نیازمند خلاقیت در مدل کسب‌وکار کیف پول هستیم

میزگرد مدیران بانکی و پرداخت الکترونیکي

نیازمند خلاقیت در مدل کسب‌وکار کیف پول هستیم

بخش دوم

·        البته در بحث سلسله مراتبی، قرار شد در برخی موارد، رگولاتور بانکی با متخلف برخورد کند اما عملا با برخی تماس‌ها، جلوی نظارت گرفته شد. آیا شما تایید می‌کنید؟

حکیمی:من در زمان مسوولیت خودم، چیزی را تایید نمی‌کنم. ممکن است شایعه‌ای مطرح شده باشد. بانک مرکزی به عنوان نظارت‌کننده،در صورت تخلفات PSP و بانک، ابزارهای فشار مانند ندادن کارمزد و مسدود کردن حساب آنها را دارد. این ابزارها بدون آنکه بار حقوقی سنگینی داشته باشد، برای بانک مرکزی قابل استفاده است و از نظر اثرگذاری هم مکفی است. فرض کنید این تخلفات توسط فین‌تک انجام شود. چگونه می‌توان فشار روی آن وارد کرد؟ مگر اداره حقوقی بانک مرکزی یا سایر بخش‌های آنمی‌توانند طرف دعوی چند هزار شرکت باشند و نظارت کنند. عملا امکان‌پذیر نیست. اما بانک‌ها و PSP‌ها این پتانسیل را دارند. بنابراین عملا ما انتقال فشار را از بانک مرکزی به بانک یا PSP و از این‌ها به زیرمجموعه‌شان که همان فین‌تک است یا راهبران کیف پول وغيره داریم. راهبران کیف پول ذیل بانک‌ها هستند، بنابراین عملکرد آنها این است که بار بزرگی از تکالیف نظارتی بانک مرکزی را به بانک منتقل کرده و آن را پاسخگو می‌کند.

صادق: نکته‌ای را درباره حذف تراکنش‌های خرد عرض کنم.تراکنش‌های آنلاین شاید نقطه بهتری برای شروع باشد تا فرهنگ کیف پول، فراگیر شود یعنی مثلا حذف تراکنش‌های شارژ پایین‌تر از یک میزان خاص. موضوع عدم پرداخت کارمزد برخی از انواع تراکنش، اگرچه روش خوبی برای اصلاح نظام کارمزد است اما در مورد کیف پول اگر فرض کنیم کارمزد تراکنش‌های آنلاین هم حذف شود و درآمدی جدیدی از کیف پول برایPSPایجاد نشود، عملا PSP بین دو روش ارايه سرویس رایگان گرفتار می‌شودکه در نهایت باز هم لزوما منجر به سوق دادن مشتری به کیف پول نمی‌شود هرچند ممکن است اقبال به کیف پول را بیشتر کند ولی شیب آن بسیار ملایم است. در مجموع حذف تراکنش‌های غیرحضوری آنلاین سهل است و سوق دادن به کیف پول راحت‌تر اتفاق می‌افتد اما عدم پرداخت کارمزد این مسیر را طولانی‌تر می‌کند؛ اگرچه می‌تواند به یک هدف منجر شود.

حکیمی:مامعضلی درسیستم پرداخت داشتیم که همچنان باقی است. ما تلاش کردیم پول تازه وارد سیستم درآمدی اپراتورهای مختلفی باشد که در حوزه سیستم پرداخت فعال هستند. پول تازه یعنی همین کارمزد کارت به کارت که از روز اول که سرویس معرفی شد، کارمزدی داشت که انجام فعالیت را اقتصادی می‌کرد. متاسفانه حتی در مورد بحث کارت به کارت هم این سرویس توسط اپراتورش، مجانی ارايه شد. مانند خطایی که بانک‌ها در دهه 1380 داشتند وسرویس پوز را مجانی ارايه کردند، این خطا درباره سرویس‌های جدیدتر غیرحضوری هم اتفاق افتاد.بنابراین ما معضل بسیار بزرگی داریم که در حال حاضر، هیچ راه‌حلی را با توجه به شرایط اجتماعی برای آن نمی‌بینم که بتوانیم پول تازه به سیستم تزریق کنیم. بنابراین مکانیزمی که وجود دارد، توجیه آن فقط روی کاهش هزینه است که با آن جبران خدمت انجام شود. الان هرگونه مشوقی که کیف پول توسط بانک پشتیبانی و برنامه‌ریزی شود، روی مکانیزم کاهش هزینه است. در کیف پول هم 100 تا 200 تومان نگاه می‌داریم. این ارقام را در چند میلیون هم که ضرب کنید، نسبت به منابعی که بانک‌ها به صورت عادی جذب می‌کنند، عدد قابل توجهی نیست و جذابیتی از نظر کسب‌وکاری برای بانک ایجاد نمی‌کند و توجیه اقتصادی که بخواهد هزینه کند، ندارد. اما برای کاهش هزینه‌ها ممکن است سالانه چند صد میلیارد نسبت به نگهداری زیرساختی که الان درگیر تراکنش‌های ریزمقدار است، اتفاق بیفتد. به نظرم، ورود پول تازه محدودیت جدی دارد اما بابت کاهش هزینه‌ها، می‌توان مدل کسب‌وکار برای آن تعریف کرد.

