ICT ایرانی در هفته‌ای كه گذشت

نوجوانان ایرانی در اینترنت آزادتر از آمریکایی‌ها

در هفته‌ای كه گذشت، نه تنها ICT ایرانی، بلكه كشور درگیر برگزاری مراسم تنفیذ و تحلیف رییس دولت دوازدهم بود. به‌طوری كه آماج گمانه‌زنی‌ها برای تصدی صندلی وزارت در وزارتخانه ارتباطات و فناوری اطلاعات كه این روزها به دلیل انتشار اخبار ضد و نقیض در خصوص چگونگی توافق با پیام‌رسان تلگرام، تقریبا هر روز در صدر اخبار رسانه‌ها قرار دارد به اوج خود رسید.

اما در كنار موضوع پراهمیتی همچون معرفی كابینه، قضیه دیگری نیز قرار داشت كه شاید چنانچه مصادف با این رویداد نمی‌شد می‌توانست بسیار مناقشه‌برانگیز باشد. جریان از این قرار است كه به نظر می‌رسد این بار انگشت اتهام مقامات قضایی و امنیتی كشور، نه به خاطر انتشار بی‌حجاب عكس چندین مانكن و هنرپیشه و خواننده در شبكه‌های اجتماعی و فعالیت كانال‌های فروش مواد مخدر و جنس قاچاق خارجی، بلكه به دلیل به خطر افتادن امنیت ملی در كشور به سوی تلگرام نشانه رفته است و این موضوع خود، موكد این مطلب است كه شاید یكی از پیش‌شرط‌ها و چه بسا مطالبات دستگاه‌های مذكور به صورت نانوشته از وزیر ارتباطات دولت دوازدهم در خصوص یكسره كردن این موضوع حساس باشد. به عبارت دیگر گمان می‌رود وزیر ارتباطات جدید كابینه روحانی، این بار با چالش جدیدی به غیر از آنچه كه قبلا این وزارتخانه با آن مواجه بوده، روبه‌رو باشد و آن كشیدن دستی سنگین بر سر و گوش شبكه‌های اجتماعی خارجی با هدفی تحت لقای ساماندهی است. این جریان به‌گونه‌ای پیش رونده است كه باعث شكل‌گیری این باور شده است كه شاید سرانجام دولت در نقطه‌ای قرار بگیرد كه عطای شبكه‌های اجتماعی و بالاخص تلگرام را در ایران به لقای آن ببخشد و فوایدش را نادیده بگیرد. اما آیا واقعا چنین خواهد شد؟!

در گزارش این شمارهICT  ایرانی در هفته‌ای كه گذشت، با محوریت قرار دادن این موضوع به ارزیابی و تحلیل سایر اخبار مهم این حوزه می‌پردازیم.

·       نقش تلگرام در حمله تروریستی به بهارستان

عبدالصمد خرم‌آبادی، معاون قضایی دادستان کل کشور كه البته دبیر كمیته فیلترینگ نیز هست، در روزهایی كه واعظی، وزیر ICT آماده ترك كرسی وزارت و احتمالا روانه شدن به سوی پاستور است با وی دچار اصطكاك و تنش بسیاری شد. به‌طوری كه وی و وزارتخانه‌اش را بارها متهم به نادیده گرفتن اجرای مصوبات كارگروه در خصوص مسدودسازی كانال‌هایی با محتوای مجرمانه کرد. اما در هفته گذشته، گویی تحمل دستگاه قضا به دلیل فعالیت آزادانه تلگرام در ایران و عدم همكاری مسوولان تلگرام در مسدودسازی كانال‌هایی با محتوای مجرمانه به شیوه‌ای كه مقامات ایرانی انتظار آن را دارند، به حدی تاب شد كه دیگر مراعات این كه اعلام اسم دو كانال مجرمانه، ممكن است به جذب مخاطب بیشتر و به نوعی تبلیغات برای آنها بشود را كنار گذاشت و رسما اعلام كرد كه چرا كانال‌های آمدنیوز و گروهك تروریستی منافقین كه مجرمانه بودن آنها برای همه محرز است و دستور قضایی هم برای مسدودسازی آنها صادر شده است هنوز مسدود نشده‌اند.

وی همچنین با یادآوری جمله تروریستی مجلس، كانون هماهنگی این عملیات را تلگرام دانست و عنوان كرد برای هیچ ایرانی قابل قبول نیست که داعش فیلم عملیات تروریستی خود در مجلس را در حین عملیات به‌صورت آنلاین از طریق تلگرام برای همه دنیا پخش کند و کسی نتواند از نظر فنی جلوی این اقدام را بگیرد و نهادهای امنیتی کشور به لحاظ غیرقابل کنترل بودن تلگرام قبل از عملیات هیچ اطلاعی از این موضوع نداشته باشند.

·       اهداف نامشخص و صف‌آرایی ماهواره‌های ایرانی

آنچه كه طی هفته گذشته بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت اما كمتر مورد توجه رسانه‌های داخلی حوزه ICT ایرانی قرار گرفت، رویدادهایی بود كه در حوزه فضا به وقوع پیوست. پس از پرتاب ماهواره‌بر سیمرغ توسط سازمان فضایی ایران از پایگاه فضایی امام خمینی و موضع‌گیری سیاسی كشورهای خارجی، رییس سازمان فضایی ایران از ساخت و آمادگی برای پرتاب سه ماهواره دیگر با عنوان‌های پیام امیركبیر، ظفر علم و صنعت و دوستی خبر داد كه همان‌طور كه از نامشان پیدا است، اولی توسط دانشگاه امیركبیر و دومی توسط دانشگاه علم و صنعت ساخته شده است. وی كه زمان پرتاب ماهواره‌های مذكور را به ترتیب سال آینده، دو سال دیگر و در نوبت پرتاب اعلام كرد، در عین حال از ساخت ماهواره ناهید 1 و آمادگی مدل مفهومی ناهید 2 نیز خبر داد.

