ارزهاي رمزینه می‌توانست مرهم درد سیل‌زدگان باشد

همراه با بارندگي كم‌سابقه‌اي كه از روزهاي پاياني سال 97 در شمال كشور آغاز شد، آب‌گرفتگي و سيل در اين مناطق، زندگي بسياري از مردم را در ابتداي سال با اختلال روبه‌رو كرد. در اين ميان مساله قابل توجه، ميزان قابليت اطمينان و دسترس‌پذيري زيرساخت‌ها و سرويس‌هاي اساسي مورد نياز براي زندگي مردم بود كه خبرها و مشاهدات نشان‌دهنده ضعف و اختلال شديد در اين زيرساخت‌ها و سرويس‌هاست. زيرساخت‌هايي مانند برق، مخابرات و ارتباطات، سوخت و گاز، حمل و نقل و ارتباطات جاده‌اي و فرودگاهي همگي دچار اختلالاتي شدند كه زندگي مردم را مختل كرد و طبيعتاً نداشتن ارتباطات زيرساخت به معناي از دست رفتن تمام سرويس‌هايي است كه مبتني بر آن ارتباطات فعاليت مي‌كند كه يكي از آنها پرداخت الكترونيكی است. اتفاقات اخير به خوبي نشان داد كه سيستم‌هايي با طراحي متمركز تا چه اندازه مي‌توانند در برابر رخدادها آسيب‌پذير و غير تاب‌آور باشند. از ديگر معايب سامانه‌هاي متمركز، آسيب‌پذيري زياد در برابر تكانه‌هاي خارجي است. چه اين تكانه‌ها ناشي از بلاياي طبيعي و انساني باشد و چه منتج از مسايل سياسي، مانند تحريم‌ها باشد. مهم‌ترين خاصيت طراحي سيستم‌هاي متمركز، اعتماد است كه در آنها حاكميت مي‌تواند با در اختيار داشتن زيرساخت‌ها به صورت متمركز، اعتماد و كنترل لازم را ايجاد كند.

بلاك‌چين: دفتر كل توزيع شده

تكنولوژي بلاك‌چين يا زنجيره بلوك، در واقع يك دفتركل توزيع شده است. به صورتي كه براي ثبت هر اطلاعات ارزشمندي مانند تراكنش‌هاي بانكي و يا اطلاعات حساب مشتريان و چيزهايي شبيه آن، به جاي آن كه يك دفتركل متمركز و قابل اطمينان براي همه وجود داشته باشد، اطلاعات به صورت توزيع شده ثبت مي‌شود. يعني تمام افراد شاهد انجام تمام تراكنش‌ها هستند بنابراين هر معامله‌اي كه مورد توافق اكثريت باشد، صلاحيت دارد. در نتيجه، بلاك‌چين وقتي به عنوان زيرساختي براي پرداخت الكترونيكی مورد استفاده قرار مي‌گيرد، مي‌تواند به صورت همتا به همتا (peer to peer) عمل كرده و ارتباطات مالي را به صورت نقطه به نقطه و بدون دخالت دولت‌ها و حاكميت متمركز ايجاد كند. هر چند از نقطه نظر شفافيت، به دليل آنكه تاييد تراكنش‌ها در شبكه و توسط اكثريت اعضا صورت مي‌گيرد، به اندازه كافي شفاف و قابل ردگيري است.

با توجه به اين كه يكي از اصلي‌ترين و حتي اولين كاربردهای بلاك‌چين، حوزه مالي و تراكنش‌هاي مالي بوده است، در حوزه تراكنش‌هاي پرداخت، كيف پول‌هاي زيادي مبتني بر بلاك‌چين به وجود آمده‌اند كه بيشترين كاربردشان فعلاً براي مبادلات بين‌المللي و همچنين تراكنش است. مثلاً براي انجام تراكنش‌هاي چند وجهي پيچيده، تراكنش‌هايي با ارزش بالا و يا تراكنش‌هاي بين‌المللي به وسيله يك ارز چند مليتي و فارغ از رگولاتوري يك كشور خاص.

مشكل تبادلات مالي در سيل اخير

در مورد حوادث تلخ آغاز سال 98، اخباري كه براي همه بهت‌آور بود، تحريم هلال احمر ايران توسط ايالات متحده بود كه كشورهاي جهان و حتي صليب سرخ جهاني نيز نتوانستند كمك‌هايي غير اقلام كالايي و غيرنقدي به مردم ايران برسانند. مهم‌ترين كمك‌هايي كه براي مردم سيل‌زده از خارج از كشور ارسال شد، دستگاه‌هاي پمپ و تصفيه آب و اقلامي مانند چادر و پتو بود كه در شرايط بحراني به درد مردم مي‌خورد، ولي در عمل مردم اولا نياز به مبادلات مالي و انجام تراكنش براي كسب كالا و خدمت دارند كه به دليل از بين رفتن زيرساخت‌هاي پرداخت الكترونيكی از يك سو و نبودن اسكناس و مسكوكات از سوي ديگر، سبب شد تا مبادلات مالي مردم با مشكل مواجه شود.