 

·        تخمین بازار کیف پول، چه میزان است؟ از آنجا که اصلاح شدن نظام کارمزد در کشور به این سادگی‌ها امکان‌پذیر نیست. با توجه به شرایط موجود، ‌می‌توانیم فضایی را برای توسعه بازار کیف پول متصور باشیم؟

صادق: تخمین اندازه بازار کیف پول، وابسته به شرایط قانون‌گذاری و نحوه استفاده از کیف پول است. طبق تجربه، مشتری بین 4 تا 5 بار استفاده را در کیف پول نگهداری می‌کند و بسته به اینکه آن استفاده، چقدر گسترده باشد و رقم آن چقدر باشد، این عدد تفاوت می‌کند.مثلا سرویس‌هایی که یک فرد از کیف پول به طور نرمال می‌گیرد، بین 10 تا 20 هزار تومان باشد، متوسط موجودی کیف پول بین 50 تا 100 هزار تومان خواهد بود و این رقم، هرچقدر بیشتر باشد، این عدد می‌تواند بزرگ‌تر باشد ولی این نسبت تقریبا برقرار است. بین 3 تا 5بار استفاده را معمولا یک‌جا در کیف پول شارژ می‌کنند حتی در مورد تاکسی‌های اینترنتی هم این آمار صادق است. اما از نظر گستردگی استفاده برای شرکت‌های PSP که اپلیکیشن پرداخت دارند چون این سرویس در حال حاضر وجود دارد، حدود 30 تا 40 درصد کاربران بدون اینکه مشوق خاصی داشته باشند، از این سرویس کم‌وبیش استفاده می‌کنند ولی استفاده محدودی است و مادامی که به سمت پذیرندگی گسترش پیدا نکند و دارنده‌ها انگیزه‌ای برای استفاده از آن نداشته باشند، به همین شکل باقی می‌ماند و چندان گسترده نمی‌شود. به هرحال در همین شرایطی که انگیزه و رغبتی در بین دارنده کارت وجود ندارد، مشتری در اپلیکیشن ما، کیف پول خود را به خاطر سهولت شارژ می‌کند، چون با هر بار تراکنش، نیاز به ورود رمز دوم ندارد. ضمن اینکه با رمز دوم پویا، جذابیت کیف پول بیشتر شده و چون انجام تراکنش آنلاین غیرحضوری، سخت‌تر شد، مشتریان ترغیب شدند تا به سراغ کیف پول بروند تا حداقل یک بار آن را شارژ کنند و برای هر رقم تراکنش پایین از کارت بانکی استفاده نکنند. این امر، شاید تنها عامل تشویق به استفاده از کیف پول باشد که البته با حذف رمز پویا برای تراکنش‌های زیر 100 هزار تومان، جذابیت کیف پول، مقداری از بین رفت. اما به هر حال از آنجا که این 100 هزار تومان تجمیع در روز است، افراد ترجیح می‌دهند خودشان را درگیر این محاسبات نکنند و کیف ‌پو‌شان را شارژ و از آن استفاده کنند. بنابراین فکر می‌کنم حجم بازار از نظر تعدادکاربر قابل‌قبول است اما از نظر منابعی که داخل این کیف پول قرار می‌گیرد با منابع بانک‌هابه هیچ‌وجه قابل مقایسه نباشد.

سیفی:اجازه بدهید یک نکته تکمیلی را عرض کنم. الان تعدادی از اپراتورهای کیف پول یا راهبران در بازار، خودشان مستقیم با صنایع بزرگ صحبت می‌کنند که اگر از فلان کیف پول استفاده کنید، فلان درصد به مشتری که از کیف پول برای خریدن آن خدمت استفاده می‌کند، تخفیف می‌دهم. با این کار، عملا یک شبکه تخفیف ایجاد می‌شود؛ یعنی خود راهبر در شبکه تخفیف قرار می‌گیرد و کالاهایی را با تخفیف دریافت می‌کند و از طریق کیف پولش آن را پرداخت می‌کند. اگربا کارت بانکی اتجام دهید، شاید آن تخفیف را نگیرید. این امر، عامل پیش بردن کیف پول است که اکنون به وجود آمده و دارنده کارت متقاضی آن است. بنابراین این موضوع نیز می‌تواند برای توسعه کیف پول، عامل تهییج باشد.

صادق:فرمایش شما کاملا درست است اما تفاوتی که وجود دارد این است که در حال حاضر این منابع در اختیار راهبران کیف پول است و این جذابیت را برای آنها افزایش می‌دهد و هرچقدر منابع بیشتری داشته باشند، بیشتر می‌توانند از آن منتفع شوند. در مدل جدید، جذابیت کاهش پیدا می‌کند. مدل فعلی این است که منابع نزد راهبران وجود دارد و منابع کمی هم نیست. هرکس تاکنون کیف پول ایجاد کرده، منابع را نزد خودش نگه می‌دارد.

سیفی:درست می‌فرمایید اما منابع در نهایت در صندوق عقب ماشین نیست بلکه نزد یک حساب بانکی در یک بانک است و من فکر می‌کنم...

