌قدر پیچیده و دشوار است که اغلب ناشران عطای آن را به لقایش می‌بخشند. در عین حال برخی نیز به صورت غیرقانونی اقدام به تولید و بازنشر یک کتاب به صورت صوتی می‌کنند. این مساله نیز به نوعی نادیده گرفتن حقوق ناشران است.

اعلام هشدار از سال‌ها قبل

اكنون دیگر تمام زحمات نویسندگان و مترجمان کتاب در سال‌های اخیر، به دلیل قرار گرفتن کتاب‌هایشان در اینترنت به صورت رایگان و غیرقانونی بی‌نتیجه مانده و فضای نشر را مملو از ناامیدی کرده است. درآمد و ضررهای اقتصادی قابل ملاحظه به صنعت نشر تا حدی است که ناشران دیگر توانایی انتشار بسیاری از کتاب‌ها را به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور و جبران بازگشت سرمایه خود ندارند و آخرین تقلایشان را برای زنده نگه‌داشتن نشر می‌کنند.

اما در حالی  مشکلات بیش از پیش سر باز کرده که از سال‌ها قبل هشدارها درباره وقوع چنین شرایطی مطرح بود. گزارشی که ایرنا سه سال قبل در این مورد منتشر کرده بود، درباره لطمات جبران‌ناپذیری که دانلود غیرقانونی کتاب‌های الکترونیکی بدون داشتن قرارداد با ناشر برای ناشران و پدیدآورندگان ایرانی به همراه دارد و باعث افت فروش نسخه چاپی آثار شده، هشدار می‌داد.

در همین حال کمپین «نه به دانلود غیرقانونی کتاب» در سال 1393 با هدف احیای حقوق مادی و معنوی ناشران و مولفان در ایران، کلید خورد و حتی برای مقابله با این موضوع که تهدید جدی برای حیات ناشران و کتاب‌های چاپی بود، در همان سال برای جلوگیری از دانلود غیرقانونی کتاب‌ها، سایتی به نام رصد با شعار «من دزد کتاب نیستم» آغاز به کار کرد. هدف این سایت فرهنگ‌سازی و همکاری کاربران اینترنت برای اطلاع‌رسانی در زمینه دانلود غیرقانونی کتاب در اینترنت بود.

تقلای بی‌فایده در سال‌های اخیر

در آبان‌ماه سال گذشته و سه سال بعد از راه‌اندازی کمپینی که گفته شد، مجید غلامی، مدیر خانه کتاب که کمپین دیگری با همین مضمون راه‌‌اندازی کرده بود، هدف از این کار را فرهنگ‌سازی عنوان کرد و درباره نتیجه آن گفت: حداقل ۱۰ سایت یا کانال در فضای مجازی سراغ دارم که مبادرت به انتشار غیرقانونی نسخه‌های پی‌دی‌اف کتاب‌ها می‌کردند، اما وقتی متوجه شدند رویه‌ای که طی می‌کنند اشتباه است، خودشان داوطلبانه این فایل‌ها را از روی سایت‌ها و کانال‌هایشان برداشتند.

تلاش‌های ناشران برای زنده نگه‌داشتن این صنعت به همین کمپین‌ها هم محدود نمی‌شود. آنچنان که سعید میرجلالی، دبیر کارگروه صیانت از حقوق ناشران، مولفان و مترجمان روایت می‌کند، در سال‌های ۸۹ تا ۹۰ جمعی از ناشران که در جریان کپی‌های غیرقانونی متضرر شده بودند هر كدام حدود یک میلیون تومان سرمایه آوردند و اقدامات برای شناسایی متخلفان این حوزه انجام شد.

 گام جدی دیگر امضای تفاهمنامه اتحادیه ناشران و کتابفروشان و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال ۱۳۹۵ بود که به دنبال این تفاهمنامه، کارگروه صیانت از حقوق ناشران، مولفان و مترجمان تشکیل شد و البته این کارگروه هم اقداماتی از جمله جمع‌آوری کتب قاچاق انجام داد. البته کافی است سری به میدان انقلاب و خیابان ۱۲ فروردین بزنید و بساط کتاب‌های قاچاقی را که بر زمین پهن شده‌اند ببینید و متوجه شوید که چقدر اقدامات انجام‌شده بازدارنده بوده است.

اما این تمام ماجرا نبود؛ چرا که خلأ قانونی و فقدان اراده برخورد با این پدیده از سوی دستگاه‌های مسوول به آن دامن می‌زد و هرچند ممکن بود چند سایت بسته شود، اما چند سایت هم ممکن است جایگزین آنها شود. مدیرعامل خانه کتاب معتقد است: قطعا یکی از دلایلی که عده‌ای سودجو توانسته‌اند و می‌توانند دست به این قبیل اقدامات بزنند، خلأ قانونی است.

بلاتکلیفی درباره دانلود غیرقانونی کتاب

​در روزهای پایانی بهمن‌ماه امسال جمعی از خبرنگاران و ناشران از انبار بزرگ‌ترین محموله کتاب قاچاق در کشور بازدید کردند که در آن بیش از ۵۰۰ هزار جلد کتاب به ارزش ۱۵ تا ۲۰ میلیارد تومان وجود داشت و بخش عمده‌ای از این کتاب‌ها آثار پرفروش بازار نشر ایران بودند. در جریان همین بازدید بود که دبیر کارگروه صیانت از حقوق ناشران، مولفان و مترجمان درباره فعالیت‌های اخیر این کارگروه درباره انتشار فایل PDF کتاب‌ها در فضای مجازی نیز چنين توضیح داد: در پیگیری‌های کارگروه مسوولان رسانه‌های دیجیتال عنوان کردند که می‌توانند تنها روی آن بخشی از فضای مجازی که از آنها مجوز دارند نظارت داشته باشند و نظارت آنها هم عمدتا شامل فیلتر است. او البته با یادآوری اینکه سرور بسیاری از برنامه‌ها در فضای مجازی در ایران نیست و این موضوع در پیگیری روند کار موثر بوده است، ادامه داد: نامه‌ای برای مسوولان تلگرام فرستاده‌ایم تا کانال‌هایی که پی‌دی‌اف کتاب‌ها را به صورت غیر‌قانونی منتشر می‌کنند، مسدود شوند.

نامه‌نگاری با مدیر تلگرام بیش از آنکه حکایت از حرکت تازه‌ای برای مقابله به دانلود غیر‌قانونی باشد، روایت استیصال ناشرانی است که به چشم خود می‌بینند جان صنعت‌شان می‌رود. فرض کنیم که تمام نسخه‌های افست هم از پیاده‌روهای انقلاب جمع شد که تجربه این سال‌ها نشان داده‌ نمی‌شود، اما با کتاب‌هایی که با یک جست‌وجوی ساده به صفحات موبایل می‌آیند چه باید کرد؟

درج دیدگاه

بررسی بازی