قانون «نزاکت ارتباطات» در کانون مجادلات سیاسی ترامپ و جامعه اطلاعات

عباس پورخصالیان

قانون «نزاکت ارتباطات» در کانون مجادلات سیاسی ترامپ و جامعه اطلاعات

ترامپ با توییت‌های بی‌نزاکتش بالاخره «قانون نزاکت ارتباطات» را از نو مطرح کرد! او می‌پرسد: چرا مدیرعامل یک رسانه اجتماعی (و شبکه‌های اجتماعی) به خود اجازه داوری (پیش‌داوری) و سانسور کردن نظرات «کاربر»ی را که خود رییس دولت است، می‌دهد؟

برای منتقدان ترامپ اما این صحنه به لحاظی دیگر تازگی دارد: ترامپ، خواهان مقررات‌گذاری جدید در بخش ارتباطات است، باوجودی که به‌عنوان رییس دولت می‌داند که نمی‌تواند در بخش عظیم فاوا تاثیرگذار باشد و موفقیتی برای خود در این زمینه حاصل کند!

 

«بخش 230» درقانون نزاکت ارتباطات

در سال‌های اخیر، بخش شماره‌ 230 «قانون نزاکت ارتباطات» (یا Section 230 از The Communications Decency Act) ( یکی از قوانین موضوعی ایالات متحده‌ آمریکا در عرصه‌ مخابرات، ارتباطات و فناوری اطلاعات) محور مجادلات حقوقدان‌های جامعه‌ اطلاعات در ایالات متحده و در سایر کشورها، بر سر حدود و ثغور آزادی بیان در ارتباطات سایبری بوده است.

توضیح اینکه:

- اصلاحیه‌ قانونی «بخش 230»، در سال 1996 میلادی توسط سنای آمریکا تصویب و به« قانون نزاکت ارتباطاتِ» قبلا تصویب شده در سال 1934 (!)اضافه شد؛ زیرا:

- در این سال (1996) اینترنت، سه سال بود که فراگیر شده و «وب جهان‌گستر» (World-wide Web) نیز تازه یک سال بود که نوآوری و روی اینترنت سوار شده بود.

- این دو رویداد مهم (جهانی شدن اینترنت و نوآوری www) باید به اقتصاد و دیپلماسی ایالات متحده، پویایی لازم را می‌دادند تا آمریکا در ادامه‌ اقتدار نظامی/صنعتی/مالی قرن بیستمی‌اش بتواند اقتدار ارتباطی/اطلاعاتی/ داده‌ای خود را نیز در قرن بیست‌ویکم تضمین و اعمال کند.

- کارکرد ضمنی «بخش 230»، تضمین آزادی بیان در تعاملات فضای سایبر بود اما کارکرد اصلی آن، جذب و جلب میلیاردها کاربر از اقصی نقاط جهان در دام شرکت‌های رسانه‌ای جدید!

- براساس لیبرالیسم مندرج در متن «بخش 230»، قرار بود شرکت‌های رسانه‌ای جدید به‌عنوان غول‌های جهانی به زودی زود در قلمرو حقوقی آمریکا، پیش و بیش از هر کشور دیگر در جهان شکل گیرند.

- یکی از پیش پا افتاده‌ترین نتایج ماده‌ قانونی «بخش 230»، ظهور پنج‌قلوی «گافام» (GAFAM) است؛ پنج غول شرکتی آمریکا در عرصه‌ فاوا متشکل از: گوگل، آمازون، فیس‌بوک، اپل و مایکروسافت.