صادق: ممکن است راهبری چند میلیارد منابع جذب کرده باشد اما الان چند میلیون تومان در حسابش نباشد. بقیه را سرمایه‌گذاری کرده باشد...

سیفی:اینکه عین تخلف است.

صادق: به هر حال واقعیت است.

سیفی: اینکه واقعیت است، کلام شما را تایید می‌کنم. ما داریم بحث قانونی را مطرح می‌کنیم و می‌گوییم اگر الزامات قانونی توسط بانک مرکزی اعلام شده، این شرایط می‌تواند کمک کند. اصلا برای همین موارد است که الزامات به وجود می‌آید. اینکه 100 میلیارد است اما به قول شما در حساب بانکی 10 میلیون تومان هم دیده نمی‌شود، تخلف است و برای همین، قوانین به وجود می‌آید.

 

·        مستحضرهستیدکهاخیراکیف‌ پول‌های مبتنی بر QRکد در بازار رونق گرفته است. هرچند هنوز استفاده چندانی از آن نمی‌شود. از دیدگاه شما با کدام فناوری می‌توانیم کیف پول را به سمت مردم رونق دهیم. البته تلاش‌هایی در حوزه NFC صورت گرفت. نظرتان چیست؟ و خودتان در خدمات روی کدام مدل، متمرکز شدید؟

سیفی:اجازه بدهید درباره مدل خدمات صحبت نکنم چون بحث ما درباره خدمات نیست اما درباره QRکد، NFC یا حتی یک کارت ساده، آنچه مهم است، سهولت استفاده است. وقتی موضوع QRکد را مطرح می‌کنید،بحث موبایل هوشمند پیش می‌آید که با استفاده از آن می‌توان خرید انجام داد و روش پرداخت مبتنی بر QRکد باشد. برای اینکه کارت فیزیکی را حذف کنیم. این، یک روش پرداخت است که در کشورهای دیگر هم اتفاق می‌افتد مانند چین که آقای حکیمی هم اشاره کردند.حوزهNFCهم هست اما همه دیوایس‌های ما مجهز به NFC نیستند. فکر می‌کنم اگر 6 یا 7 میلیون، POS در کشور داشته باشیم، حدود یک میلیون دستگاه داریم که NFC را پشتیبانی می‌کنند. بنابراین اگر بخواهیم آن را در بازار ترویج کنیم، باید ترکیبی از همه این‌ها را داشته باشیم.در نهایت، QRکد جای خودش را پیدا می‌کند. نکته دیگر اینکه،ابزارهای پذیرش آن هم مهم است.

 

·        جناب حکیمی! با توجه به تجربه‌تان در رگولاتوری و دید باز شما در حوزه کسب‌وکار، فکر می‌کنید کدام مدل کسب‌وکار برای کیف پول در ایران موثر است؟

حکیمی:قبل از پاسخ به این سوال، اجازه بدهید به این موضوع که در سوالات دوستان مطرح شده، پاسخ دهم که چرا رگولاتور می‌ترسد مجوز بدهد؟واقعیت این است که مجوز، ترس دارد. زمانی به یک بانک مجوز می‌دهید که میلیون‌ها مشتری و سپرده دارد، تعطیل کردن این بانک، به این راحتی نیست. هیچ جای دنیا هم نمی‌توان بانک را به راحتی تعطیل کرد. درباره PSP نیز همین طور است. PSP‌ها قبل از اینکه به شاپرک بروند، پشت بانک‌ها بودند یعنی در لایه نظارتی دوم قرار داشتند اما وقتی به شاپرک آمدند، تبدیل به موسسات بزرگی شدند که حتی وقتی ما یک مورد تخلف در سال 1390 یا 1391 پیدا کردیم و با آن برخورد شد، به پروندهپنج شش ساله تبدیل شد؛ با اینکه لغو مجوز هم نکردیم بلکه فقط اجازه ندادیم به شاپرک بیاید. این کار، انرژی زیادی از رگولاتور می‌برد. بنابراین، دقت و احتیاط رگولاتور، برای مجوز دادن بسیار منطقی است اما این‌طور هم نیست که اصلا مجوز ندهیم بلکه باید راه‌حل خلاقانه‌ایارايه کرد که آن هم بحث نظارت سلسله مراتبی بود که حداقل به صورت تئوری مطرح شد که پشت سر بانک‌ها یا PSP‌ها قرار بگیرند. در

باره کیف پول، بحث این بود که راهبرانی که پشت کیف پول هستند، نظارتی توسط طرف قراردادشان که بانک است، انجام شود و نظارت عالیه که براساس داده است، توسط بانک مرکزی صورت گیرد.