ثانياً ارسال كمك‌هاي نقدي براي بازسازي مناطق آسيب‌ديده از سوي نهادهاي بين‌المللي و كشورهاي جهان با مشكل مواجه شد. از اين رو جاي اين سوال وجود دارد كه استفاده از ارزهاي رمزنگاري شده تا چه حد مي‌توانست به حل اين معضل كمك كند و مزاياي بهره‌‌گيري از سيستم‌هاي توزيع شده مبتني بر بلاك‌چين در شرايط بحراني چه خواهد بود؟

ظرفيت‌هاي ارزهاي رمزنگاري شده

شناخته‌شده‌ترين ارز رمزنگاري شده، بيت‌كوين است كه سال 2009 معرفي شد و تكنولوژي بلاك‌چين نيز مبتني بر بيت‌كوين به دنيا ارايه شد. استفاده از ارزهاي رمزنگاري شده ماند بيت‌كوين به راحتي دانلود يك اپليكيشن است و مي‌تواند به سادگي مبادلات مالي بين مردم را پوشش دهد. از طرفي خاصيت خرد شدن آن تا 100 ميليون برابر نيز باعث آن مي‌شود که بتواند پرداخت‌هاي خرد را نيز پوشش دهد.

ارزهاي رمزنگاري شده به دليل ماهيت غيرمتمركز بودنشان داراي ظرفيت‌هايي هستند كه در مواقع بحراني مي‌تواند نقش موثري بازي كند. افزايش قدرت مقاومت و كاهش آسيب‌پذيري از تحريم‌ها یکی از مهمترین مولفه‌های ارزرمزهاست. كسب‌وكارهاي مبتني بر بيت‌كوين اساساً به ‌صورت B2B و B2C بوده و از حالت G2G خارج‌اند. ارتباط ميان كسب‌وكارهاي داخلي و خارجي به‌صورت مستقيم و حتي ارتباط اقتصادي مستقيم مردم در سراسر دنيا باعث به‌وجود آمدن چسبندگي زياد ميان ملل مختلف شده و اين مساله تا حدود زيادي مقاومت اقتصادي را افزايش مي‌دهد. تصور كنيد يك‌فرد در يك كشور اروپايي عادت كرده است كه هر چند وقت يك ‌بار يك محصول ايراني را با بيت‌كوين خريداري كرده و توسط پست تحويل بگيرد. حال اگر كشور وي قصد داشته باشد عليه ايران تحريم وضع كند، مردم خود آن كشور هم حس مي‌كنند از محصولات و خدمات ايراني محروم شده و متضرر مي‌شوند.

به‌طور كلي تحريم‌ها در سطح حكومت‌ها اتفاق مي‌افتد كه تأثير آن بر مردم كشورهاي تحريم‌كننده و تحريم‌شونده است. **كسب‌وكارهاي مبتني بر بيت‌كوين با افزايش چسبندگي اقتصادي ميان مردم كشورها علاوه بر كاهش امكان اعمال تحريم، باعث بي‌اثر شدن تحريم‌ها نيز مي‌شود. به همين ترتيب، زماني كه ايران به سبب تحريم‌ها از دريافت كمك‌هاي جهاني محروم مي‌شود، بيت‌كوين يا ساير ارزهاي رمزنگاري شده پركاربرد مي‌توانند به كانالي براي ارتباط مردم با مردم تبديل شوند. **

حذف ديوان‌سالاري و هزينه‌هاي زائد

در حال حاضر واردات و صادرات در كشور با ديوان‌سالاري زيادي همراه است. تأييديه‌هاي مختلف، مسایل گمركي پيچيده، لزوم دخالت نهادهاي دولتي، لزوم درگير شدن مؤسسات مالي و بانك‌ها از جمله اين ديوان‌سالاري‌ها است كه هزينه‌هاي زيادي به دنبال دارد. واضح است كه رشد كسب‌وكارهاي مبتني بر بيت‌كوين با توجه به سازوكار بي‌واسطه بودن و نياز نداشتن به بانك‌ها باعث حذف بسياري از اين هزينه‌ها شده و با اين محور از اقتصاد مقاومتي نيز هم‌راستا است. به همين ترتيب بسياري از خريد‌هاي مواد اوليه ماند اقلام خوراكي يا بهداشتي كه در زمان بحران بسيار كمياب و مورد تقاضا مي‌شوند و ممكن است دقيقا شهر ديگري در آن طرف مرز، بتواند اين اقلام را تأمين كند. بنابراين همسايگان و خرده‌فروشان مي‌توانند به راحتي با استفاده از امكاناتي كه ارز‌هاي رمزنگاري شده پديد مي‌آورند، كالا و خدمات به مناطق آسيب‌ديده ارسال كنند.