ماهواره‌های ایرانی در حالی یكی پس از دیگری به پای بستن قرارداد با روسیه می‌روند كه هنوز به درستی مشخص نیست، طرح توجیهی، وضعیت پیشرفت و دستاوردهای آنها تا كنون برای كشور چه بوده است. در همین راستا می‌توان به ماهواره ناهید 1 اشاره كرد كه با صرف هزینه‌ای بالغ بر 132 میلیون دلار در سال 83، یك دور توسط رییس دولت یازدهم در سال 91 رونمایی شد و اكنون واقعا روشن نیست كه وعده پرتاب آن تا سال آینده به چه معناست؟ ابعاد موازی و ابهام‌آمیز ماهواره‌های ایرانی، فقط در صرف دلارهای میلیونی خلاصه نمی‌شود. زیرا مسوولان در حین اعلام گزارش‌های حاصله از فعالیت ماهواره‌های ایرانی، از وجود دو پایگاه فضایی با نام‌های ماهدشت یا مركز فضایی البرز و نیز پایگاه فضایی امام خمینی خبر دادند كه اولی در 70 كیلومتری غرب تهران و دیگری در جنوب سمنان است. این دو پایگاه فضایی در حالی احداث شده‌اند كه به‌طور دقیق مشخص نیست به كدام ماهواره، ماهواره‌بر و موشك قرار است خدمت‌رسانی كنند. زیرا در عمل اغلب ماهواره‌های ایرانی یا زمینگیر هستند یا پرتاب‌های ناموفق داشته‌اند.

·       خودداری آمازون از فروش كالا به كنسولگری‌های ایران

شركت آمریكایی آمازون كه یكی از فعالان موفق دنیا در زمینه تجارت الكترونیكی است، هفته گذشته با این اتهام مواجه شد كه در بازه زمانی ژانویه سال 2012 تا ژوئن سال 2017، اقلام مصرفی به ارزش 24هزار و 700 دلار را به یکی از سفارتخانه‌های ایران و اقلامی به ارزش 8هزار و 100 دلار را به افرادی دیگر در ارتباط با سفارتخانه‌های ایران فروخته بود كه پیش از این در فهرست تحریم‌های کاخ سفید قرار داشته و در كنار برخی نهادهای دیگر ایرانی متهم به ارتباط با تروریست بوده‌اند. در حالی كه هنوز بررسی‌های دو وزارتخانه بازرگانی و خزانه‌داری آمریکا در این خصوص كامل نشده است، آمازون اعلام كرده از فروش کالا به حساب‌های مرتبط با سفارتخانه ایران و افراد یاد شده در آینده خودداری خواهد کرد!

·       آزادی نوجوانان ایرانی در فضای مجازی از آمریكا بیشتر است

هفته گذشته یكی از پژوهشگران رسانه‌های نوین با استناد به آماری كه چندی پیش توسط رییس مركز رسانه‌های دیجیتال وزارت ارشاد اعلام شده بود، ساعات حضور دانش‌آموزان ایرانی را در پای شبكه‌های اجتماعی بین 5 تا 9 ساعت در طول شبانه روز اعلام كرد. وی كه این آمار را بسیار تكان‌دهنده توصیف كرد بزهکاری، تنبلی، اشتباه اطلاعاتی، سطحی‌شدن اطلاعات، سواد تصنعی و عدم کتابخوانی را از جمله عوارض افراط در مصرف فضاهای مجازی دانست و گفت حتی در آمریکا نیز به هیچ وجه نوجوانان زیر 16 سال، امکان اتصال به شبکه اینترنت جهانی را ندارند.

صدیق میرزایی با یادآوری این كه در راهنمای اولیه استفاده از شبکه اینستاگرام محدودیت مثبت 13 سال اعمال شده است و بین 13 تا 18 سال ضرورت نظارت والدین مورد تاکید قرار گرفته است گفت، یعنی اگر والدین فرزند زیر 13 سال دارند، به هیچ وجه آنها حق استفاده از اینستاگرام را ندارند و اگر در سن 13 تا 18 سال هستند، باید همراه نظارت والدین باشد. در حالی كه در ایران اصلی‌ترین كاربران فضای مجازی، افراد زیر 18 سال هستند كه حدود 14 میلیون مصرف‌کننده فضای مجازی را تشكیل می‌دهند.

بر اساس این گزارش، به دور از هر نوع غرض‌ورزی و ادعایی می‌بایست به این واقعیت اعتراف كرد كه لزوم فرهنگ‌سازی و ترویج رژیم مصرف رسانه‌ای، وظیفه اجتناب‌ناپذیری است كه بخشی از آن بر دوش دولت و بخش دیگر نیز به عهده نمایندگان افكار عمومی و رسانه‌ها است كه متاسفانه در عمل هر دو از انجام این وظیفه خطیر غافل بوده‌اند.

·       هك شدن اینستاگرام احمدی‌نژاد توسط داعش

هك شدن صفحات هنرمندان، بازیگران و ورزشكاران در صفحات مجازی، شاید اتفاق رایجی باشد، اما هك شدن صفحه سیاستمداران معمولا چندان عرف نیست. هفته گذشته، فالوئرهای رییس‌جمهوری پیشین ایران برای دقایقی با تصویر پرچم گروه تروریستی داعش در صفحه وی مواجه شدند كه خبر از هك شدن اكانتش می‌داد كه البته چندان این وضعیت دوام نداشت و سرانجام بازپس گرفته شد.