درباره مدل کسب‌وکار کیف پول هم باید عرض کنم اگر سنتی به کیف پول نگاه کنیم، دو مدل درآمدی سنتی دارد که قبلا هم اشاره کردم. یک مورد رسوب استکه در ایران، منتفی است چون منحصر به بانک‌هاست؛ مگر اینکه حالت کلوزلوپ داشته باشد که پذیرنده و صادرکننده در داخل آن یکسان هستند.جریان درآمدی دیگر دریافت کارمزد برای ایجاد سهولت در تراکنش‌ها یا نظایر آن است. این امر نشدنی نیست اما محدودیت دارد. ممکن است سرویس‌های ارزش‌ افزوده به کیف پول اضافه کنید که کارمزدی هم باشد اما این سرویس نیز برای اپراتور یا راهبر کیف پول هزینه دارد. بنابراین احتیاج به خلاقیت داریم. جریان درآمدیکه می‌توان در حال حاضر ایجادکرد، یکی ارزش افزوده است که بستگی به مدل کسب‌وکاری دارد که یک راهبر کیف پول قصد دارد پیش ببرد. دیگر اینکه کیف پول را با مفاهیم بانکداری باز منطبق کنید؛ یعنی تراکنش‌های خرد را خودتان مدیریت کنید و سرجمع را در بانک سند بزنید. یعنی بابت کیف پول وجهی دریافت نکنید بلکه بافری روی آن ایجاد کنید که تراکنش‌های ریزمقدار را سقف مشخصی بزند و اگر از آن عبور کرد، آن را در بانک، به صورت سرجمع سند بزند. این مدل، جدید نیست و قدیمی است. در ویزا پارامتر مدیریت ریسک وجود داشت که می‌توانستید مقداری از کارت خود را به صورت آفلاین استفاده کنید. پیاده‌سازی این راهکار در چیپ مشکل بود و هزینه داشت و باید کارت‌ها دارای چیپ می‌شدند اما الان که کیف پول‌ها، حالت غیرحضوری و موبایلی پیدا کردند، راهکار مناسبی است که اصلا سراغ حساب باز کردن نرویم و بافر تعریف کنیم. با توجه به محدودیت‌های موجود در مدل کسب‌وکار باید راه‌حل خلاقانه‌ و متفاوت از وی‌چت وعلی پیبرای توسعه کیف پول داشته باشیم. بنابراین استفاده از امکاناتی که بانک‌ها تحت عنوان بانکداری باز ارايه می‌دهند، راه را برای راه‌حل خلاقانه باز می‌کند.

 

·        دوستان معتقدند عدم ارايه مجوز جدید توسط بانک مرکزی باعث شده، برخورداری از یک برگ کاغذ مجوز توسط 12 شرکتPSP ارزشمند شود و قیمت‌های چندصد میلیارد تومانی ارايه شود. برای این موضوع، آیا بانک مرکزی قرار است فکری بکند یا خیر؟ آیین‌نامه‌ای هم از هیات دولت توسط وزارت ارتباطات دنبال شد که بانک مرکزی، مسیر را در حوزه مجوزهای PSP باز کند.

حکیمی: این موضوع، تصمیم بانک مرکزی نبوده که مجوز ندهد یا آن را محدود کند. تصمیم کلی بود که در اوج فعالیت موسسات غیرمجاز گرفته شد؛ یعنی ترس و احتیاط رگولاتور مربوط به اتفاقاتی می‌شد که در جای دیگری رخ داده بود. این آیین‌نامه‌ای که شما اشاره کردید، وجود دارد و چندین گزارش برای اینکه مسیر مجوزها باز شود، نیز داده شده اما استدلال‌هایی بوده، مبنی بر اینکه از بین همین 12 شرکت پرداخت، برخیغیرفعال هستند و یا کمتر فعالیت می‌کنند و به جای مجوز جدید، همین‌ها ساماندهی شوند. تصمیم درباره مجوز، تصمیم فنی نیست بلکه تصمیم همه‌جانبه در داخل بانک مرکزی است که باید نهادهای مختلف درباره آن نظر بدهند و توافق درباره آن حاصل شود. بنابراین علت اینکه اتفاق مشخصی در این حوزه رخ نداده، این است که جمع‌بندی انجام نشده است. بعد از مصوبه دولت، روزنه‌ای را باز کردیم که مجوز کلی نیست اما فضا را بازتر کرد که همان بحث پرداخت‌یار است؛ یعنی لایه‌ای تعریف شد که بدون آنکه بانک مرکزی مجوز بدهد، ثبت‌نام کسانی که متقاضی جذب پذیرندگی بودند، زیر لایه PSP‌ها انجام شد. البته باید این نکته را درنظر داشت درخصوص لایسنس‌های پولی و بانکی، همه رگولاتورها در تمام دنیا، محتاط هستند و به راحتی آن را اعطا نمی‌کنند. اینکه در را باز بگذاریم و هرکس وارد شد، لایسنس بگیرد، محتمل نیست. بنابراین نمی‌توان به رگولاتور بانکی خرده گرفت که چرا مجوزها را باز نمی‌کند. در حوزه مخابرات، تنها سه لایسنس اپراتور همراه داریم. چرا در آنجا اخذ لایسنس، سخت است؟

 

·        در مورد اپراتورها، تا جایی که اطلاع دارم مسیر باز است و هرکس درخواست اپراتوری تلفن همراه داشته باشد، می‌تواند به رگولاتور مخابراتی درخواست بدهد.