- فقط چند سال پس از تصویب «بخش 230»، گافام: آن پنج غول شرکتی، یکی پس از دیگری در بازار خدمات رایانه‌ای/اینترنتی آمریکا (و در جهان) ظاهر شدند،

- با گذشت یک ربع قرن از تصویب «بخش 230»، شاهد پدیداری غول‌های شرکتی دیگری در عرصه‌ فاوا هستیم که به‌لحاظ بزرگی ارقام درآمدی و ارزش بازارشان: «تک‌شاخ» (unicorn)، «ده‌شاخ» (decacorn) ، «صدشاخ» (hectocorn) و «هزارشاخ» (megacorn) نامیده می‌شوند و در اقتصاد ملی کشورهای مختلف، به‌خصوص در ایالات متحده، بر موج سومِ صنعت (یعنی بر صنعتِ فاوا) و «پس‌موج‌های» عظیم آن سوار هستند و این امواج، کشتی صنایع سنتی را در هم شکسته‌اند و می‌شکنند، در حالی که ارزش هر «شاخ» (corn-) در نام این شرکت‌ها، معادل یک میلیارد دلار است!

اکنون در تابستان 2020، با لفاظی‌های ترامپ در تويیت‌هایش [یک تويیت در مورد ادعای دستکاری و تقلب در شیوه‌ رای‌دهی پستی یعنی از طریق ارسال تعرفه‌ رایِ رای‌دهندگان ایالتی به‌وسیله‌ نامه‌ پستی؛ و تويیت دیگر در مورد استفاده از گلوله برای برقراری نظم و مقابله علیه اعتراضات خیابانی] و دخالت محدودکننده‌ مدیرعامل تويیتر در اطلاع‌رسانی آزاد پیام‌هایش، بخش 230 «قانون نزاکت ارتباطات» از نو مطرح شده است! زیرا مدیرعامل تويیتر: جک دورسی، درمورد تويیت اول، درستی پیام ترامپ را قابل بررسی دانسته و راستی‌آزمایی ادعای ترامپ را درخواست كرده است و در مورد تويیت دوم، نیز جک دورسی می‌گوید: وی در مقام مدیرعامل تويیتر، داوری نمی‌کند بلکه در موقعیت مخاطب، عبارات استفاده شده توسط ترامپ را مصداق تجلیل از خشونت درک می‌کند. پس به خود اجازه می‌دهد این نوع پیام‌ها را نشانه‌گذاری کند و داوری نهایی را به راستی‌آزمایان واگذارد.

در زمانی که لایحه‌ قانونی بخش 230 در سنا مورد بحث بود، منتقدان آن، تضمین بی‌حد و حصر آزادی بیان و تسامح اعمال شده در آن را قبول نداشتند ولی اکنون ترامپ، بر حق آزادی بیان پا می‌فشارد و داوری و سانسور مدیران‌عامل رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی را (حداقل در مورد بیانات خود) قبول ندارد.

 

اهمیت «بخش 230»

متن «بخش 230» از قانون نزاکت ارتباطات، یا The Communications Decency Act بسیار صریح، ساده و کوتاه است. این بخش از قانون نزاکت ارتباطات صراحت ‌دارد که:

- «با هیچ ارايه‌دهنده یا کاربر خدمات رایانه‌ایِ تعاملی نباید به‌مثابه‌ ناشر یا سخنران اطلاعاتی که توسط دیگر ارايه‌دهنده‌ محتوای اطلاعات فراهم شده است، برخورد شود».

 

تصویر متن اصلی بخش 230 در قانون CDA

قانون «نزاکت ارتباطات» در کانون مجادلات سیاسی ترامپ و جامعه اطلاعات

با مرور متن بسیار کوتاه و موجز بخش 230 مذکور، شما خواننده‌ این متن (مانند نگارنده که یکی از مشاغل جانبی‌اش، پژوهشگری پاره‌وقت در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران در زمینه‌ لوایح و قوانین حوزه‌ فاوا است) شاید از خود بپرسید که:

اگر در سال 1996 میلادی (1375 خورشیدی) تدوین لایحه‌ای را تحت عنوان «قانون نزاکت و رعایت آداب ارتباطات» به حقوقدانان و قانون‌گذاران ایرانی محول می‌کردند، آیا ایشان اصلا قادر بودند متنی و عباراتی را قانونی کنند که دارای این ویژگی‌ها باشد؟

- نخست به فکر حق و حقوق مجریان قانون و تاکید بر مصلحت حاکمیت نباشد و نه تنها به فکر بازگذاشتن دست حاکمیت نباشد، بلکه اصلا یادی از حاکمیت هم نکند؟

- فراهم‌آوران رسانه را از مسوولیت محتواهای منتشر شونده، مبری کند.

