خوب و بد تجهیز تاکسی‌ها به دستگاه‌های کارت‌خوان

طی روزهای گذشته اخباری درباره تجهیز تاکسی‌ها به دستگاه کارتخوان ظرف ۹ ماه آینده منتشر شد؛ موضوعی که در نگاه اول اتفاق خوبی است؛ اما به نظر می‌رسد با توجه به زیرساخت‌های لازم برای عملیاتی شدن آن و پیامدهایش، نیاز به بررسی بیشتر دارد.

به دلایل متعدد، تمام تراکنش‌های الکترونیکی در کشور ما بر بستر آنلاین انجام‌ می‌شود یعنی در جریان هر تراکنش، اعم از اینکه تراکنش برای خرید یا هر نوع عملیات دیگری مانند پرداخت قبض و حتی پرداخت‌های خیریه صورت گرفته باشد، مبلغ به صورت آنلاین از حساب خریدار کسر و در مواردی آنلاین در حساب فروشنده نمایش داده می‌شود. این فرایند نیازمند برقراری ارتباط آنلاین میان درگاه یا ابزار پرداخت الکترونیکی مانند کارتخوان، سوییچ بانک‌های مبدا و مقصد، شاپرک و شتاب است.

روشن است که انجام چنین فرایندی به صورت آنلاین نیازمند پایداری و برقراری همیشگی شبکه پرداخت و صرف هزینه‌های هنگفت است؛ هزینه‌هایی که بنا بر قانون اعداد بزرگ در مقیاس تراکنش‌های چند ده میلیونی هر ماه، بسیار زیاد برآورد می‌شود.

بر همین اساس مسوولان بانک‌ مرکزی و کارشناسان حوزه پرداخت الکترونیکی دائما از ضرورت محدودیت‌های ریالی برای انجام تراکنش‌های الکترونیکی سخن‌ می‌گویند. به اعتقاد آنها تراکنش‌هایی با مبالغ خرد با توجه به هزینه‌هایی که پایداری شبکه برای انجام آنلاین هر تراکنش دارد، به هیچ‌وجه اقتصادی و منطقی نیست.

با این وجود بررسی آمارهای شاپرک نشان‌ می‌دهد بیش از ۸۰ درصد تراکنش‌های خرید انجام‌شده در ایران کمتر از ۵۰ هزار تومان است! به عبارت دیگر در حال حاضر کاربران ایرانی عملا ابزارهای پرداخت الکترونیکی را جایگزین پول خرد کرده‌اند و از این روش نه چندان ارزان‌قیمت برای خرید‌هایی استفاده ‌می‌کنند که چه بسا هزینه انجام آنها برای شبکه پرداخت الکترونیکی کشور بیش از ارزش ریالی خریدها است.

در چنین شرایطی نصب دستگاه‌های کارتخوان در تاکسی‌ها اگرچه با هدف تسهیل پرداخت کرایه و غیره انجام‌ می‌شود؛ اما پیامد دیگر آن، افزایش تراکنش‌های آنلاین با مبالغ خرد است، چرا که در حال حاضر کرایه تاکسی‌ها اغلب مبالغ خرد و در محدوده هزار تا ده هزار تومان در دورترین مسیرها است.

نظام كارمزد غیر منطقی هر كاری را ممكن می‌كند

موضوع دیگری که در حوزه پرداخت الکترونیکی کشور ما همچنان به اشتباه ادامه دارد و در صورت نصب کارتخوان‌ در تاکسی‌ها تشدید نیز می‌شود، نظام کارمزدی غیرمنطقی است. با وجود مطالبه بدنه کارشناسی کشور متاسفانه هنوز سیاست مشخصی در خصوص اخذ کارمزد از پذیرنده نهایی از سوی نهادهای ناظر اتخاذ نشده و پرداخت کارمزد برعهده بانک پذیرنده است. در چنین شرایطی، نصب کارتخوان در تاکسی‌ها یعنی بانک پذیرنده باید به ازای هر بار پرداخت کرایه تاکسی، کارمزدی به دیگر عوامل مسیر پرداخت تراكنش بپردازد.

براساس این گزارش، هزینه پایداری شبکه پرداخت و تراکنش‌های آنلاین بالا است و همواره تاکیدات نهادهای ناظر بر این بوده که مردم به دلیل هزینه بالای هر تراکنش در شبکه پرداخت، در خریدهای خرد آنلاین، از کارت استفاده نکنند از این رو با توجه به این تاکیدات، نصب دستگاه‌های کارت‌خوان سیار بر روی تاکسی‌ها که مبتنی بر تراکنش‌های آنلاین است تا زمانی که در این بخش سیاست مشخصی در خصوص نحوه کارمزد آن تعیین نشود، تنها منجر به ایجاد بار و هزینه اضافی بر شبکه پرداخت کشور می‌شود.

البته ورود شبکه پرداخت کشور به حوزه شبکه تاکسیرانی بکر، تازه و حرکت نوینی است، اما به منظور این روند، باید کارمزد این تراکنش‌ها از پذیرنده یا مشتری اخذ شود. اما در حال حاضر با وضع نظام کارمزدی فعلی که هزینه کارمزد تراکنش‌های کارتخوان‌ها، از بانک پذیرنده اخذ می‌شود، نصب دستگاه‌های پوز جدید با تراکنش‌های خرد در واقع تحمیل بار اضافی و افزایش هزینه پایداری شبکه پرداخت کشور را در پی دارد.

 

همچنین با توجه به این مساله که هزینه کارمزد کارتخوان‌های بانکی در حال حاضر بر دوش بانک‌های پذیرنده است و این روند منجر به افزایش هزینه تمام‌شده پول، در شبکه بانکی می‌شود و در واقع این هزینه به صورت غیرمستقیم بر دوش تسهیلات گیرندگان بانکی می‌افتد.

کارشناسان معتقدند، تجهیز تاکسی‌ها به ابزار پرداخت الکترونیکی ضروری است، ولی این ابزار باید از نوع آفلاین باشد. تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد ابزاری مانند کیف‌پول الکترونیکی می‌تواند روش و ابزار مناسبی برای رفع این نیاز باشد.