حکیمی: مسیر باز است اما آب و هوای آن نامساعد است! ببینید وقتی اعلام می‌کنید مجوز نمی‌دهم، به این دلیل است که رگولیشن آن را بازنگری کنم. این کار، خیلی شفاف‌تر است. بحثی که در بانک مرکزی وجود دارد، این است که لایسنس یونیورسال دادن به یک نفر، برای اینکه ارزش ایجاد کند، در شرایطی که بازار، پیچیده شده، پاسخگو نیست. لایسنس باید به چند لایسنس بشکند. لایسنس‌های متعدد باید ایجاد شود چون شبکه پرداخت، دیگر شبکه ساده‌ای نیست و بیزینس‌های آن هم ساده نیستند که یک لایسنس عمومی عرضه کنیم. بنابراین این لایسنس یونیورسال که سابقه آن به سال 83 و سال 90 برمی‌گردد، ماهیتا قابل تداوم نیست. بنابراین لایسنس‌ها شکسته می‌شود تا آن قیمت‌های فضایی که اشاره کردید، ایجاد نشود. نکته دوم اینکه آب و هوا باید مساعد باشد. واقعیت این است که آب و هوای بد، عدم شفافیت به دنبال دارد. باید همزمان با اینکه لایسنس باز می‌شود، آب و هوای آن هم لحاظ شود و در نهایت کسی این لایسنس را درخواست کند نه اینکه آن‌قدر پیچیده و سخت شود که کسی تقاضای لایسنس را نکند. چیزی که بانک مرکزی تا الان انتخاب کرده، این است که ورود را بسته بود و اکنون ممکن است با شرایطی، اشخاص بتوانند برای دریافت مجوز اقدام نمایند. به نظرم، شفاف‌تر بودن فرایند اعطای مجوز و باز بودن راه با لحاظ کردن آب‌وهوا، خیلی مهم است.

سیفی: همه جای دنیا، رگولاتور برای اعطای مجوز، مانع ایجاد نمی‌کند. آنچه منع است، شرایط گرفتن لیسانس است. اپراتور کیف پول باید یک‌سری خوان‌‌های متفاوت را پشت سر بگذارد. در اروپا نیز برای کسی که قرار است مجوز Third Party بگیرد و با مردم در ارتباط باشد، برای تایید یک فرد،بسیار روش سختگیرانه‌ای وجود دارد تا به بانک متصل شود. درباره ما هم باید رخ دهد. نمی‌دانم چرا هر بار ما یک موجودیت جدیدی را در شبکه بانکی تعریف می‌کنیم، گرفتن آن، یک نوع مدال محسوب می‌شود. این امر باید سختگیرانه باشد چون دریافت‌کنندگان مجوز با پول و سرمایه مردم کار می‌کنند و بانک‌ها و بانک مرکزی به عنوان امانتدار باید روش‌های مناسب سختگیرانه را داشته باشند. در همه جا، اتوماسیونی برای اخذ این مجوز وجود دارد. به نظرم این تصویر ذهنی وجود دارد که اگر بگوییم NTT اپراتور کیف پول الکترونیکی در حال ایجاد است و بانک مرکزی، الزامات را منتشر می‌کند، بلافاصله به همگی مجوز داده شود. الان دهه 1380 نیست که وقتی قوانین PSP نوشته شد، یک‌سری شرکت‌ها با تکمیل چند فرم ساده، مجوز بگیرند. الزامات پرداخت الکترونیک، کاملا متحول شده است.

 

·        با توجه به اینکه یک‌سری کیف پول به صورت بسته و نیمه‌بسته در حال ارايه خدمات هستند. از نظر فنی این مسیر قابل انجام است که کیف پول‌‌ها قادر باشند با یکدیگر در ارتباط باشند و در حلقه بسته نباشند. البته مباحث امنیتی هم قابل طرح است و اینکه اگر مشکلی درخصوص کیف پول‌ها ایجاد شود، چه کسی باید پاسخگو باشد. دغدغه دیگری هم که وجود داشته، بحث certify کردن اپلیکیشن‌هایی است که در بازار شروع به کار می‌کنند چه برای پرداخت‌بان‌ها و چه برای PSP‌ها. گویا هیچ سازمانی، تاییدیه فنی دادن را از نظر امنیتی برعهده نمی‌گیرد. نظرتان درباره این موارد چیست؟

صادق: درباره تاییدیه فنی دادن که قبلا هم وجود داشته و درباره اپلیکیشن‌های پرداخت نیز بوده است. در زمان‌های مختلف، نهادهای مختلفی معرفی شده، از «افتا» شروع شد و الان «کاشف» مطرح شده که قرار بود اپلیکیشن‌های پرداخت را ادیت کند اما واقعیت این است که تاکنون این اتفاق به طور جدی نیفتاده و این معضل وجود دارد. همچنین دغدغه برای سرویس‌دهنده‌ها نیز وجود دارد که اگر یک نهاد بیرونی تاییدیه فنی را برعهده بگیرد، خیال سرویس‌دهنده هم راحت‌تر است. چنین چیزی اتفاق نیفتاده و اگر هم اتفاق افتاده ما به عنوان شرکت پرداخت که پیگیر موضوع بودیم، اطلاع نداریم. در خصوص امنیت کیف پول هم این موضوع مطرح است که نحوه دسترسی چگونه باشد و باید شیوه سوءاستفاده را کاهش دهد اما با توجه به محدودیت‌هایی که روی کیف پول گذاشته شده، محدودیت‌های دسترسی می‌تواند راحت‌تر باشد. چون ریسک کاهش پیدا کرده، موجودی کیف پول محدودیت دارد، سقف تراکنش‌ها محدود است و نقاط پذیرش هم محدود است. درخصوص موضوع امنیتی، بعضا هیچ لایه امنیتی وجود ندارد و استفاده از کیف پول بر اساس نکات امنیتی گوشی است و هرکسی به گوشی دسترسی پیدا کند و اپلیکیشن را باز کند، می‌تواند از کیف پول‌های موجود استفاده نماید. بعضی کیف پول‌ها بنا به درخواست کاربر، لایه امنیتی گذاشته‌اند که وی با رمز ثابت به کیف پولش دسترسی داشته باشد. در مجموع فکر می‌کنم موضوع امنیتی درباره کیف پول نباید پیچیده شود چون پیچیدگی ایجاد امنیت برای دسترسی به کیف پول، موجب دشواری استفاده از آن می‌شود و با روش‌های Fraud detectionکه می‌تواند سمت اپراتور باشد و نیز کاهش مبالغ، تا حد زیادی این ریسک از سوی اپراتور، قابل کنترل است.