- به‌طور کلی از ارايه‌کنندگان خدمات برخط در برابر مسوولیت قانونی ناشی از مبادله‌ محتواهای ایجاد شده و انتقال یابنده از رسانه‌ مربوط، محافظت ‌کند.

- در نتیجه: شرکت‌های پیام‌رسانی برخط و همتایان کوچک و بزرگ ایشان را در قبال آثار و عواقب انتشار محتواهای دیگران، معاف کند به‌طوری که موظف نباشند، راسا محتواهای دیگران را بررسی و سانسور کنند؛

- و هر کاربر را هم بهره‌بردار و هم ارايه‌کننده‌ محتواهای دیگران به حساب آورد.

ما در ایران کاملا جور دیگری عمل کرده‌ایم و می‌کنیم؛ نتیجه‌ این کردارها این بوده است که یک ربع قرن پس از ورود اجباری ملت و دولت به جهان سایبری، هیچ رسانه‌ اجتماعی درخوری نداریم، هیچ محتوای درخوری را تولید نکرده‌ایم، میلیون‌ها کاربر ایرانی را محکوم به عضویت در رسانه‌های اجتماعی اغیار کرده‌ایم و تازه داریم سعی می‌کنیم آب رفته را به جوی بازگردانیم.

 

مخالفان «بخش 230»

مخالفان بخش 230، بزرگی و عظمت شرکت‌های پیام‌رسانی برخط را می‌بینند و می‌دانند که باعث و بانی این عظمت، تسامح مندرج در بخش مذکور است همچنین می‌دانند که این همه جنایت اینترنتی، دزدی سایبری، فحشای مجازی و آدم‌فروشی برخط که بسیار قربانی گرفته است و خواهد گرفت، نیز از کرامات همان تسامح هستند.

به رغم این همه قربانی، اغلب منتقدان قانونCDA ، بخش 230 آن را یکی از مهم‌ترین مقررات حمایت‌کننده از بیان آزاد در اینترنت می‌دانند [در این مورد (برای نمونه) رجوع شود به:

Ruane, Kathleen Ann (February 21, 2018). "How Broad A Shield? A Brief Overview of Section 230 of the Communications Decency Act" (PDF). Congressional Research Service. Retrieved August 12, 2019] و پژوهشگر دیگری به نام کته‌مان (Kettemann) «بخش 230» را مهم‌ترین قانون اینترنت در جهان می‌داند زیرا این ماده‌ قانونی، معافیت از مسوولیت را برای ارايه‌دهندگان و کاربران «خدمات رایانه‌ای تعاملی» که اطلاعات ارايه شده را نشر می‌دهند، فراهم می‌کند [در این مورد نیز رجوع شود به وبگاه زیر:

https://www.hans-bredow-institut.de ؛ رساله‌ای ذیل عنوان:

Trumps Gesetz gegen soziale Medien - Hans-Bredow-Institut]

قانون‌گذاران ایالات متحده به جای تغییر متن بخش 230 و رفع ایرادات آن، لایحه‌ جدیدی را به دست گرفته‌اند که قسمتی از آزادی بیان بی‌حد و حصر مندرج در بخش 230 را محدود و مقرراتی می‌کند. نام این لایحه، بسیار شفاف و گویا است: قانون ریشه‌کنی تجاوز و مسامحه از فناوری‌های تعاملی یا قانون EARN IT که مختصر شده‌ Eliminating Abuse and Rampant Neglect of Interactive Technologies است. این لایحه هم اکنون در سنا، در بخش فاوا و در جامعه اطلاعات ایالات متحده مورد بحث است.

استکبار ذاتی حاکم بر این کشور، تا کنون به مجامع بین‌المللی اجازه نداده و نمی‌دهد که قوانین و مقررات مربوط به اینترنت را در سطح جهانی و در مجامع بین‌المللی مورد بحث و تصویب قرار دهند.