همان گونه كه اشاره شد، پروتكل بيت‌كوين يا ساير ارزهاي رمزنگاري شده به‌گونه‌اي طراحي شده كه در عين حفظ حريم خصوصي افراد و الگوريتم‌هاي رمزنگاري امني كه دارد، امكان ردگيري تبادلات را داشته و به‌دليل توزيع‌شدگي اطلاعات و فقدان تمركز اطلاعات در يك نقطه، علاوه بر امنيت زياد بسيار شفاف است.

يكي ديگر از مشكلاتي كه در زنجيره توليد و توزيع با آن روبه‌رو هستيم، فقدان عدالت در تسهيم و توزيع است. در حالي كه استفاده از امكاناتي كه كيف پول‌هاي ديجيتال فراهم مي‌آورد، مي‌تواند به صورت شفاف براي دريافت كمك‌هاي داخلي و خارجي و توزيع آن بين مردم آسيب‌ديده عمل كرد.

استفاده از ظرفيت جهانی

 بيت‌كوين ابزاري است كه در اختيار همه مردم جهان قرار دارد‌؛ چه توليدكنندگان و فروشندگان و چه خريداران. استفاده از اين ابزار ديجيتالي نيازي به اعتبارات بانكي و گمركي و ارتباط با دولت و نهادهاي اقتصادي نظير اتاق بازرگاني نداشته و به‌راحتي در دسترس همه است. هر شخصي در هر روستاي دورافتاده‌اي كه فعاليت توليدي دارد مي‌تواند خود را يك صادركننده بالقوه ببيند و اين مساله مي‌تواند سطح بالايي از عدالت اجتماعي را به‌وجود آورد‌؛ ضمن آنكه هر منطقه از كشور ظرفيت‌هاي توليدي دارد كه در اين بستر مورد توجه قرار مي‌گيرد. همچنين براي مردمي كه قصد ارسال كمك‌هاي نقدي دارند، يكي از معضلات، تبادل ارز است. به همين دليل بيت‌كوين مي‌تواند به عنوان يك ارز ديجيتال و يك واحد پول بدون كشور، عمل كرده و با داشتن چنين امكاني، اكثر مردم دنيا هر كدام فقط به اندازه چند دلار از كيف پول‌هاي خود مي‌تواند به مردم آسيب‌ديده در يك بحران كمك كنند كه اين امر باعث افزايش كمك‌ها و سهولت در خرج كردن آن مي‌شود. حتي براي مردم داخل كشور نيز همين امر صادق است، به گونه‌اي كه بعد از رخ دادن يك بحران و حادثه بلافاصله شركت‌هاي PSP اقدام به انتشار كد‌هاي ussd و شماره كارت جهت ارسال كمك‌ها می‌کنند كه معمولاً مورد اقبال چنداني از سوي مردم واقع نمي‌شود.

حتي در حوادث زلزله غرب كشور، سلبريتي‌ها و چهره‌هاي معروف فرهنگ، هنر، ورزش و سياست اقدام به جمع‌آوري پول در حساب‌هاي خود و توزيع ميان مردم کردند كه با اشكال از سوي نهادهاي نظارتي همراه شد. همه اين مشكلات در يك سيستم مبتني بر بلاك‌چين قابل حل و فصل است و اينجاست كه فناوري مي‌تواند به داد مردم آسيب ديده برسد.

چه باید کرد؟

**در حوادث سیل اخیر برآوردها نشان می‌دهد که حداقل 15 هزار میلیارد تومان میزان خسارات مستقیمی است که به 25 استان، ده‌ها شهر و صدها شهرستان وارد شده است. این حجم از خسارت به علاوه حداقل 35 هزار میلیارد تومان تسهیلات تکلیفی که بانک‌ها برای شکل‌گیری زندگی مردم باید پرداخت کنند به انضمام ضررهایی که به بیمه‌های کشور وارد می‌شود، مبلغی بالغ بر 40 هزار میلیارد تومان خواهد بود. در نظر بگیرید که اگر با استفاده از ارزهای دیجیتال ده‌ها میلیون نفر هر کدام می‌توانستند به اندازه 10 دلار به مردم ایران کمک کنند، حجم این کمک‌ها چه باری از دوش کشور و مردم کم می‌کرد.**

استفاده از ارزهای رمزنگاری شده موضوعی است که نهادهای مختلف از جمله بانک مرکزی در مورد آن مسوول و تصمیم‌گیر است. بانک مرکزی اخیرا مستندی در مورد ارزهای رمزنگاری شده منتشر کرده و در آن شرایط استفاده از آن را تشریح کرده است. در این مستند استخراج ارزهای رمزنگاری شده بلامانع اعلام شده ولی تبادل آن به دلیل آن که یک ارز خارجی محسوب می‌شود، مجاز دانسته نشده است. لازم است متخصصان و محققان در زمینه ارزهای رمزنگاری شده و دیجیتال، به تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری در بانک مرکزی کمک کرده و ظرفیت‌های زیاد ارزهای رمزنگاری شده با توجه به شرایطی که کشور در آن قرار دارد، بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

دیدگاه‌ها

    ارسال دیدگاه