 

·        با توجه به صحبت‌های آقای صادق، ما شرکت کاشف را در زیرمجموعه بانک مرکزی داریم. درباره بحث تاییدیه فنی اپلیکیشن‌ها و کیف پول‌هایی که فعال هستند، فکر نمی‌کنید بالاخره نهادی باید مسوولیت آن را برعهده بگیرد. درست است الان چندان توسعه پیدا نکرده اما به هر حال صحبت از پول مردم و نگهداری آن است.

سیفی: فرمایش شما کاملا درست است. نهادی باید این کار را انجام دهد.این نهاد ناظر معمولا از طرف رگولاتور مشخص می‌شود. یکی از وظایف این نهاد ناظر، همین انواع و اقسام مدیاها و اپلیکیشن‌هایی است که برای کیف پول استفاده می‌شود و اینکه به لحاظ فنی، قرار است چه چیزی ارايه کنند که آن مورد باید تایید شود. در حال حاضر یکی از شرکت‌های زیرمجموعه بانک مرکزی، با آزمایشگاه‌های افتا در ارتباط هستند تا اپلیکیشن‌های موبایلی را تست ‌کنند و تاییدیه بگیرند. درباره کیف پول هم باید وجود داشته باشد. این، یکی از مواردی است که هم ناظر باید دغدغه داشته باشد و هم بانک.درخصوص یک اپلیکیشن همراه‌بانک که کارکردهای بانکی را ارايه می‌دهد، قبل از هرکس خود بانک باید دغدغه داشته باشد که هک نشود، تراکنش فیک ارسال نکند و مواردی نظایر آن. این موضوع طی چند سال گذشته، کمرنگ بوده و الان که تعاریف جدید درباره کیف پول و مدیای آن مطرح می‌شود، باید پررنگ‌تر شود.

 

·        درست است اما رگولاتور بانکی می‌تواند المانی را بگذارد و تاکید کند که اگرچه خودش تاییدیه فنی نمی‌کند اما از شرکتی که معرفی می‌شود، تاییدیه اخذ شود و بانک‌ها ملزم شوند بدون تاییدیه، سرویسی را برای فین‌تک یا پرداخت‌بان باز نکنند که در آینده، کشور را دچار مساله کند. به نظرم در این حوزه رگولاتور باید قوی‌تر عمل کند که البته در جاهایی این کار را کرده است.

سیفی: رگولاتور برای این قضیه، برنامه‌ریزی دارد و حرف شما درست است.

 

·        آقایحکیمی! اگراجازهبدهیدباشماصریح‌تر صحبت کنیم. در دوره مدیریت حضرتعالی، از جاهای مختلفی شنیده شده که چون شرکت‌های زیرمجموعه بانک مرکزی، در حوزه کارمزد ذی‌نفع هستند و با توسعه کیف پول، بحث درآمدی این شرکت‌ها زیرسوال می‌رود، حتی این شرکت‌ها در مقطعی، اجازه تدوین آیین‌نامه‌ها را با فشارهایی که وارد کردند، به بانک مرکزی ندادند. آیا این امر یکی از دلایل عدم تدوین آیین نامه کیف پول، طی حدود دو دهه گذشته نیست؟

حکیمی: من صراحتا هرگونه اعمال فشار یا مساله‌ای که موجب تاخیر در تدوین آیین‌نامه کیف پول به خاطر کاهش درآمد شرکت‌های زیرمجموعه بانک مرکزی باشد، تکذیب می‌کنم. درباره درآمد هم باید درنظر بگیریم که شرکت‌های زیرمجموعه بانک مرکزی، شرکت‌های خصوصی به معنای عام نیستند بلکه سهامداران عمده آنها بانک مرکزی و بانک‌ها هستند که اگر درآمدشان افزایش یابد، به جیب آنها می‌رود و اگر درآمدشان کاهش یابد در پورتفوی درآمدی سهامداران، اثر قابل توجهی ندارد اما اینکه تمرکز رگولاتوری به این موضوع باشد که درآمد این‌ها نوسان پیدا نکند، بحثی است که حداقل تا آنجا که بنده مسوولیت داشتم، تکذیب می‌کنم و فکر نمی‌کنم برای بانک مرکزی دغدغه‌ای باشد که این درآمدها، افزایش پیدا می‌کند یا کاهش. دغدغه اصلی بانک مرکزی، نظارتی بوده و هست. نکته‌ای که وجود دارد این است که وقتی بازار را این گونه باز می‌کنید، بانک‌ها در مکانیزم نظارتی 70 ساله، با بانک مرکزی به تعادلی رسیدند. اکنون شما نهاد جدیدی مطرح می‌کنید که امکان سپرده‌گیری دارد. در این حالت یک آنومالی در وضعیت دیدگاه ناظر ایجاد می‌شود. بنابراین دغدغه این است که رگولاتور سختگیرانه با این قضیه برخورد می‌کند.

محور بعدی، حوزه کسب‌وکار است. خیلی‌ها کیف پول را عرضه کردند. این‌گونه نبود که بگوییم ممنوع بوده و کسی حق نداشته عرضه کند. کیف پول مدت‌ها توسط بانک‌های مختلف و برخی جاها عرضه شد اما مورداستقبال قرار نگرفت. الان هم همان دلایل وجود دارد. اگر مساله کسب‌وکاری آن حل نشود، از این به بعد هم داستان همین‌گونه خواهد بود. مساله بعدی اینکه سیستم پرداخت آنلاین برای مشتری به شدت کم‌هزینه یا بی‌هزینه و به شدت کارآمد است؛ یعنی در چند ثانیه، تراکنش را بدون هزینه انجام می‌دهید و بسیار دسترس‌پذیر است؛ یعنی در دورترین نقطه کشور هم استفاده از کارت برای شما دسترس‌پذیر است. در حال حاضر اپلیکیشن موبایل، دسترسی را تقریبا کامل کرده و امکان پرداخت به صورت لحظه‌ای نیز فراهم است. این کیف پول باید با این‌ها رقابت کند. نکته اصلی اینجاست که هر NTT که معرفی می‌کنید، باید با این محدودیت‌ها کنار بیاید. به نظرم علت اینکه کیف پول، فراگیر نشده و یا به اندازه سیستم پرداخت آنلاین ما رشد نکرده است، معلول نگاه نظارتی رگولاتور نبوده بلکه معلول کاستی‌ها یا پارامترهای کسب‌وکاری بوده است. بنابراین تا زمانی که دلایل کسب‌وکاری وجود دارد، امکان تحول در این قضیه، بعید است. یعنی هر رگولاتور، هر کاری انجام دهد، اتفاقی که در این زمینه رخ دهد، محدود است. نکته دیگر، پارامتر سهولت است؛ سهولت پرداخت، با توجه به درجهتقلبکه در پرداخت‌های غیرحضوری اتفاق می‌افتاد، روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود و با وجود رمز پویا و کنتر‌ل‌های بیشتر، اختلاف پتانسیل ایجاد می‌کند. اینجاست که کیف پول می‌تواند ورود کند. بنابراین کیف پول، باید آن‌قدر ساده باشد و بدون رمز و با همان مکانیسم تشخیص چهره و اثر انگشت که گوشی دارد، قادر باشد این تراکنش را انجام دهد. نقش رگولاتور در این قضیه بیشتر از این بابت برجسته می‌شود که مکانیزم‌های کیف پول راآن‌قدر سخت نکند که مانند مکانیزم پرداخت آنلاین شود چون پرداخت آنلاین ما، به لحاظ ورود پارامترها، احراز هویت وغيره پیچیدگی‌هایی دارند که دشوارتر است اما اگر کیف پول آن را بدون مجوزهای پیچیده، منتظر بودن برای رمز وغيرهداشته باشد، امکان گسترش بازاریابی به خاطر سهولت آن وجود دارد. در اینجا رگولاتور باید طوری مقررات را تنظیم کند که اختلاف پتانسیل بین پرداخت آنلاین که می‌تواند مبالغ بزرگ را انجام دهد و پرداخت کیف پول که پرداخت ریز را پشتیبانی می‌کند، از نظر مجوزهای مختلف، ساده‌تر باشد.

 

·        گویا جناب مظاهری هم نکاتی مدنظر دارند.

مظاهری: ما در ایران در دهه 1380 و 1390 اساسا امکان شکل‌گیری تجربه‌ای را در فروشگاه بابت پرداخت کیف پول ندادیم. در غرب، مدیا کارت هوشمند بود و در شرق، پرداخت موبایلی شکل گرفت و اخیرا اپل‌پی ورود کرده است. شاید اگر ما این امکان را فراهم می‌کردیم در بین مردم هم احتمال استقبال و تطابق‌پذیری بیشتر بود. نکته دیگر اینکه الان چه کسی متقاضی راه‌اندازی کیف پول است؟ PSPهاکه نگران از دست رفتن درآمدشان هستند، بانک مرکزی هم که نگران لایسنس و خلق پول و نظایر آن است، مردم هم که نمی‌دانند کیف پول چیست، پس چرامتقاضی وجود دارد؟ پاسخ آن، حضور در دوره تکنولوژی است؛ یعنی کسب‌وکارهای دیجیتال و فین‌تک‌ها، ارزیابی می‌شوند و به پرداخت‌های داخلی و کیف پول روی می‌آورند و قادرند آن را به داخل فروشگاه بیاورند. الان شبکه بانکی و پرداخت یا باید این‌ها را سرکوب کنند یا باید مکانیزمی باز کنند که به نظرم باموضوع مدل بیزینس مواجه می‌شوند. آنها فکر می‌کنند در دهه آتی، چالش‌گران جدی در این مقوله برای پرداخت و بانکداری هستند.

 

·        اگرنکته‌ای به عنوان جمع‌بندی باقی مانده، بفرمایید.

صادق: فکر می‌کنمدر مقابل پرداخت آنلاین با میزان گستردگی و سهولت آن، شاید کیف پول جذابیت چندانی نداشته باشد و باید این جذابیت از روش‌هایی مانند شبکه تخفیف یا غيره ایجاد شود که مسیری طولانی است و یا باید از طرف رگولاتور محدودیت‌هایی در سمت تراکنش‌های آنلاین ایجاد شود که رمز پویا یکی از این محدودیت‌هاست. در نهایت تا زمانی که شرایط به همین منوال باشد،و امکان تراکنش خرد بدون هیچ دشواری و هزینه برای افراد فراهم باشد، میزان استفاده از کیف پول در همین حد که وجود دارد، باقی می‌ماند. ممکن است با شیب اندکی رشد کند اما شاهد تحول نخواهیم بود مخصوصا در پرداخت‌های حضوری چون وقتی درباره کیف پول صحبت می‌کنیم، یکی از موارد پرداخت‌های حضوری، از طریق QRکد و کیف پول است که در این زمینه، مسیر طولانی در پیش داریم. واقعا سهولت استفاده از کارت و POS بیشتر است اما در تراکنش‌های غیرحضوری، با مقداری اصلاحات و تغییرات کوچک، در نظام‌های فعلی از کارمزدی تا محدودیت و ممنوعیت تراکنش، مقداری رغبت به سوی کیف پول بیشتر می‌شود مگر اینکه اتفاق دیگری در تراکنش‌های آنلاین بیفتد.

حکیمی:فرمایش آقای مظاهری، کلیدی است. الان در تجارت الکترونیک، این فشار وجود دارد که نیاز به کیف پول احساس می‌شود. وگرنه تقاضا از سوی اپراتورهای موجود نبوده است. با این حال محدودیت‌ها را عرض کردم. این موضوع که رگولاتور بر سر خلق پول، نظارت و محدودیت کسب وکار، سختگیری دارد، جدی است و واقعا نمی‌توان روی این قضیه، کارمزد گرفت. جمع‌بندی من این است که مانند آقای صادق چندان بدبین نیستم. احساس می‌کنم نیازمند خلاقیتی در مدل کسب‌وکار کیف پول هستیم. کیف پول به عنوان یک NTT مستقل که پرداخت را تسهیل کند، جایگاهی ندارد چون سیستم آنلاین ما، کارآ و موثر است و مدل درآمدی‌اش جاافتاده است به گونه‌ای که همه ذی‌نفعان از آن، منفعت می‌برند و به تعادل رسیده است. بنابراین کیف پول، به شکل خام جایگاهی برای رقابت با این سیستم ندارد اما فضای دیگری وجود دارد که همان محصول ترکیبی است؛ یعنی کیف پول با فضای کسب‌وکار ترکیب شود. اتفاقا کسب‌وکار دیجیتال که آقای مظاهری اشاره کردند، نکته کلیدی این قضیه است. یعنی یک کسب‌وکار دیجیتال، مزیت رقابتی ایجاد کند که اگر کسی کیف پول داشته باشد، به وی تخفیف داده شود و اختلاف پتانسیلی نسبت به پرداخت آنلاین علاوه بر سهولت ایجاد کنیم. این امر، بدین معناست که این بیزینس چندبعدی است و باید قادر باشد به سایر وجوه بیزینس که عمدتا دیجیتال هستند، سرویس دهد و ارزش ایجاد کند. بنابراین اگر بخواهم کلیت را جمع‌بندی کنم بیزینس کسب‌وکار کیف پول فقط در ترکیب با سایر کسب‌وکارها اعم از بانکی یا دیجیتال می‌تواند شکل بگیرد اما اینکه فقط به صورت خالص، کیف پول باشد و با بیزینس دیگری ترکیب نشده باشد، جایگاهی برای رشد ندارد کمااینکه در 20 سال گذشته هم رشد نکرده است.

سیفی: بخشی از صحبت‌های آقای مظاهری را تایید می‌کنم. اینکه چرا در دهه 1370 و 1380 امکان رشد پرداخت‌های مبتنی بر کیف پول وجود نداشت، سوال کاملا درستی است. آنچه کهدر حال حاضر، فشار تجارت الکترونیک است، همه‌چیز از جمله روش کار کیف پول را نیز تغییر می‌دهد. همچنین تعامل‌پذیری راهبران با کیف پو‌ل‌های متفاوت و اینکه این موضوع، چقدر می‌تواند به حوزه پرداخت کشور کمک کند، از جمله موضوعاتی است که کمتر در این میزگرد روی آن بحث و تبادل‌نظر شد که امیدوارم در برنامه‌های آینده، موردتوجه قرار گیرد.

 

بخش اول